Ticari hayatın döngüsel yapısı içinde şirketler, nakit akışı bozuklukları veya makroekonomik dalgalanmalar nedeniyle finansal darboğaza (insolvency) girebilirler. Türk hukuk sistemi bu tür durumlar için iki temel mekanizma öngörmüştür: Şirketin ticari hayatını sona erdiren İflas ve şirketi mali darboğazdan kurtarıp yüzdürmeyi amaçlayan Konkordato.
I. İflas Hukuku ve Borca Batıklık Kavramı
İflas, sadece borçlunun değil, alacaklıların, çalışanların ve kamu düzeninin menfaatlerini ilgilendiren "külli" (toplu) bir icra takip yoludur. İflas kararı ile birlikte borçlunun tüm malvarlığı "İflas Masası" adı verilen bir havuza dahil olur.
İflasa Tabi Kişiler (TTK m. 12)
- Tacirler: Esnaftan farklı olarak ticari işletme işletenler
- Sermaye Şirketleri: Anonim ve Limited Şirketler (TTK m. 18)
- Tacir Sayılanlar: Ticaret şirketleri, donatma iştiraki vb.
Borca Batıklık Nedir?
İflas hukukunun en kritik kavramı "Borca Batıklık"tır. Şirketin aktiflerinin (varlıklar), pasiflerini (borçları) karşılayamaması durumudur. Bu durumda yönetim kurulu derhal harekete geçmek zorundadır.
II. TTK m.376: Yönetim Kurulunun Kritik Yükümlülükleri
Sermaye kaybı ve borca batıklık durumunda yönetim kurulu üyelerinin hukuki ve cezai sorumlulukları doğar.
1. Aşama
Durum: Sermayenin yarısı kaybedilirse
Yükümlülük: Yönetim Kurulu Genel Kurulu toplantıya çağırır
2. Aşama
Durum: Sermayenin 2/3'ü kaybedilirse
Yükümlülük: Genel Kurul, sermaye artırımı veya tasfiye kararı
3. Aşama
Durum: Borca Batıklık (Aktif < Pasif)
Yükümlülük: Mahkemeye bildirim + İflas isteme zorunluluğu
Hukuki ve Cezai Sorumluluk
- • Tazminat: Bildirimi geciktiren yöneticiler, alacaklıların zararından şahsen sorumludur (TTK m. 553)
- • Taksiratlı İflas: İİK m. 345/a - Hapis cezası riski
- • Hileli İflas: Mal kaçırma, sahte belgeler - Ağırlaştırılmış cezalar
III. Konkordato: Şirket Kurtarma Projesi
2018 değişikliğiyle "İflasın Ertelenmesi" kurumu kaldırılmış, yerine daha hızlı ve şeffaf Konkordato sistemi getirilmiştir (İİK m. 285 vd.).
Konkordato Nedir?
Mali durumu bozulmuş dürüst borçluların, alacaklılarıyla mahkeme huzurunda yaptığı ve mahkemenin tasdikiyle bağlayıcılık kazanan "Borç Yapılandırma Anlaşması"dır.
Borçlunun iflas etmesini önleyerek faaliyetine devam etmesi
Alacaklıların iflas tasfiyesine göre daha yüksek tahsilat yapması
Konkordato Türleri
Adi Konkordato
Tenzilat veya Vade (En yaygın)
İflas İçi Konkordato
İflas masasıyla anlaşma
Malvarlığı Terki
Tasarruf yetkisinin devri
IV. Konkordato Sürecinin İşleyişi
Konkordato süreci, Asliye Ticaret Mahkemesi'ne başvuru ile başlar ve dört temel aşamadan oluşur:
Başvuru ve Ön Proje
Gerçekçi ödeme projesi + Bağımsız denetim raporu ile mahkemeye başvuru
Geçici Mühlet
3 ay (+2 ay uzatma) - Tüm icra takipleri durur, Komiser atanır
Kesin Mühlet
1 yıl (+6 ay) - Alacaklılar toplantısı, oylama süreci
Mahkeme Tasdiki
Proje onaylanır ve tüm alacaklılar için bağlayıcı olur
GEÇİCİ MÜHLET KORUMA KALKANI
- Tüm icra takipleri durur, yeni takip yapılamaz
- İhtiyati haciz kararları uygulanamaz
- Sözleşmeler sırf konkordato nedeniyle feshedilemez
- Kamu alacakları: Takip yapılabilir ancak satış yapılamaz
V. İflas ile Konkordato Karşılaştırması
Müvekkillerin en sık sorduğu soru: "Hangi yolu seçmeliyim?"
| Özellik | İflas | Konkordato |
|---|---|---|
| Amaç | Şirketi tasfiye etmek | Şirketi yaşatmak |
| Yönetim Yetkisi | İflas Masasına geçer | Şirkette kalır (denetimli) |
| Faiz İşleyişi | Devam eder | Kural olarak durur |
| İcra Takipleri | Masaya kaydolur | Tamamen durur |
| Sonuç | Tüzel kişilik sona erer | Şirket yoluna devam eder |
VI. Alacaklı Hakları ve Özel Durumlar
Rehinli Alacaklılar
- ✓ Mühlet içinde takibe devam edebilirler
- ✓ Yeni takip başlatabilirler
- ✗ Muhafaza tedbiri alamazlar
- ✗ Rehinli malı sattıramazlar
Şahsi Kefiller
- ⚠️ Konkordato kefalet borcunu etkilemez
- ⚠️ Müteselsil kefile takip yapılabilir
- ⚠️ En büyük risk unsuru!
Maaş ve kıdem tazminatı gibi işçi alacakları "imtiyazlı alacak" statüsündedir. Haciz yasağı uygulanmaz, işçiler takibe devam edebilir. Ayrıca Ücret Garanti Fonu'ndan yararlanabilirler.
Sonuç ve Değerlendirme
İflas
Bir son. Şirketin tüzel kişiliği sona erer, malvarlığı tasfiye edilir.
Konkordato
Zorlu bir viraj. Finansal tabloların gerçekçi, projenin uygulanabilir olması şart.
"Yanlış kurgulanmış bir konkordato başvurusu RED kararıyla sonuçlanır ve mahkeme doğrudan şirketin iflasına hükmeder. Bu nedenle süreç; hukukçu, mali müşavir ve finans uzmanlarıyla 'konsorsiyum' mantığıyla yönetilmelidir."
— Av. Mesut İLME
Yasal Uyarı
İşbu makale, 2004 sayılı İİK ve 6102 sayılı TTK hükümleri çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İflas ve konkordato süreçleri son derece teknik ve riskli süreçler olup, mutlaka uzman bir avukat ve finansal danışman eşliğinde yürütülmelidir.
İlgili Mevzuat
- • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.285-309 (Konkordato)
- • 2004 sayılı İİK m.154-166 (İflas)
- • 6102 sayılı TTK m.376 (Sermaye Kaybı)
- • 6102 sayılı TTK m.553 (Yönetim Kurulu Sorumluluğu)
- • 6183 sayılı AATUHK (Kamu Alacakları)