Ceza muhakemesi hukukumuzda "ikinci şans" doktrini üzerine kurulu en önemli kurumlardan biri olan Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), suç işlediği sabit görülen sanıklar için hayati bir öneme sahiptir. 5271 sayılı CMK'nın 231. maddesinde düzenlenen bu kurum, özellikle 2024 yılında Anayasa Mahkemesi'nin verdiği iptal kararı ve 8. Yargı Paketi ile köklü bir değişim geçirmiştir.
1. HAGB Nedir?
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), yargılama sonucunda sanık hakkında bir mahkumiyet hükmü kurulmasına rağmen, bu hükmün sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmayacak şekilde "askıda" tutulmasıdır.
Mahkeme, sanığın suçlu olduğuna kanaat getirir ve cezasını belirler. Ancak belirli yasal şartların varlığı halinde, bu hükmü "açıklamaz". Sanık, belirlenen denetim süresini (genellikle 5 yıl) iyi halli olarak geçirirse, dava düşer ve sanık hukuken o suçu hiç işlememiş sayılır.
HAGB'nin Amacı
Suçla ilk kez tanışan veya suç işleme eğilimi düşük olan kişilerin cezaevi ortamına girmeden, "damgalanmadan" topluma kazandırılmasıdır.
HAGB ile Erteleme Arasındaki Fark
| Özellik | HAGB | Erteleme |
|---|---|---|
| Hüküm Durumu | Açıklanmaz (askıda) | Açıklanır (kesinleşir) |
| Sabıka Kaydı | Görünmez | Görünür |
| Cezaevi | Yok | Yok (infaz edilmez) |
| Denetim Süresi | 5 yıl | 1-3 yıl |
| Başarılı Sonuç | Dava düşer | Ceza infaz edilmez |
2. HAGB Kararı Verilebilmesinin Şartları
Bir mahkemenin HAGB kararı verebilmesi için hem sanığa (sübjektif) hem de işlenen suça/cezaya (objektif) ilişkin şartların bir arada bulunması gerekir.
2 Yıl veya Altı Ceza
Sonuç ceza 2 yıl hapis veya altında olmalı
Objektif ŞartHAGB Kapsamında Suç
İnkılap Kanunları, disiplin suçları hariç
Objektif ŞartÖnceden Kasıtlı Suç Yok
Daha önce kasıtlı suçtan mahkumiyet olmamalı
Sübjektif ŞartZararın Giderilmesi
Maddi zarar tamamen tazmin edilmeli
Sübjektif ŞartHakimin Kanaati
Sanığın tekrar suç işlemeyeceği öngörüsü
Sübjektif Şart2024 KRİTİK DEĞİŞİKLİK: Sanığın Kabulü Şartı KALDIRILDI
Artık HAGB kararı verilmesi için sanığın rızası aranmıyor. Mahkeme şartlar oluşmuşsa re'sen (kendiliğinden) HAGB kararı verebilir. Bu değişiklik, sanığın istinaf hakkını kullanmasının önünü açmak için yapılmıştır.
3. Denetim Süresi ve Yükümlülükler
HAGB kararı verildiğinde sanık hakkında 5 yıllık bir denetim süresi başlar. (18 yaşından küçükler için bu süre 3 yıldır).
Olası Denetim Yükümlülükleri (CMK m.231/8)
- Eğitim: Bir meslek veya sanat için eğitim programına devam etme
- Çalışma: Belirli bir işyerinde çalışma
- Yasaklar: Belirli yerlere gitmekten yasaklanma (stadyum yasağı vb.)
- İmza Yükümlülüğü: Belirli aralıklarla karakola imza verme
EN ÖNEMLİ YÜKÜMLÜLÜK:
Denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlememek! Taksirli suçlar (trafik kazası vb.) HAGB'yi bozmaz.
4. HAGB'nin Bozulması ve Sonuçları
A. Yeni Kasıtlı Suç
Sanık denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlerse, HAGB kararı veren mahkeme hükmü AYNEN açıklar.
⚠️ Mahkeme cezayı artıramaz, azaltamaz veya paraya çeviremez!
B. Yükümlülük İhlali
Denetim yükümlülüklerine ısrarla uyulmazsa mahkeme hükmü açıklar.
Bu durumda hakim, cezanın yarısını indirebilir veya paraya çevirebilir.
C. Başarıyla Tamamlanma
Sanık, 5 yıllık süreyi kasıtlı suç işlemeden ve yükümlülüklere uygun geçirirse; davanın düşmesine karar verilir. Bu düşme kararı ile birlikte sanık hukuken o suçu hiç işlememiş sayılır.
5. HAGB ve Adli Sicil Kaydı (Sabıka Kaydı)
HAGB'nin En Büyük Avantajı
e-Devlet veya adliyeden alınan standart sabıka kayıtlarında GÖRÜNMEZ.
Sadece hakim ve savcıların görebileceği özel bir sistemde tutulur.
İşverenler, bankalar veya vize ofisleri bu kaydı göremez.
6. Anayasa Mahkemesi İptal Kararı ve 2024 Değişiklikleri
HAGB kurumu, uzun yıllardır "sanığı peşinen suçlu kabul etmesi", "beraat ihtimali olan sanığın HAGB'yi kabul etmeye zorlanması" ve "istinaf denetiminin yapılmaması" nedenleriyle eleştiriliyordu.
AYM İptal Kararı (01.08.2023)
Anayasa Mahkemesi, HAGB düzenlemesini iptal etti ancak yasal boşluk doğmaması için iptalin yürürlüğe girmesini 1 yıl erteledi. TBMM, 8. Yargı Paketi ile CMK 231. maddesini yeniden düzenledi.
Yeni Düzenleme ile Neler Değişti?
Sanığın Kabulü Şartı Kaldırıldı
Artık sanık istemese bile mahkeme HAGB verebilir.
Gerekçe Zorunluluğu
HAGB kararlarında da gerekçe gösterilmesi zorunlu hale geldi.
İtiraz → İstinaf
Artık HAGB kararlarına karşı Bölge Adliye Mahkemesi'ne (İstinaf) başvurulabilir. Esastan inceleme yapılır!
7. HAGB'nin Memuriyete Etkisi
Genel Kural
Danıştay'ın yerleşik içtihadına göre; HAGB kararı verilmişse, ortada kesinleşmiş mahkumiyet olmadığından memuriyete engel DEĞİLDİR.
- ✓ Düz memurluk
- ✓ Öğretmenlik
- ✓ Genel idare hizmetleri
İstisnalar
Güvenlik soruşturması gereken kurumlarda HAGB engel teşkil EDEBİLİR:
- ⚠️ TSK, Emniyet, Jandarma
- ⚠️ MİT personeli
- ⚠️ Bekçilik
- ⚠️ Avukatlık (tartışmalı)
8. HAGB Kararına İtiraz ve Başvuru Süreçleri
Eski Usul (2024 Öncesi)
- • 7 gün içinde İtiraz
- • Kararı veren mahkemeye dilekçe
- • Nöbetçi Ağır Ceza Mahkemesi inceler
- • Genellikle şekli inceleme
Yeni Usul (İstinaf) 🆕
- • 7 gün içinde İstinaf başvurusu
- • Bölge Adliye Mahkemesi inceler
- • ESASTAN İNCELEME
- • Beraat kararı verilebilir!
Mahkeme kalemine verilecek bir dilekçe veya zabıt katibine beyanda bulunularak tutanak tutulması suretiyle yapılır.
Sonuç
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB), sanık için cezaevine girmeden hayatına devam etme fırsatı sunan çok güçlü bir hukuki enstrümandır. Ancak 5 yıllık denetim süresi, üzerinde "Demokles'in Kılıcı" gibi sallanır.
"Özellikle 2024 yılındaki yasal değişiklikler, HAGB'nin artık bir 'dayatma' olmaktan çıkıp, istinaf denetimine açık, daha adil bir yargılama sürecinin parçası haline gelmesini hedeflemektedir."
— Av. Mesut İLME
Yasal Uyarı
İşbu makale, 5271 sayılı CMK ve güncel yasal düzenlemeler çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olay farklılık gösterebileceğinden, hak kaybı yaşamamak adına mutlaka uzman bir ceza avukatından hukuki danışmanlık alınız.
İlgili Mevzuat
- • 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231
- • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.51 (Erteleme)
- • 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.4
- • 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu
- • 8. Yargı Paketi (2024 Değişiklikleri)