Yoksulluk Nafakası

Boşanma, sadece evlilik birliğinin hukuken sona ermesi değil, aynı zamanda tarafların ekonomik dengelerinin de köklü değişmesi anlamına gelir. Türk hukuk sistemi, boşanma sonrası ekonomik zorluğa düşecek tarafı korumak için Yoksulluk Nafakası kurumunu düzenlemiştir.

1. Yasal Dayanak ve Tanım

"Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz."
— TMK m.175

Hukuki Nitelik:

Yoksulluk nafakası "tazminat" değil, "sosyal yardım" niteliğinde bir aile hukuku kurumudur. Amaç, boşanma ile desteğini yitiren eşin sefalete düşmesini engellemektir.

2. Gerekli Şartlar (4 Kümülatif Kriter)

Hakim her boşanmada otomatik nafakaya hükmetmez. Yargıtay'a göre şu 4 şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:

ATalep Şartı

Yoksulluk nafakası hakimin re'sen hükmedeceği bir konu değildir. Tarafın açıkça talepte bulunması gerekir.

B"Kusuru Daha Ağır Olmamak" Şartı

Davanın kaderini belirleyen en kritik nokta. Nafaka talep eden eş, daha fazla kusurlu olmamalıdır.

✓ Eşit/Az/Kusursuz → Alabilir

✗ Ağır Kusur → Alamaz

CYoksulluğa Düşme Olgusu

Yargıtay HGK: "Yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım için zorunlu harcamaları karşılayamama." Kriter "aç kalmak" değil, evlilik standardının fahiş düşmesidir.

DNafaka Yükümlüsünün Mali Gücü

Kanun nafakanın "mali güç oranında" olmasını emreder. Yükümlüyü sefalete sürükleyecek miktar verilemez. Ancak asgari ücretliden dahi cüzi nafaka kesilir.

3. "Süresiz Nafaka" Tartışması

TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresi kamuoyunda en çok tartışılan konudur.

Hukuki Gerçeklik:

"Süresiz" ≠ "Sonsuza kadar"

Buradaki anlam: Nafakanın başlangıcında bitiş tarihi belirlenmemesidir. Nafaka, kanunda belirtilen sona erme sebepleri (yeniden evlenme, ölüm, haysiyetsiz yaşam vb.) gerçekleşene kadar devam eder.

⚖️ Anayasa Mahkemesi, süresiz nafaka düzenlemesini Anayasa'ya aykırı bulmamıştır.

4. Nafakanın Sona Ermesi (TMK m.176)

Kendiliğinden Sona Erme

Mahkeme kararı gerekmez, icra dairesine bildirim yeterli

Yeniden Evlenme(Resmi nikahla evlenme)

Ölüm(Taraflardan birinin vefatı)

Mahkeme Kararıyla Kaldırma

Aile Mahkemesi'nde "Nafakanın Kaldırılması Davası"

Fiili Evlilik(Nikahsız birlikte yaşama)

Yoksulluğun Kalkması(İşe girme, miras, piyango vb.)

Haysiyetsiz Yaşam(Haysiyetsiz hayat sürme)

5. Çalışan Eş Yoksulluk Nafakası Alabilir mi?

Güncel Yargıtay HGK kararlarına göre; asgari ücretle çalışmak veya düşük gelire sahip olmak tek başına nafakayı engellemez.

Kriter: Kişinin geliri, evlilik birliğindeki refah seviyesini korumaya yetiyor mu?

Çalışan ama kirasını/geçimini zor karşılayan tarafa, aradaki farkı kapatacak cüzi nafaka verilebilir. Ancak memur gibi yüksek ve güvenceli geliri olana genellikle verilmez.

6. Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Hakim, nafaka miktarını belirlerken SED Raporu (Sosyal Ekonomik Durum Araştırması) esas alır.

Aylık Net Gelirler

Barınma Giderleri

Bakmakla Yükümlüler

TÜFE/ÜFE

Evlilik Süresi

Yaşam Standardı

7. Ödenmemesi ve Cezai Yaptırım

Nafaka borcu adi bir borç değildir; öncelikli ve korunan bir alacaktır.

Tazyik Hapsi

3 aya kadar tazyik hapsi. Borç ödendiği anda ceza düşer.

İcra Ceza Mahkemesi (İİK m.344)

Maaş Haczi

Nafaka alacağı maaş haczinde 1. sırada. 1/4 kuralı işlemez, aylık nafakanın tamamı kesilir.

Sonuç

Yoksulluk nafakası, boşanma davalarının en stratejik ve teknik bilgi gerektiren konularından biridir. Kusur durumunun ispatı, nafaka miktarının doğru hesaplanması veya haksız ödenen nafakanın kaldırılması süreçleri, uzman hukuki destek gerektirir.

"Ekonomik geleceğinizi şansa bırakmayın."

— Av. Mesut İLME

İlgili Mevzuat

• TMK Madde 175: Yoksulluk Nafakası Şartları
• TMK Madde 176: İfa Tarzı ve Sona Erme
• İİK Madde 344: Nafaka Borcunu Ödememe Suçu

Yoksulluk Nafakası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Yoksulluk nafakası nedir?

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak talep edebileceği nafakadır (TMK m.175).

Erkek de yoksulluk nafakası isteyebilir mi?

Evet. TMK m.175 "taraf" ibaresini kullanır, cinsiyet ayrımı yapmaz. Erkek boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse ve kadının mali durumu iyiyse, erkek lehine de nafakaya hükmedilebilir.

Süresiz nafaka gerçekten sonsuza kadar mı?

Hayır. "Süresiz" ifadesi başlangıçta bitiş tarihi belirlenmemesi anlamındadır. Nafaka; yeniden evlenme, ölüm, fiili birlikte yaşama veya yoksulluğun kalkması halinde sona erer.

Anlaşmalı boşanmada nafakadan feragat ettim, sonradan isteyebilir miyim?

Hayır. Anlaşmalı boşanma protokolünde feragat ettiyseniz, karar kesinleştikten sonra artık yoksulluk nafakası talep edemezsiniz. Feragat hakkı sona erdirir.

Çalışan kadın yoksulluk nafakası alabilir mi?

Evet, alabilir. Asgari ücretle çalışmak tek başına nafakayı engellemez. Kriter: Elde edilen gelir, evlilik birliğindeki yaşam standardını korumaya yetiyor mu?

Ağır kusurlu eş nafaka alabilir mi?

Hayır. TMK m.175 "kusuru daha ağır olmamak koşuluyla" der. Zina, cana kastetme gibi ağır kusurlu eş, yoksulluğa düşecek olsa bile nafaka alamaz.

Nafaka ödenmezse ne olur?

İcra Ceza Mahkemesi tarafından 3 aya kadar tazyik hapsi verilebilir. Ayrıca maaş haczi yapılır; nafaka alacağı 1. sıradadır ve maaşın 1/4 kuralı işlemez.

Eşim sigortasız çalışıyor, nafaka alabilir miyim?

Evet. Resmi gelir görünmese bile, hayatın olağan akışı ve harcamalar (kredi kartı ekstresi, yaşam standardı) dikkate alınarak gelir tespiti yapılır.

Nafaka kaldırma davası nasıl açılır?

Aile Mahkemesi'nde "Nafakanın Kaldırılması Davası" açılır. Fiili birlikte yaşama, işe girme veya yoksulluğun ortadan kalkması ispat edilmelidir.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Hakim, SED (Sosyal Ekonomik Durum) raporlarını, tarafların gelirlerini, barınma giderlerini, evlilik süresini ve ekonomik koşulları (TÜFE/ÜFE) dikkate alarak belirler.

Kusur Durumuna Göre Nafaka