İhbar tazminatı; belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, kanunda öngörülen bildirim sürelerine uymaksızın sözleşmeyi fesheden tarafın, diğer tarafa ödemekle yükümlü olduğu götürü bir tazminattır. Kıdem tazminatından en büyük farkı, karşılıklı olmasıdır. Yani sadece işveren işçiye değil; şartları oluştuğunda işçi de işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir.
1. Hukuki Nitelik ve Kapsam
İhbar tazminatı, kökenini 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinden alır. Kanun koyucu, belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesini emretmiştir.
1.1. Sözleşme Türü Ayrımı
Belirli Süreli Sözleşme
Süresi baştan belirlenmiş sözleşmelerde (1 yıllık proje vb.) taraflar bitiş tarihini bildiği için ihbar tazminatı DOĞMAZ.
Belirsiz Süreli Sözleşme
İşin bitiş tarihinin öngörülmediği sözleşmelerdir. İhbar tazminatı münhasıran bu sözleşme türü için geçerlidir.
Yargıtay HGK Görüşü:
İhbar tazminatı, adından da anlaşılacağı üzere bir tazminattır. Ancak hesaplanması ücrete endeksli olduğu için ücret benzeri haklardan sayılır.
2. Kanuni İhbar Süreleri
4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesi, işçinin işyerindeki kıdemine göre artan oranlı bildirim süreleri belirlemiştir. Bu süreler asgari sürelerdir ve "nispi emredici" niteliktedir.
| Kıdem Süresi | Bildirim Süresi | Gün |
|---|---|---|
| 6 aydan az | 2 Hafta | 14 |
| 6 ay - 1.5 yıl | 4 Hafta | 28 |
| 1.5 yıl - 3 yıl | 6 Hafta | 42 |
| 3 yıldan fazla | 8 Hafta | 56 |
Bildirim süresi, fesih iradesinin karşı tarafa ulaştığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu süre içinde iş sözleşmesi devam eder; işçi çalışmaya, işveren ücret ve SGK primi ödemeye devam eder.
3. Tazminatın Doğumu: Peşin Ödeme
3.1. İşverenin Peşin Ödeme Hakkı
İşveren, işçiyi ihbar süreleri kadar çalıştırmak istemeyebilir (işyeri güvenliği, ticari sırlar vb.). Bu durumda, 4857 s. Kanun Md. 17/5 uyarınca; bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini derhal feshedebilir.
3.2. İşçinin Ödeme Yükümlülüğü
Önemli Uyarı
İşçi istifa ederken "Ben gidiyorum" deyip kapıdan çıkamaz. Eğer haklı bir nedeni (Md. 24) yoksa, işçi de işverene ihbar süresi kadar önceden haber vermek zorundadır. Aksi takdirde işveren, işçiden ihbar tazminatı talep ve dava edebilir.
4. İhbar Tazminatının Ödenmediği Haller
Her fesih işleminde ihbar tazminatı ödenmez. Aşağıdaki durumlarda ihbar tazminatı hakkı doğmaz:
Deneme Süresi İçinde Fesih
En fazla 2 ay (TİS ile 4 ay)
İşverenin Haklı Feshi (m.25/II)
Ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık
İşçinin Haklı Feshi (m.24)
Mobbing, maaş ödenmemesi vb.
Emeklilik
Yaşlılık veya malullük aylığı
Askerlik / Evlilik
Kadın evlilik, erkek askerlik
Ölüm
Sözleşme kendiliğinden sona erer
İşçinin Haklı Feshi (m.24) Durumu:
İşçi, maaşının ödenmemesi, mobbing veya sağlık sebepleriyle haklı nedenle işi bırakırsa, ihbar süresi beklemeden derhal çıkar. Bu durumda işçi ihbar tazminatı alamaz (fesheden kendisidir), ancak kıdem tazminatını alır.
5. Yeni İş Arama İzni (Md. 27)
Bildirim süreleri içinde işçinin çalıştırılması tercih edilmişse, işveren işçiye yeni bir iş bulması için gerekli zamanı vermek zorundadır.
Günlük asgari izin
Kesinti yapılamaz
Birleştirilebilir
İşveren iş arama iznini vermezse o sürenin ücretini öder. Eğer işçiyi bu sürede çalıştırırsa, %100 zamlı ücret öder.
6. Kötüniyet Tazminatı ile İlişkisi
Kötüniyet Tazminatı Nedir?
İş güvencesi kapsamında olmayan (30'dan az çalışanı olan veya 6 aydan az kıdemi olan) işçilerin iş sözleşmesi, işveren tarafından kötü niyetle feshedilirse ödenir.
Bildirim süresinin üç katı tutarında
Kötü niyetli fesih örnekleri: Sendikal faaliyet nedeniyle çıkarma, şikayet hakkını kullanan işçiyi işten atma, hamile işçiyi çıkarma vb.
7. Hesaplama Yöntemi ve Vergi Kesintileri
7.1. Esas Alınacak Ücret
Tıpkı kıdem tazminatında olduğu gibi, ihbar tazminatında da "Giydirilmiş Son Brüt Ücret" esas alınır.
7.2. Kesintiler
Kıdem'den Temel Fark
İhbar tazminatı, Kıdem tazminatının aksine Gelir Vergisi'ne tabidir!
%15 - %40 arası (kümülatif matraha göre)
‰7,59 oranında
KESİLMEZ ✓
7.3. Örnek Hesaplama
* Net ödeme için Gelir Vergisi ve Damga Vergisi düşülür
8. Zamanaşımı
12.10.2017 sonrası fesihlerde (7036 s.K.)
Eski düzenleme (geçiş hükümleri uygulanır)
Sonuç
İhbar tazminatı, iş ilişkisinin sona erme sürecinde tarafları koruyan, "aniden işsiz kalma" veya "aniden elemansız kalma" risklerini minimize eden bir mekanizmadır. Hesaplamasında giydirilmiş ücretin tespiti, ihbar önellerinin doğru belirlenmesi ve vergi dilimlerinin dikkate alınması hayati önem taşır.
"İhbar sürelerine uymadan yapılan fesihler, hem işçi hem işveren için maliyetli sonuçlar doğurabilir."
— Av. Mesut İLME
İlgili Mevzuat
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.17 (İhbar Süreleri ve İhbar Tazminatı)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.27 (Yeni İş Arama İzni)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.24-25 (Haklı Fesih Nedenleri)
- • 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (Zamanaşımı)