Boşanma süreci, evlilik birliğinin yalnızca manevi ve duygusal çöküşünü değil; aynı zamanda tarafların mekânsal ve ekonomik güvenliğinin de temelden sarsıldığı bir kriz anıdır. Müvekkillerimizle yaptığımız görüşmelerde en sık duyduğumuz, en derin kaygı barındıran soruların başında "Boşanmada ev kime kalır?", "Eşim tapusu kendi üzerine olan evi satıp beni sokağa atabilir mi?" veya "Kira sözleşmesi onun adına, ev sahibi beni tahliye edebilir mi?" gelmektedir.
1. Aile Konutu Nedir ve Neden Kutsaldır?
Türk hukuk sisteminde "Aile Konutu", eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdikleri, müşterek yaşamın merkezi olan mekândır. Bir evin hukuken bu zırha bürünebilmesi için eşlerin eylemli olarak orada birlikte yaşıyor olması gerekir.
Ne Aile Konutu Değildir?
- Yazlık evler, dağ evleri veya hafta sonları gidilen yayla evleri
- Eşlerden birinin tek başına ikamet ettiği, diğer eşin hiç adım atmadığı evler
- Yatırım amacıyla alınıp kiraya verilen taşınmazlar
Aile konutunun tespiti neden bu kadar hayati? Çünkü bir taşınmaz aile konutu vasfını kazandığı anda, o taşınmazın tapusunda adı yazan eşin o mülk üzerindeki "mutlak tasarruf yetkisi" felç olur.
2. Aile Konutu Şerhi: Kurtarıcı Güç
Kriz başladığında, boşanma fikri zihinlerde filizlendiğinde, tapu sahibi olan eşin ilk aklına gelen hamle genellikle mal kaçırmaktır. Evi bir akrabasına veya üçüncü bir kişiye devrederek, diğer eşi ve çocukları tahliye tehdidiyle baş başa bırakmak, ne yazık ki sık karşılaştığımız bir "hukuki pusu" yöntemidir.
"Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz."
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konur?
1Dava Açılmadan Önce Şerh
Nüfus müdürlüğünden alınacak "Yerleşim Yeri Belgesi", muhtarlık belgesi ve evlilik cüzdanı ile doğrudan Tapu Sicil Müdürlüğü'ne başvurularak harçsız bir şekilde tapuya "Aile Konutu Şerhi" işlenebilir.
2Dava Devam Ederken Tedbir
Eğer tapu müdürlüğünde bürokratik engeller yaşanıyorsa veya mülk sahibi eş durumu fark edip işlemi zorlaştırıyorsa, derhal Aile Mahkemesinden "İhtiyati Tedbir" talepli olarak aile konutu şerhi konulması istenir.
Eş Evi Çoktan Sattıysa Ne Olacak?
Bir sabah uyandınız ve evin satıldığını, yeni "sözde" malikin size ihtarname çekerek evi boşaltmanızı istediğini öğrendiniz. Her şey bitti mi? Hayır! Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre; eşinizin sizin rızanız olmadan evi sattığı kişi "kötü niyetli" ise (örneğin eşinizin bir yakını, iş arkadaşı veya danışıklı dövüş yapılan biri ise), Aile Mahkemesinde açılacak Tapu İptal ve Tescil Davası ile bu satışı iptal ettirmek ve tapuyu tekrar eski haline döndürmek mümkündür.
Tapu iptal davası, ağır bir ispat yükü barındıran, milimetrik delil inşası gerektiren zorlu bir süreçtir. Profesyonel hukuki destek şarttır.
3. Dava Sırasında Ev Kime Tahsis Edilir?
Boşanma davası açıldığı gün, hukuken evlilik devam etse de fiili yaşam kopar. Eşlerin aynı çatı altında, husumet içinde yaşamaya devam etmesi, psikolojik şiddetin ve hatta fiziksel şiddetin doğmasına yol açar.
"Ev benim üstüme, o gitsin" düşüncesi hukuken yanlıştır. Tapunun kimde olduğunun geçici tahsis açısından hiçbir önemi yoktur.
TMK Madde 169 uyarınca hakim, boşanma davası açılınca eşlerin barınması ve çocukların bakımı için "geçici önlemleri" re'sen (kendiliğinden) almak zorundadır. Hakim evin tahsisini yaparken şu kriterlere bakar:
Çocukların Üstün Yararı
Velayeti alan eşe tahsis
Ekonomik Durum
Zayıf olan eşe tahsis
Şiddet Vakaları
Mağdur eşe tahsis
Dava dilekçelerinde ev tahsisinin açık ve gerekçeli bir şekilde talep edilmemesi en büyük hatadır. Standart, "kopyala-yapıştır" dilekçelerle açılan davalarda hakim durumu tam idrak edemez.
4. Kiradaki Evin Durumu
Belki de en karmaşık, ancak müvekkillerimizin en çaresiz hissettiği durum, aile konutunun kiralık olmasıdır. Senaryo genellikle şöyledir: Kira sözleşmesi kocanın adınadır. Koca evden ayrılır, kira ödemeyi keser veya ev sahibine "Ben çıkıyorum, sözleşmeyi feshediyorum" der. Ev sahibi de eşi ve çocukları kapı dışarı etmek için tahliye süreci başlatır.
Kira sözleşmesinde taraf olmayan (imzası bulunmayan) eş, kiralayana (ev sahibine) yapacağı basit bir ihtarname (bildirim) ile anında o kira sözleşmesinin "tarafı" haline gelir. Eşinizin tek taraflı fesih beyanı geçersizdir.
Ev sahibine çekilecek hukuki bir ihtar ile: "Bu ev aile konutudur. Eşimin tek taraflı fesih beyanı geçersizdir. Ben sözleşmenin yeni tarafıyım ve kiraları ödeyerek oturmaya devam edeceğim" denilir.
Bu hamle yapılmadığı takdirde, ev sahibi fuzuli işgal (haksız kullanım) veya tahliye davası açarak sizi gerçekten eşyalarınızla birlikte kapıya koyabilir.
5. Boşanma Sonrası ve Mal Paylaşımı
Boşanma davası bittiğinde (kesinleştiğinde) aile konutu koruması da otomatik olarak sona erer. Artık mesele "barınma" statüsünden çıkıp, "Mal Rejiminin Tasfiyesi (Mal Paylaşımı)" statüsüne geçer.
1Edinilmiş Mallara Katılma
2002'den sonra alınan evler için "Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi" geçerlidir. Evin tapusu kimin üzerine olursa olsun, kural olarak diğer eşin ev üzerinde (güncel piyasa değeri üzerinden hesaplanacak) yarı yarıya (%50) katılma alacağı vardır.
2Evin Tapusunun Tescili (TMK 254)
Haklı bir sebebi varsa (çocuklarla o evde yaşamaya devam etmesi hayati bir zorunluluksa), mal paylaşımı davasında o evin "nakit değerini" diğer eşe ödemek şartıyla, hakime evin tapusunun doğrudan kendi üzerine tescil edilmesini talep edebilir.
3İntifa (Kullanım) Hakkı
Evin mülkiyeti paylaşılamıyor veya satılamıyorsa, mahkemeden tazminat ve nafaka alacaklarına karşılık, evin üzerinde çocuklarla birlikte oturabilmek için belli bir süreliğine "intifa (kullanım) hakkı" tesis edilmesi istenebilir.
Telafisi İmkansız Zararlar Yaşamamak İçin Profesyonel Destek Şarttır
Bir binayı ayakta tutan şey kolonlarıdır; bir boşanma sürecinde sizi ve çocuklarınızı ekonomik, psikolojik ve sosyal çöküşten koruyacak olan kolon ise "kusursuz bir hukuki stratejidir." Eşinizin insafına terk edilmiş bir hak, hak değildir.
"Siz dik durun, hukuki cepheyi İlme Hukuk Bürosu'nun tecrübesine ve bitmek bilmeyen azmine bırakın."
— Av. Mesut İLME