Halk arasında "tazminatlı istifa" olarak bilinen Haklı Nedenle Fesih, işçiye ihbar süresi beklemeksizin iş sözleşmesini tek taraflı sona erdirme ve kıdem tazminatını tam olarak alma hakkı verir. Ancak süreç, "bıçak sırtı" bir dengedir; haklıyken haksız duruma düşmemek için usul kurallarına riayet şarttır.
1. İstifa ile Haklı Fesih Arasındaki Hayati Fark
İstifa
Haklı gerekçe göstermeksizin işten ayrılma.
- • Kıdem tazminatı ALINMAZ
- • İhbar süresi beklenir veya ödenir
- • İşsizlik maaşı alınmaz
Haklı Fesih
Yasada belirtilen nedenlerle sözleşmeyi sona erdirme.
- • Kıdem tazminatı ALINIR
- • İhbar süresi gerekmez
- • İşsizlik maaşı alınabilir
Avukatın Notu: En Büyük Hata
İşçilerin yaptığı en büyük hata, haklı sebepleri varken (örneğin maaş alamamak), dilekçeye "Özel nedenlerle istifa ediyorum" yazmalarıdır. Bu ifade, haklı fesih iradesini ortadan kaldırır ve tazminat hakkını yakar.
2. Haklı Fesih Sebepleri (İş Kanunu m.24)
I. Sağlık Sebepleri
Md. 24/I
- • İşin niteliğinden doğan sağlık tehlikesi
- • Bulaşıcı hastalık riski
II. Ahlak ve İyi Niyet Kuralları
Md. 24/II - En yaygın
- • Ücretin ödenmemesi
- • SGK priminin eksik yatırılması
- • Mobbing
- • Cinsel taciz
- • Hakaret ve tehdit
III. Zorlayıcı Sebepler
Md. 24/III
- • İşyerinde 1 haftadan fazla iş durması
- • Doğal afet, yangın, salgın
En Yaygın Sebepler (Md. 24/II)
Ücretin Ödenmemesi (En Yaygın)
"Ücret" kavramı geniştir: Aylık maaş, fazla mesai, bayram tatili ücreti, hafta tatili ücreti, prim, ikramiye ve AGİ.
SGK Hilesi: Maaşın bir kısmının bankadan, bir kısmının elden ödenmesi haklı fesihtir.
Geç Ödeme: Sürekli geç ödeme (ayın 5'i yerine 25'i) haklı fesihtir.
Mobbing (Psikolojik Taciz)
Kanun metninde açıkça "mobbing" kelimesi geçmese de, Yargıtay kararlarıyla 24/II kapsamına dahil edilmiştir. İşyerinde sistematik, sürekli ve kasıtlı bezdirme haklı fesihtir.
3. Hak Düşürücü Süre: 6 İş Günü Kuralı (Md. 26)
Olayı öğrendiği günden itibaren
Ücretin ödenmemesi, SGK primlerinin eksik yatırılması veya mobbing gibi devam eden durumlarda 6 günlük süre işlemez. Süre, ihlalin sona erdiği tarihte başlar.
Hakaret, tokat atma gibi ani olaylarda 6 günlük süre kesindir. Süre kaçırılırsa fesih "haklı" olmaktan çıkar, "haksız" feshe dönüşür.
4. Hukuki ve Mali Sonuçlar
Kıdem Tazminatı
En az 1 yıllık kıdem varsa, tam olarak hak kazanılır. İşveren ödemezse dava yoluyla faiziyle alınır.
İhbar Tazminatı
İşçi haklı fesihte ihbar tazminatı ödemez. Ancak işverenden de talep edemez.
İşsizlik Maaşı
Normal istifa işsizlik maaşına engeldir. Ancak haklı nedenle fesih durumunda, İŞKUR'a belge sunularak işsizlik ödeneği alınabilir.
Not: İşverenler çıkış kodunu "İstifa (Kod 03)" olarak bildirir. SGK'ya şikayet veya dava sonucu düzeltilerek (Kod 25 vb.) işsizlik maaşı alınabilir.
5. Fesih Usulü: Nasıl Yapılmalı?
İdeal Fesih: Noter İhtarnamesi
Örnek İhtarname Metni:
"Ücretlerimin ödenmemesi, tarafıma mobbing uygulanması nedenleriyle iş akdimi 4857 sayılı yasanın 24/II maddesi uyarınca haklı nedenle derhal feshediyorum. Kıdem tazminatı ve diğer alacaklarımın tarafıma ödenmesini talep ederim."
6. Sıkça Yapılan Hatalar
İbraname İmzalamak
İşverenler "Tüm haklarımı aldım" yazılı ibraname imzalatır. Yargıtay, ödeme yapılmadan imzalanan matbu ibranameleri geçersiz sayar. Ancak yine de imzalamamak veya "fazla mesai haklarım saklıdır" şerhi düşmek önemlidir.
Eylemli Fesih
Hiçbir şey söylemeden işe gelmemek risklidir. İşveren "devamsızlık" tutanağı tutarak sizi 25/II'den çıkardığını iddia edebilir. Noter ihtarnamesi sizin sigortanızdır.
Sonuç
İş Kanunu Madde 24, işçiye kölelik düzenine karşı bir çıkış kapısı sunar. Ancak bu kapıdan çıkarken hukuki prosedürlere (özellikle 6 günlük süreye ve ihtarname içeriğine) dikkat edilmezse, işçi kapının eşiğine takılıp düşebilir.
"Haklı olmak yetmez, haklı kalmak ve bunu ispatlamak gerekir."
— Av. Mesut İLME
İlgili Mevzuat
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.24 (Haklı Nedenle Fesih)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.26 (Hak Düşürücü Süre)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.22 (Çalışma Koşullarında Değişiklik)
- • 1475 sayılı İş Kanunu m.14 (Kıdem Tazminatı)