İkale Sözleşmesi: Karşılıklı Anlaşma ile Fesih ve Makul Yarar Kriteri

Makul Yarar Kriteri

Teklif kimden gelirse ne ödenmeli?

Senaryo	Minimum Ödeme	Ek Tazminat	Neden
Teklif İŞÇİDEN gelmişse	Kıdem + Alacaklar	Gerekmez	İşçi ayrılmak istiyor
Teklif İŞVERENDEN gelmişse	Kıdem + İhbar + Alacaklar + EK TAZMİNAT	En az 4 maaş	İşçi haklarından vazgeçiyor

Formül: Makul Yarar = Kıdem + İhbar + Alacaklar + EN AZ 4 MAAŞ EK

İkale, teknik anlamda bir "fesih" değildir. Fesih tek taraflı bozucu yenilik doğuran bir hak iken; ikale, iki taraflı bir hukuki işlemdir. Bu ayrım, iş güvencesi hükümleri, işe iade davası ve işsizlik ödeneği gibi konularda taban tabana zıt sonuçlar doğurur.

1. Hukuki Nitelik ve Dayanak

İş Kanunu'nda ikale sözleşmesine dair doğrudan bir hüküm bulunmamaktadır. Bu kurum, kaynağını Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinden alır.

İkale Nedir?

Tarafların, aralarındaki borç ilişkisini (iş sözleşmesini), yapacakları yeni bir sözleşme ile ortadan kaldırmalarıdır.

Şekil Şartı

Yasal şekil şartı yoktur ancak ispat açısından yazılı yapılması zorunludur.

2. Geçerlilik Koşulları

Yargıtay, ikale sözleşmelerini klasik borçlar hukuku sözleşmelerinden daha sıkı bir denetime tabi tutar.

İrade Fesadı Halleri (TBK m.30-39)

Aşağıdaki hallerden biri varsa ikale GEÇERSİZDİR:

• Hata (Yanılma): İşçinin sözleşme içeriğini yanlış anlaması
• Hile (Aldatma): İşverenin yanlış bilgi vermesi
• Korkutma (İkrah): "Kod 29 ile atarım" tehdidi

İspat yükü: İrade fesadını iddia eden işçiye aittir.

3. Yargıtay'ın "Makul Yarar" Kriteri

İşçi, iş güvencesi hükümlerinden ve işsizlik sigortasından yararlanma hakkından vazgeçerek ikale imzalıyorsa; bunun karşılığında makul bir yarar elde etmelidir.

Teklif İŞÇİDEN

İşçi başka iş bulduğu için ayrılmak istiyorsa:

Yeterli: Kıdem Tazminatı + Alacaklar

Teklif İŞVERENDEN

İşveren işçiyi çıkarmak istiyorsa:

Gerekli: Kıdem + İhbar + EN AZ +4 MAAŞ

Neden 4 Maaş?

İşçi işe iade davası açsaydı en az 4 aylık boşta geçen süre ücreti alacaktı. Ayrıca ~10 ay işsizlik maaşından mahrum kalacak. Bu kayıpların karşılığı olarak ek tazminat gerekir.

4. Hukuki Sonuçları

İşe İade Davası

AÇILAMAZ

İkale fesih değil, sözleşmedir

İşsizlik Maaşı

ALINAMAZ

SGK Kod 22 ile çıkış

Kıdem Tazminatı

ALINIR*

Sözleşmede belirtilmişse

Vergi Muafiyeti

KISMI

Tavana kadar muaf

En Büyük Dezavantaj: İşsizlik Maaşı

İkale durumunda işveren SGK'ya "Kod 22 - Diğer Nedenler" ile çıkış yapar. Bu kod işsizlik maaşına kapalıdır. İŞKUR ikale ile ayrılan işçiye işsizlik ödeneği bağlamaz.

5. Vergilendirme (7103 Sayılı Kanun)

27.03.2018 tarihli değişiklikle önemli bir muafiyet getirildi:

✅ Gelir Vergisi Muaf

İkale tazminatının kıdem tazminatı tavanına kadar olan kısmı gelir vergisinden muaftır.

2025 Tavanı: ~35.000 TL x Kıdem Yılı

❌ Vergiye Tabi

Tavanı aşan ek ödemeler (ihbar karşılığı, ek tazminat) gelir vergisine tabidir.

Damga vergisi tüm tutar üzerinden kesilir

6. Geçersiz İkale ve İşe İade Riski

İşveren "İkale yaptık, dava açamaz" diye düşünmemelidir. Mahkeme şu hususları tespit ederse ikaleyi iptal eder:

İkaleyi Geçersiz Kılan Durumlar:

İşçiye baskı yapılması: Mobbing altında imza alınması
Matbu metin imzalatılması: İşçinin pazarlık gücünün olmaması
Makul yarar yokluğu: Sadece kıdem tazminatı ödenmesi
Ödeme yapılmaması: "Aldım" yazmasına rağmen banka kaydı yok

Sonuç:

İkale geçersiz sayılırsa işlem "işveren feshi" kabul edilir. İşçi işe iade davasını kazanarak 4 aylık boşta geçen süre + 4-8 aylık işe başlatmama tazminatına hak kazanır.

İkale mi, Arabuluculuk mu?

İkale Sözleşmesi:

Mahkemece denetlenebilir ve bozulabilir

Arabuluculuk Tutanağı:

"İlam" hükmündedir, kesindir, dava açılamaz

Öneri: İşverenler hukuki güvenlik için arabuluculuğu tercih etmektedir.

Sonuç

İkale sözleşmesi, iş ilişkisini "barışçıl" yollarla sona erdiren modern bir araçtır. Ancak bu araç, işçinin haklarını "budamak" için kullanılamaz. Yargıtay'ın Makul Yarar filtresi, zayıf konumdaki işçiyi korumayı amaçlar.

"Makul yarar olmadan imzalanan ikale, geçersiz feshe dönüşür."

— Av. Mesut İLME

İlgili Mevzuat

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.30-39 (İrade Fesadı)
• 4857 sayılı İş Kanunu m.18-21 (İş Güvencesi)
• 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (7103 değişikliği)

İkale Sözleşmesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

İkale imzaladım, işsizlik maaşı alabilir miyim?

Hayır. İŞKUR uygulamasına göre, iş sözleşmesinin "anlaşmalı" (ikale) sona ermesi durumunda işsizlik ödeneği bağlanmaz. Ancak ikale sözleşmesinin geçersiz olduğunu dava yoluyla ispatlar ve mahkeme kararıyla feshin işveren tarafından yapıldığını tescil ettirirseniz, geriye dönük alabilirsiniz.

İşveren kıdem tazminatımı verip "ikale imzalayalım" diyor, kabul etmeli miyim?

Eğer işten ayrılmayı siz istemiyorsanız, sadece kıdem tazminatı karşılığında ikale imzalamak sizin zararınızadır. Çünkü ihbar tazminatınızı, işsizlik maaşınızı ve işe iade hakkınızı kaybedersiniz. Ekstra bir ödeme (makul yarar) talep etmelisiniz.

İkale sözleşmesinden cayabilir miyim?

İkale, iki taraflı bir sözleşmedir. Tek taraflı olarak cayamazsınız. Ancak irade fesadı (kandırılma, tehdit edilme) varsa dava açarak sözleşmenin iptalini isteyebilirsiniz.

İkale tazminatı vergiden muaf mı?

Kıdem tazminatı tavanına kadar olan kısım gelir vergisinden muaftır. Tavanı aşan kısımlar gelir vergisine tabidir. Damga vergisi ise tüm tutar üzerinden kesilir.

İkale ile ayrılan işçi yeniden aynı işyerinde işe girebilir mi?

Hukuken bir engel yoktur. Ancak Yargıtay bazı kararlarında, ikale ile yüklü tazminat alıp kısa süre sonra aynı yerde işe başlayan işçilerde muvazaa (hile) arayabilmektedir.

Makul yarar nedir, nasıl hesaplanır?

İşverenden gelen ikale teklifinde işçinin kıdem, ihbar ve diğer alacakların yanı sıra EN AZ 4 AYLIK ek tazminat alması beklenir. Bu, işçinin işe iade davası ve işsizlik maaşından vazgeçmesinin karşılığıdır.

İkale sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?

Yasal olarak şekil şartı yoktur, sözlü de geçerlidir. Ancak ispat açısından YAZILI yapılması zorunludur. Yargıtay da yazılılık unsurunu arar.

İkale yerine arabuluculuk mu tercih etmeliyim?

Arabuluculuk tutanağı "ilam" hükmündedir ve kesindir. İkale sözleşmesi ise mahkemece bozulabilir. İşverenler genellikle hukuki güvenlik için arabuluculuğu tercih etmektedir.

İkale geçersiz sayılırsa ne olur?

Mahkeme ikaleyi geçersiz sayarsa, işlem "işveren feshi" olarak kabul edilir. İşçi işe iade davasını kazanarak 4 aylık boşta geçen süre ücreti + 4-8 aylık işe başlatmama tazminatına hak kazanır.

İkale sözleşmesinde neler yazılmalı?

Tarafların bilgileri, sona erme tarihi, ödenecek tutarlar (kıdem, ihbar, ek tazminat), ödeme tarihi ve şekli, tarafların karşılıklı ibra beyanları açıkça yazılmalıdır.

İkale Sözleşmesi