Sigortasız çalışan işçi iş kazası tazminatı alabilir mi?

Evet. İş kazası tespit davası açılarak çalışma olgusu ve kaza ispatlanırsa, sigortalı işçinin sahip olduğu tüm tazminat ve SGK haklarından yararlanılır.

İşyerinde kalp krizi geçirmek iş kazası mıdır?

Evet. Yargıtay içtihatlarına göre, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada geçirdiği kalp krizi, işle illiyet bağına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Hukuku anlamında iş kazası sayılır.

İş kazası bildirim süresi ne kadardır?

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. Kolluk kuvvetlerine ise bildirim derhal yapılmalıdır.

TRH-2010 tablosu nedir?

TRH-2010, Türkiye gerçeklerine uygun olarak hazırlanan güncel yaşam (bakiye ömür) tablosudur. Aktüeryal tazminat hesaplamalarında artık PMF-1931 yerine bu tablo esas alınmaktadır.

İş kazası tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

Kural olarak 10 yıldır. Ancak kaza bir suç teşkil ediyorsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa (örneğin ölümlü kazalarda 15 yıl), bu uzun süre uygulanır.

Manevi tazminattan SGK geliri düşülür mü?

Hayır. SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri (PSD) sadece maddi tazminattan mahsup edilir; manevi tazminat miktarından herhangi bir indirim yapılmaz.

Arabuluculuk iş kazalarında zorunlu mu?

Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davaları, dava şartı olan zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur; doğrudan dava açılabilir.

Kaçınılmazlık ilkesi tazminatı nasıl etkiler?

Olayda kimsenin kusuru yoksa ve kaza teknik olarak engellenememişse, zarar işveren ve işçi arasında hakkaniyet ölçüsünde (genellikle %60 işveren - %40 işçi) paylaştırılır.

Meslek hastalığı tespiti nasıl yapılır?

Hastalığın yapılan işten kaynaklandığının Sağlık Kurulu Raporu ile belgelenmesi gerekir. Bu süreçte SGK Yüksek Sağlık Kurulu ve gerekirse Adli Tıp Kurumu raporları esas alınır.

Hangi mahkeme yetkilidir?

İşverenin yerleşim yeri mahkemesi veya kazanın meydana geldiği yer mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme ise her zaman İş Mahkemesidir.

İş Kazası Tazminat Davaları ve İşverenin Sorumluluğu

Hukuki Özet

İş kazası; sadece bir "sosyal risk" değil, işverenin gözetme borcununihlali anlamına gelen kompleks bir hukuki müessesedir. Mağdur işçi veya hak sahipleri hem SGK'dan gelir hem de işverenden maddi-manevi tazminat talep edebilir.

1. İş Kazasının Hukuki Unsurları ve Çerçevesi

İş kazası kavramı, mevzuatımızda tek ve yeknesak bir tanımla ele alınmamıştır. Konuya Sosyal Güvenlik Hukuku ve İş/Sorumluluk Hukuku perspektifinden ayrı ayrı bakmak elzemdir.

1.1. 5510 Sayılı Kanun Kapsamında İş Kazası Halleri

5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi, bir olayın iş kazası sayılabilmesi için sınırlı sayım ilkesine dayanmayan, ancak belirli halleri kategorize eden bir yaklaşım benimsemiştir:

İşyerinde Bulunma: Fabrika, şantiye, dinlenme odası veya avluda olan her olay iş kazasıdır.
Görev Seyahatleri: İşçi işyeri dışında olsa dahi, işverenin talimatıyla yürütülen faaliyetler dahildir.
Servis Kazaları: İşverence sağlanan bir taşıtla işe gidiş-geliş sırasında olan kazalar kapsama alınmıştır.

Avukatın Notu:

Yargıtay içtihatlarına göre, işçinin işyerinde bulunduğu sırada kalp krizi geçirmesi dahi –olayın işin yürütümü ile doğrudan ilgisi olmasa bile– sırf zaman ve mekan unsurları gerçekleştiği için Sosyal Güvenlik Kurumu açısından "iş kazası" olarak kabul edilmektedir.

1.2. İlliyet Bağı (Nedensellik)

Bir olayın iş kazası sayılarak işverenin tazminat sorumluluğuna gidilebilmesi için, olay ile sonuç (bedensel zarar veya ölüm) arasında bir "uygun illiyet bağı" bulunmalıdır. İlliyet bağı şu durumlarda kesilir:

İlliyet Bağını Kesen Haller

• Mücbir Sebep (Deprem vb.)
• Zarar Görenin Ağır Kusuru
• Üçüncü Kişinin Ağır Kusuru

İşverenin Sorumluluğu

• Önlem alma borcu
• Denetim yükümlülüğü
• Eğitim verme zorunluluğu

2. İşverenin Hukuki Sorumluluğunun Niteliği

İşverenin İSG önlemlerini alma borcu, geniş anlamda bir "gözetme borcu"dur. İşveren, mevzuatta yazılı olmasa dahi aklın, bilimin ve teknolojinin gerektirdiği tüm önlemleri (objektif özen yükümlülüğü) almak zorundadır.

2.1. Kusur Sorumluluğu vs. Tehlike Sorumluluğu

TBK m. 417 uyarınca işveren, işçinin kişiliğini korumak ve dürüstlük kurallarına uygun bir düzen sağlamakla yükümlüdür. Özellikle tehlike arz eden (inşaat, tersane, maden) işlerde, TBK m. 71 kapsamında "Tehlike Sorumluluğu" gündeme gelebilir.

"İşçi dikkatsizdi" savunması, işveren işçiyi denetlemediği ve gerekli eğitimi/uyarıyı yapmadığı sürece işvereni sorumluluktan kurtarmaz. İşveren, işçinin yapabileceği her türlü hata ve dalgınlığı öngörerek önlem almakla yükümlüdür.

3. Bildirim Süreçleri ve İdari Yaptırımlar

İş kazasının hukuki sonuç doğurabilmesi için kayıt altına alınması şarttır. İşveren kazayı kazadan sonraki 3 iş günüiçinde SGK'ya bildirmelidir.

3.1. SGK Rücu Hakkı

İşverenin bildirim yapmaması veya geç bildirmesi halinde, SGK tarafından işçiye yapılan tüm tedavi masrafları ve ödemeler, işverenin kusur oranına bakılmaksızın doğrudan işverenden tahsil edilir.

3 İş Günü

SGK Bildirim Süresi

Derhal

Polis/Jandarma Bildirimi

4. İş Kazası Tazminat Türleri

Bir iş kazası davası, bünyesinde maddi ve manevi tazminat kalemlerini barındırır:

4.1. Maddi Tazminat Kalemleri

Geçici İş Göremezlik: Tedavi süresince mahrum kalınan maaş farkı.
Sürekli İş Göremezlik (Efor Kaybı): Maluliyet nedeniyle ömür boyu oluşacak gelir kaybı.
Bakıcı Gideri: Ağır yaralanmalarda asgari ücret üzerinden hesaplanan gider.

4.2. Manevi Tazminat

TBK m. 56 uyarınca, bedensel bütünlüğü zedelenen kişi veya ölümü halinde yakınları manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat miktarı, kaza sonrası duyulan acı ve elemin niteliğine göre hakim tarafından takdir edilir.

5. İş Kazası Tazminat Hesaplama Esasları

Tazminat hesabı bir "efor kaybı" hesabıdır. İşçi aynı maaşla devam etse bile, maluliyeti nedeniyle daha fazla güç sarf edeceği için tazminat hakkı doğar.

Tazminat = (Bakiye Ömür × Kazanç) × Kusur % × Maluliyet %

Aktüeryal Tazminat Hesaplama Formülü

Artık PMF-1931 tablosu terk edilmiş, Türkiye gerçeklerine uygun TRH-2010 tabloları kullanılmaya başlanmıştır. Hesaplamada SGK tarafından bağlanan gelirin Peşin Sermaye Değeri (PSD) tazminattan mahsup edilir.

Tazminat Hesaplama (Emsal)İş kazası davalarınızın tahmini değeri için danışmanlık alabilirsiniz.

6. Cezai Sorumluluk ve İş Güvenliği Uzmanı

İş kazası aynı zamanda TCK m. 89 (Yaralama) veya TCK m. 85 (Ölüm) kapsamında bir kamu davasıdır. İşverenin kusuru agır ise "bilinçli taksir" veya "olası kast" hükümleri uygulanabilir.

İSG Uzmanının Sorumluluğu

İş güvenliği uzmanı, tespit ettiği eksikleri "Onaylı Deftere" işlemişse cezai sorumluluktan kurtulur. Ancak bu bildirimi yapmamışsa kazada kusurlu sıfatıyla yargılanır.

7. Dava Süreci, Arabuluculuk ve Yetki

İş kazalarında zorunlu arabuluculuk şartı **yoktur**; doğrudan dava açılabilir. Ancak süreci hızlandırmak adına ihtiyari arabuluculuk önerilir.

Yetkili Mahkeme: İşverenin merkezi veya kazanın olduğu yer mahkemesi.
Zamanaşımı: Genel olarak 10 yıl, ancak ceza zamanaşımı daha uzunsa o uygulanır.

8. Meslek Hastalığı

Meslek hastalığı, kazanın zamana yayılmış halidir. İşin niteliği gereği tekrarlanan sebeplerle oluşan hastalıkları kapsar (Pnömokonyoz, Silikozis vb.). Maddi-manevi tazminat hakları iş kazasıyla aynı prensiplere tabidir.

Sonuç ve Hukuki Yaklaşımımız

İş kazaları, bir yanda işçinin vücut bütünlüğünün ihlal edildiği, diğer yanda işverenin dev tazminatlarla karşılaştığı boyutlu uyuşmazlıklardır. Alanında uzman bir iş kazası avukatı ile çalışmak, maluliyet tespiti ve rücu mevzuatının karmaşıklığı karşısında hak kaybı yaşamamanız için kritiktir.

Mİ

Av. Mesut İLME

Yalova Barosu - İş Hukuku Departmanı

İş Kazası Tazminat Davaları ve Hukuki Sorumluluk

İş Kazası vs. Normal Kaza

İş Kazası (Kapsam)

Normal Kaza