İş Kanunu Madde 25, işverene bildirim süresi tanımaksızın sözleşmeyi derhal sona erdirme yetkisi verir. Özellikle 25/II (Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık) kapsamındaki fesihlerde kıdem ve ihbar tazminatı ödenmez. Ancak ispat yükü en ağır olan da budur.
Kritik Ayrım: Geçerli Neden vs Haklı Neden
Performans düşüklüğü, davranış bozukluğu
→ Tazminat ÖDENİR
Hırsızlık, sadakatsizlik, devamsızlık
→ Tazminat ÖDENMEZ
1. Haklı Nedenle Fesih Nedir? (Madde 25 Anatomisi)
İş sözleşmesinin süresi belirli olsun veya olmasın, aşağıdaki hallerde işveren sürenin bitimini veya bildirim süresini (ihbar öneli) beklemeksizin sözleşmeyi feshedebilir. Kanun koyucu haklı nedenleri 4 ana başlıkta toplamıştır.
2. I. Sağlık Sebepleri (Md. 25/I)
a) Kendi Kusuruyla Hastalık
İşçinin kendi kastı veya düzensiz yaşayışı nedeniyle hastalanması ve devamsızlığın ardı ardına 3 iş günü veya bir ayda 5 iş günü aşması.
b) Tedavi Edilemez Hastalık
İşçinin hastalığının tedavi edilemeyeceği ve çalışmasında sakınca olduğu Sağlık Kurulu raporu ile saptanması.
c) Uzun Süreli Raporluluk
Hastalık, kaza, doğum ve gebelik hallerinde; raporlu sürenin ihbar süresini 6 hafta aşması.
✅ Bu durumda kıdem tazminatı ÖDENİR, sadece ihbar ödenmez.
3. II. Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller (Md. 25/II)
Davaların %95'inin kaynağı bu benttir
a) İşvereni Yanıltma
Sahte diploma, sertifika sunmak
b) Hakaret
İşverene veya ailesine hakaret, iftira
c) Cinsel Taciz
Başka işçiye cinsel taciz
d) Sarhoşluk/Uyuşturucu
İşyerine sarhoş/uyuşturucu ile gelme
e) Güveni Kötüye Kullanma
Hırsızlık, zimmet, sır ifşası
f) İşyerinde Suç
7+ gün hapisle cezalandırılan suç
g) Devamsızlık (En Sık Rastlanan)
Devamsızlık Nedeniyle Fesih Şartları
Prosedür Uyarısı
- • Her gün için ayrı tutanak tutulmalı
- • Noterden "İşe gelmeme nedenini açıkla" ihtarnamesi çekilmeli
- • Savunma istenmelidir
- • İşçinin raporu varsa fesih haksız olur!
h-i) Diğer Haller
h) Görevini Yapmamakta Israr
Hatırlatılmasına rağmen ısrar (önce uyarı şart)
i) İş Güvenliğini Tehlikeye Atma
Veya 30 günlük ücreti aşan zarar vermek
4. III-IV. Zorlayıcı Sebepler ve Tutukluluk
III. Zorlayıcı Sebepler
İşçiyi 1 haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan dışsal sebepler (sel, karantina vb.)
✅ Kıdem ödenir
IV. Gözaltı/Tutukluluk
Devamsızlığın ihbar süresini aşması halinde
✅ Kıdem ödenir
5. Hak Düşürücü Süre: 6 İş Günü Kuralı (Md. 26)
Olayı öğrendiği günden itibaren
Olayın disiplin kuruluna intikal ettiği veya müfettiş raporunun tamamlandığı tarih "öğrenme tarihi" sayılır.
6 iş günü geçtikten sonra yapılan fesihler, haklı neden olsa bile "haksız fesih" sayılır ve tazminat ödenir!
İşçinin eylemi maddi çıkar sağlıyorsa (zimmet vb.), 1 yıllık süre işlemez, her zaman feshedilebilir.
6. Tazminat ve Mali Sonuçlar Tablosu
| Fesih Nedeni | Kıdem | İhbar | İşsizlik |
|---|---|---|---|
| I. Sağlık Sebepleri | ✅ ÖDENİR | ❌ Ödenmez | ✅ Alabilir |
| II. Ahlak ve İyi Niyet | ❌ ÖDENMEZ | ❌ ÖDENMEZ | ❌ ALAMAZ |
| III. Zorlayıcı Sebepler | ✅ ÖDENİR | ❌ Ödenmez | ✅ Alabilir |
| IV. Tutukluluk | ✅ ÖDENİR | ❌ Ödenmez | ✅ Alabilir |
İşveren için en avantajlı fesih türü 25/II bendidir. Ancak ispat yükü en ağır olan da budur.
7. Fesih Sürecinde Usul ve İspat
Fesih Süreci Kontrol Listesi
Savunma Alma
Md. 25/II kapsamında yasal zorunluluk değildir (Md. 19 istisnası). Ancak Yargıtay, özellikle belirsiz durumlarda işverenin kendini garantiye alması için savunma almasını şiddetle tavsiye etmektedir.
SGK Çıkış Kodları
25/II'den çıkış yapıldığında SGK'ya uygun kod bildirilmelidir: Eski Kod 29, yeni sistemde Kod 42-50 arası (suç türüne göre).
Uyarı: Yanlış kod bildirimi, işçinin işsizlik maaşı almasını engeller. İşçi "kod düzeltme ve tazminat davası" açabilir.
Sonuç
İşverenin haklı nedenle fesih hakkı, iş disiplinini sağlamak için verilmiş güçlü bir yetkidir ancak keyfi kullanıma kapalıdır. Haklıyken haksız duruma düşmemek için usul kurallarına titizlikle uyulmalıdır.
"Fesih en ağır yaptırımdır, usule uyulmalıdır."
— Yargıtay İlke Kararlarından
İlgili Mevzuat
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.25 (İşverenin Haklı Feshi)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.26 (Hak Düşürücü Süre)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.18 (Feshin Geçerli Sebebe Dayandırılması)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.19 (Sözleşmenin Feshinde Usul)