Tedbir Nafakası Talebi: Dilekçe, Süreç ve Zamanlama Rehberi

Boşanma davasının açıldığı gün ile kararın kesinleştiği gün arasında çoğu zaman aylar, bazen yıllar vardır. Bu sürede eşin ve çocukların geçimini güvence altına alan araç tedbir nafakasıdır. Tedbir nafakasının şartları, kusurun rolü ve mahkemenin miktarı belirlerken baktığı ölçütler tedbir nafakası rehberinde anlatılmaktadır. Bu yazı ise işin usul tarafına odaklanır: talep hangi dilekçeyle yapılır, hangi mahkemeye gidilir, harç ödenir mi, nafaka hangi tarihten itibaren bağlanır, ara karar ne kadar sürede çıkar, karara nasıl itiraz edilir ve karar kesinleşince tedbir nafakası neye dönüşür.

Tedbir Nafakası Talebinin Üç Yolu: Hangi Dilekçeyle İstenir?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu tedbir nafakasını iki ayrı maddede düzenler. TMK m.169'a göre boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, "davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır". TMK m.197 ise ortada bir boşanma davası yokken, ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eşin ayrı yaşama hakkını ve bu süre için diğer eşten isteyebileceği parasal katkıyı düzenler. Bu iki dayanak, uygulamada üç farklı talep yolu doğurur.

1) Boşanma veya ayrılık dava dilekçesinde talep (TMK m.169)

En yaygın yol budur. Davacı, boşanma dava dilekçesinin talep sonucu bölümüne kendisi ve varsa çocuklar için ayrı ayrı aylık tedbir nafakası talebini yazar. Davalı taraf da cevap dilekçesinde ya da karşı dava dilekçesinde aynı talebi ileri sürebilir; tedbir nafakası yalnızca davayı açan tarafın hakkı değildir. Hâkim TMK m.169 uyarınca bu önlemleri re'sen alabilir; yani talep hiç yazılmamış olsa bile dosyadaki ekonomik durum verileri gerektiriyorsa tedbir nafakasına hükmedebilir. Ne var ki uygulamada talebin dilekçede açıkça yer alması, tutarın ve başlangıç tarihinin belirtilmesi ve gelir-gider belgelerinin eklenmesi ara kararın daha erken ve daha isabetli çıkmasını sağlar. Bu yoldaki talep, boşanma davasının fer'i (eki) niteliğindedir; ayrı bir dava değildir ve ayrı bir harca tabi tutulmaz.

2) Yargılama sırasında ayrı dilekçeyle talep

Dava dilekçesinde tedbir nafakası istenmemiş olması hakkı düşürmez. Tedbir nafakası, niteliği gereği davanın her aşamasında istenebilir; bunun için ıslah yoluna başvurmaya da gerek yoktur, çünkü talep yeni bir dava konusu değil, derdest davada alınması istenen bir geçici önlemdir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin onadığı bir bölge adliye mahkemesi gerekçesinde bu husus, "tedbir nafakasının niteliği gereği davanın her aşamasında talep edilebileceği" ve "tedbir nafakasına talep tarihinden itibaren hükmedilmesinin yerinde olduğu" biçiminde ifade edilmiştir (Yargıtay 2. HD 2023/1168 E., 2024/6969 K., 08.10.2024). Aynı kararda dikkat çekici bir ayrıntı daha vardır: Kadının dava dilekçesindeki "nafaka istemediği" yönündeki beyanı, yoksulluk nafakası ve maddi tazminat bakımından feragat sayılmış; ancak bu beyanın tedbir nafakası talep etmesine engel oluşturmadığı kabul edilmiştir. Yani dava dilekçesindeki genel bir "nafaka istemiyorum" cümlesi, sonradan tedbir nafakası istemenin önünü kapatmaz.

Bu yolda talep, dosya numarası belirtilerek davanın görüldüğü mahkemeye verilecek kısa bir dilekçeyle yapılır. Duruşmada sözlü olarak da ileri sürülebilir ve tutanağa geçirilir; ancak tarihin ispatı bakımından yazılı dilekçe tercih edilmelidir. Nafaka, dava tarihinden değil, bu talebin ileri sürüldüğü tarihten itibaren bağlanır; bu nokta aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.

3) Boşanma davası açmadan: TMK m.197 bağımsız tedbir nafakası davası

Eşlerden biri boşanmak istemeksizin ayrı yaşamak zorunda kalmışsa, TMK m.197 devreye girer. Maddenin ikinci fıkrasına göre, "birlikte yaşamaya ara verilmesi haklı bir sebebe dayanıyorsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine birinin diğerine yapacağı parasal katkıya, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ve eşlerin mallarının yönetimine ilişkin önlemleri alır". Üçüncü fıkra, haklı sebep olmaksızın birlikte yaşamaktan kaçınan eşe karşı veya ortak hayatın başka bir sebeple olanaksız hâle gelmesi üzerine de aynı istemlerde bulunulabileceğini söyler; dördüncü fıkra ise ergin olmayan çocuklar varsa hâkimin çocuklara ilişkin önlemleri de alacağını düzenler.

Bu yol, birinci ve ikinci yoldan farklı olarak bağımsız bir davadır. Dava dilekçesiyle açılır, harca tabidir ve davacının ayrı yaşamakta haklı olduğunu ispat etmesi gerekir. Haklı sebebin neler olabileceği ve bu davada kusurun nasıl değerlendirildiği tedbir nafakası rehberinin konusudur; burada yalnızca usul farkı vurgulanmaktadır. TMK m.200'e göre koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır. Bu hüküm, m.197 kapsamında bağlanan nafakanın sonradan artırılması, azaltılması ve kaldırılmasının dayanağıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tedbir nafakası, aile hukukundan doğan bir iştir. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un 4. maddesi, Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukunu düzenleyen İkinci Kitabından (vesayete ilişkin Üçüncü Kısım hariç) doğan dava ve işleri aile mahkemesinin görev alanına verir. Aynı Kanun'un 2. maddesine göre aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu dava ve işlere, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar; Yargıtay uygulamasında bu mahkemenin yargılamayı "aile mahkemesi sıfatıyla" yürütmesi aranır ve bu sıfat gözetilmeden yapılan yargılama, istinafta hükmün kaldırılmasına yol açabilmektedir.

Yetki bakımından üç yolun cevabı farklıdır:

• Boşanma davası içinde talep: Tedbir nafakası talebi için ayrı bir yetki sorusu yoktur; talep boşanma davasının görüldüğü mahkemeye yapılır. Boşanma davasında yetkili mahkeme ise TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
• TMK m.197 bağımsız davası: Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemlerde yetkiyi TMK m.201 düzenler: yetkili mahkeme eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem isteminde bulunmuşsa ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Önlemin değiştirilmesi, tamamlanması veya kaldırılması konusunda ise kural olarak önlem kararını veren mahkeme yetkilidir; her iki eşin de yerleşim yeri değişmişse eşlerden herhangi birinin yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkili olur.
• Boşanmadan sonra açılacak nafaka davaları: Bu davalar tedbir nafakasının değil, yoksulluk ve iştirak nafakasının konusudur; TMK m.177 uyarınca nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Harç ve Masraf: Tedbir Nafakası Talebi Harca Tabi mi?

Bu sorunun cevabı, talebin hangi yolla yapıldığına bağlıdır.

Boşanma davası içindeki talep için ayrı bir harç alınmaz. Talep, boşanma davasının fer'idir; boşanma davası açılırken yatırılan başvurma harcı, maktu karar ve ilam harcı ve gider avansı bu talebi de kapsar. Yargılama sırasında verilen tedbir nafakası dilekçesi için de yeniden harç yatırılması gerekmez. Bu, tedbir nafakasının ihtiyati tedbirden bir başka farkıdır: TMK m.169 önlemi için teminat da istenmez.

TMK m.197 bağımsız davası ise harca tabidir. 492 sayılı Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı Tarife, nafaka verilmesine dair hükümlerde karar ve ilam harcının "bir senelik nafaka bedeli üzerinden" nispi olarak alınacağını yazar; tarifede bu kalem için yazılı oran binde 11,38'dir. Harçlar Kanunu m.28/a uyarınca karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin, geri kalanı kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir; bakiye harcın ödenmemiş olması hükmün tebliğe çıkarılmasına, takibe konulmasına ve kanun yollarına başvurulmasına engel değildir. Örneğin aylık 10.000 TL nafaka talep edilen bir bağımsız davada harca esas değer 120.000 TL'dir; tarife oranı ve dörtte bir kuralı bu değere uygulanır. Kesin rakam dava açılırken mahkeme veznesince hesaplandığından, burada tutar değil yöntem esas alınmalıdır. Ayrıca HMK m.120 uyarınca davacı, her yıl Adalet Bakanlığınca çıkarılan tarifedeki gider avansını da dava açarken yatırmak zorundadır; avansın yetmediği anlaşılırsa iki haftalık kesin süre verilir. Malî durumu elverişsiz olan davacı, HMK'nın adli yardım hükümleri çerçevesinde harç ve avanstan geçici olarak muaf tutulmayı isteyebilir.

Dilekçede Neler Bulunmalı? Talebin Unsurları ve Ekleri

Hâkimin re'sen karar verebilmesi, dilekçeyi önemsizleştirmez. Ara karar, dosyada o an ne varsa ona göre verilir; eksik dilekçe, geç ve düşük bir tedbir nafakası demektir. HMK m.119, dava dilekçesinde iddianın dayanağı olan vakıaların, delillerin ve açık talep sonucunun bulunmasını arar. Tedbir nafakası talebi bakımından bunun somut karşılığı şudur:

TMK m.186/3, eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılacaklarını söyler; tedbir nafakasının hukuki temeli bu yükümlülüğün dava süresince de devam etmesidir. Bu nedenle dilekçede yalnızca ihtiyacın değil, karşı tarafın katılma gücünün de somutlaştırılması gerekir. Miktarın hangi ölçütlerle belirlendiği ve nafaka türlerinin hesap mantığı nafaka hesaplama rehberinde ayrıntılı olarak ele alınmıştır; tedbir nafakasında ölçütler bu rehberdeki çerçeveyle aynıdır, fark yalnızca geçici olmasındadır.

Nafaka Hangi Tarihten İtibaren Bağlanır? Geriye Dönük Alınabilir mi?

Tedbir nafakasının başlangıç tarihi, ara kararın verildiği tarih değildir. Boşanma dava dilekçesinde istenen tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden itibaren bağlanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir bozma ilamında kadın yararına "dava tarihinden itibaren tedbir nafakası hükmedilmesi gerektiği"ni açıkça belirtmiş, mahkeme de bozma sonrasında dava tarihinden itibaren tedbir nafakasına hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD 2026/1993 E., 2026/3410 K., 31.03.2026). Ara karar dava açıldıktan aylar sonra verilse bile başlangıç dava tarihi olduğundan, aradaki aylar için birikmiş tedbir nafakası alacağı doğar. Bu alacağın ay ay dökümü ve toplamı için birikmiş nafaka hesaplama aracı kullanılabilir.

Yargılama sırasında ayrı dilekçeyle yapılan talepte ise başlangıç, yukarıda anılan kararın gösterdiği gibi talep tarihidir. Dava tarihi ile talep tarihi arasındaki dönem için tedbir nafakası istenemez. Aynı mantıkla, dava veya talep tarihinden önceki aylar için de tedbir nafakası bağlanmaz; tedbir nafakası geriye etkili değildir. Ayrı yaşanan ancak henüz dava açılmamış dönemin geçim yükü, ancak TMK m.197 davası açılarak ve o davanın tarihinden itibaren güvence altına alınabilir. Bu yüzden ayrı yaşama fiilen başladıysa, dava veya talep tarihinin öne çekilmesi doğrudan parasal sonuç doğurur: her geçen ay, geri alınamayan bir aydır.

Tedbir nafakası aylık irat biçiminde ödenir. Ara kararda aksine bir düzenleme yoksa her ayın nafakası o ay içinde muaccel olur ve ödenmeyen her ay ayrı ayrı icra takibine konu edilebilir.

Ne Zaman Karara Bağlanır? Tensip, Ön İnceleme ve SED Araştırması

Boşanma davası açıldığında hâkim dosyayı ilk kez tensip aşamasında inceler ve tensip zaptıyla yargılamanın hazırlık işlemlerini belirler. Tedbir nafakası talebi çoğu dosyada bu aşamada ele alınır: Hâkim ya dilekçe ekindeki belgelerle yetinip doğrudan bir ara karar verir ya da önce tarafların sosyal ve ekonomik durumlarının araştırılması için kolluğa ve ilgili kurumlara yazı yazar, SED raporu geldikten sonra karar verir. Bazı mahkemeler ise ara kararı dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra, HMK m.137 ve devamında düzenlenen ön inceleme duruşmasında verir. Hangi yolun izleneceği mahkemenin iş yüküne ve dosyanın durumuna bağlıdır; kanunda tedbir nafakası için özel bir karar süresi öngörülmemiştir.

Süre bakımından gerçekçi beklenti, dava açıldıktan sonraki birkaç hafta ile birkaç ay arasıdır. Bu süreyi kısaltan iki şey vardır: dilekçeye eklenen belgelerin SED araştırmasını gereksiz kılacak kadar yeterli olması ve talebin ivediliğinin dilekçede gerekçelendirilmesi (örneğin kira borcu, çocuğun okul kaydı, sağlık gideri). Ara kararın gecikmesi hak kaybı doğurmaz; başlangıç tarihi dava veya talep tarihi olduğundan geciken aylar birikmiş alacak olarak tahsil edilir. Ancak bu aylarda fiilen geçim sıkıntısı yaşanacağından, dilekçenin ilk günden eksiksiz verilmesi pratikte en etkili adımdır.

Hâkim tedbir nafakasını re'sen de takdir edebileceğinden, davalı tarafın cevap dilekçesi gelmeden ara karar verilmesi mümkündür. Karşı taraf bu durumda kararı veren mahkemeye başvurarak koşulların yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.

Ara Karar: Artırma, Azaltma ve İtiraz Yolu

Ara kararın niteliği: TMK m.169 önlemi ile HMK ihtiyati tedbiri aynı şey değildir

Tedbir nafakası, nihai hükümle değil ara kararla bağlanır ve davanın devamı süresince hüküm ifade eder. Bu ara karar, HMK m.389 ve devamında düzenlenen ihtiyati tedbirden farklı bir kurumdur. İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya gecikme nedeniyle ciddi bir zararın doğması tehlikesine karşı verilen, kural olarak teminata bağlı ve HMK m.397/1 uyarınca dava açılmasından önce verilmişse iki hafta içinde dava açılmasını gerektiren bir geçici hukuki korumadır. TMK m.169 önlemi ise boşanma davasının açılmasıyla kendiliğinden gündeme gelen, teminat aranmayan ve hâkimin re'sen aldığı bir aile hukuku önlemidir. İki kurumun karıştırılması, özellikle kanun yolu tartışmasında sonuç doğurur.

Dava sırasında artırma ve azaltma

Ara karar kesin hüküm oluşturmaz. Davanın uzaması, işten çıkarılma, gelir artışı, çocuğun okula başlaması veya enflasyon nedeniyle koşullar değiştiğinde taraflardan her biri, kararı veren mahkemeye vereceği bir dilekçeyle tedbir nafakasının artırılmasını, azaltılmasını veya kaldırılmasını isteyebilir. Boşanma davası içinde bunun dayanağı, hâkimin davanın devamı süresince gerekli önlemleri alma yetkisini düzenleyen TMK m.169'un kendisidir; hâkim önlemi yargılamanın her aşamasında yeniden düzenleyebilir. TMK m.197 kapsamındaki bağımsız nafakada ise dayanak TMK m.200'dür. Yeni dilekçede değişen koşulun belgelenmesi ve gerekiyorsa SED araştırmasının yenilenmesinin istenmesi gerekir. Uzun süren davalarda enflasyonun aşındırdığı tutarın güncel karşılığını görmek için nafaka artış hesaplama aracı bir başlangıç noktası verir; ancak tedbir nafakasında artış kendiliğinden işlemez, mahkemeden yeni bir ara karar alınması gerekir.

İtiraz ve kanun yolu

Ara karara karşı ilk başvuru yeri, kararı veren mahkemedir. Tutarı fazla veya az bulan taraf, gerekçeli bir dilekçeyle ara kararın değiştirilmesini ister; mahkeme dosya üzerinden veya duruşmada yeniden değerlendirme yapar. Bu yolun süresi kanunda ayrıca sınırlandırılmamıştır; ancak ödemelerin aksamaması için gecikmeden başvurulmalıdır.

Ara kararın tek başına istinafa götürülüp götürülemeyeceği ise uygulamada tartışmalı bir konudur. HMK m.341/1-b, ilk derece mahkemelerinin ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları ile bu konudaki itiraz üzerine verilen kararlara karşı istinaf yolunu açar. Tedbir nafakası ara kararı ise yukarıda açıklandığı gibi HMK anlamında bir ihtiyati tedbir değil, TMK m.169'a dayanan bir geçici önlemdir; bu nedenle nihai hüküm verilmeden ara karara karşı yapılan bağımsız bir istinaf başvurusunun bu bent kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışmalıdır ve bölge adliye mahkemelerinin yaklaşımı dosyadan dosyaya farklılık gösterebilmektedir. Buna karşılık ara kararla bağlanan tedbir nafakasına yönelik itirazlar, nihai hükümle birlikte istinaf ve temyiz incelemesine konu olabilmektedir. Nitekim Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin incelediği bir dosyada davalı, geçici velayet ve tedbir nafakasına ilişkin ara kararlar yönünden istinaf yoluna başvurmuş; bölge adliye mahkemesi bu itirazı nihai kararla birlikte inceleyerek "karar kesinleşinceye kadar tedbir nafakasına hükmedilmesinde isabetsizlik bulunmadığı" gerekçesiyle esastan reddetmiş, Yargıtay da kararın bu bölümünü onamıştır (Yargıtay 2. HD 2023/4433 E., 2023/3564 K., 04.07.2023). Uygulamadaki güvenli yol, önce kararı veren mahkemeye başvurmak, nihai hüküm verildiğinde ise tedbir nafakasına ilişkin itirazı istinaf dilekçesinde ayrıca ve açıkça belirtmektir; başvurunun hangi bölge adliye mahkemesinin uygulamasına tabi olacağı dosya bazında değerlendirilmelidir.

Karar Kesinleşince Ne Olur? Dönüşüm ve Sona Erme

Tedbir nafakası "davanın devamı süresince" verildiğinden, boşanma kararının kesinleşmesiyle işlevini tamamlar. Uygulamada nihai hükümde bu geçiş açıkça yazılır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesinin hükmü, çocuk için "tedbir nafakasına ilişkin ara kararların hüküm kesinleşinceye kadar devamına", hükmün kesinleşme tarihinden itibaren ise iştirak nafakasına; eş için ara kararla hükmolunan tedbir nafakasının hüküm kesinleşinceye kadar devamına, kesinleşme tarihinden itibaren ise yoksulluk nafakasına biçimindedir ve Yargıtay hükmün nafakalara ilişkin bölümünü onamıştır (Yargıtay 2. HD 2023/4840 E., 2024/4889 K., 26.06.2024). Aynı Daire, bir başka kararında iştirak nafakasının "boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren hüküm ifade edeceği"ni vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD 2025/6835 E., 2026/1230 K., 05.02.2026); yani kesinleşmeye kadar ödenen nafaka, adı ne olursa olsun, tedbir nafakası niteliğindedir.

Bu dönüşümün pratik sonuçları şunlardır:

• Eş için: Tedbir nafakası kesinleşmeyle sona erer; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş için hükümde belirlenen yoksulluk nafakası işlemeye başlar. İki nafakanın tutarı farklı olabilir; hüküm her ikisini ayrı ayrı rakamla göstermelidir. Yoksulluk nafakasının süresine ilişkin TMK m.175'teki "süresiz olarak" ibaresi Anayasa Mahkemesi'nin 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla iptal edilmiş olup iptal, gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir; bu gelişmenin mevcut ve yeni dosyalara etkisi nafaka yasası son durum sayfasında izlenmektedir. Tedbir nafakası bu tartışmanın dışındadır; süresi zaten davanın süresiyle sınırlıdır.
• Çocuk için: Tedbir nafakası kesinleşmeyle iştirak nafakasına dönüşür. Velayet tedbiren kimdeyse tedbir nafakası ona ödenmiş olur; kesinleşmeden sonra velayet kime verilmişse iştirak nafakası da ona ödenir. Velayet hükümde el değiştirdiyse ödeme yönü de değişir.
• Hükmün açıklığı: HMK m.297/2, hükmün sonuç kısmında taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların "açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde" gösterilmesini arar. Tedbir nafakasının tutarı yalnızca eski bir ara karara atıfla geçiştirilmişse hükmün infaz kabiliyeti tartışmalı hâle gelir; bu nedenle gerekçeli karar tebliğ edildiğinde tedbir nafakasının tutarı, başlangıcı ve bitişinin hüküm fıkrasında rakamla yer alıp almadığı kontrol edilmelidir.

Boşanma davasının reddi, davadan feragat veya taraflardan birinin ölümü hâlinde de tedbir nafakası sona erer; çünkü artık "devam eden bir dava" yoktur. Davanın reddi hâlinde evlilik devam ettiğinden, eşin ayrı yaşamakta haklı olduğu ölçüde TMK m.197 yolu açık kalır. TMK m.197 kapsamında bağlanmış nafaka ise eşlerin yeniden birlikte yaşamaya başlaması veya koşulların değişmesi hâlinde TMK m.200 uyarınca mahkeme kararıyla kaldırılır; sonradan boşanma davası açılırsa, o davada TMK m.169 uyarınca yeni bir tedbir nafakası kararı verilir. Nafaka türlerinin birbirinden nerede ayrıldığı ve hangi tür nafakanın kim için doğduğu, nafaka türleri yazısında karşılaştırmalı olarak anlatılmıştır.

Tedbir Nafakası Ödenmezse Ne Yapılır?

Tedbir nafakası ara kararı, verildiği andan itibaren icraya konu edilebilir; boşanma kararının kesinleşmesi beklenmez. Ancak takip türü önemlidir: Ara karar bir ilam olmadığı gibi İİK m.38'de sayılan ilam niteliğindeki belgelerden de değildir; bu nedenle ilamlı icra takibine konu edilemez, ödenmeyen aylar için genel haciz yoluyla ilamsız icra takibi başlatılır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bunu, "Tedbir nafakasına ilişkin ara karar, ilam olmadığı gibi, İİK'nun 38. maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden de değildir. Dolayısıyla ilamların icrası hakkındaki hükümlere tabi olmadığından ilamlı takip konusu yapılamaz." sözleriyle açıklamış ve ara karara dayalı ilamlı takipte gönderilen icra emrinin iptali gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 12. HD 2018/6711 E., 2019/5725 K., 08.04.2019). Kesinleşmiş yoksulluk ve iştirak nafakası ise ilamlı takiple tahsil edilir. Nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında İİK m.344 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir. Takibin nasıl başlatılacağı, maaş haczinde nafakaya tanınan öncelik, işleyen ve birikmiş nafaka ayrımı, tazyik hapsi şikâyetinin şartları ve "işsizim" savunmasının değeri nafaka borcu icra takibi sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmıştır; bu konuda o sayfa esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tedbir nafakası için ayrı dava açmak gerekir mi?

Boşanma veya ayrılık davası açılmışsa hayır. Talep dava dilekçesinde, cevap veya karşı dava dilekçesinde ya da yargılama sırasında verilecek ayrı bir dilekçeyle ileri sürülür; hâkim TMK m.169 uyarınca re'sen de karar verebilir. Boşanma davası açılmamışsa tedbir nafakası ancak TMK m.197'ye dayanan bağımsız bir davayla istenebilir ve bu davada ayrı yaşamada haklılığın ispatı gerekir.

Dava dilekçesinde tedbir nafakası istemeyi unuttum, ne yapabilirim?

Davanın görüldüğü mahkemeye dosya numarasını belirten bir dilekçe vererek talep edebilirsiniz; ıslah gerekmez. Yargıtay'ın onadığı uygulamaya göre tedbir nafakası davanın her aşamasında istenebilir ve talep tarihinden itibaren bağlanır. Dava tarihi ile talep tarihi arasındaki aylar ise geri alınamaz; bu nedenle dilekçe gecikmeden verilmelidir.

Tedbir nafakası hangi tarihten itibaren ödenir? Geçmiş aylar istenebilir mi?

Dava dilekçesinde istenmişse dava tarihinden, sonradan istenmişse talep tarihinden itibaren ödenir. Ara karar geç verilse bile başlangıç bu tarihlerdir; aradaki aylar birikmiş nafaka olarak tahsil edilir. Dava veya talep tarihinden önceki aylar için tedbir nafakası bağlanmaz.

Tedbir nafakası talebi için harç ödenir mi?

Boşanma davası içindeki talep için ayrı harç ödenmez; talep davanın fer'idir ve teminat da aranmaz. TMK m.197'ye dayanan bağımsız dava ise harca tabidir: karar ve ilam harcı bir yıllık nafaka bedeli üzerinden nispi olarak hesaplanır, dörtte biri dava açılırken peşin yatırılır ve ayrıca gider avansı ödenir.

Tedbir nafakası kararı ne kadar sürede çıkar?

Kanunda özel bir süre yoktur. Hâkim tensip aşamasında doğrudan karar verebileceği gibi, önce sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırıp raporun gelmesini bekleyebilir veya kararı ön inceleme duruşmasına bırakabilir. Gerçekçi beklenti birkaç hafta ile birkaç ay arasıdır; dilekçeye eklenen gelir ve gider belgeleri bu süreyi kısaltır.

Tedbir nafakası ara kararına itiraz edilebilir mi, istinafa gidilir mi?

Önce kararı veren mahkemeye dilekçeyle başvurulur; mahkeme koşulları yeniden değerlendirir. Ara kararın nihai hükümden önce tek başına istinafa götürülmesi uygulamada tartışmalıdır, çünkü tedbir nafakası HMK m.341/1-b'de sayılan ihtiyati tedbir kararlarından değildir. Buna karşılık tedbir nafakasına ilişkin itiraz, nihai hükümle birlikte istinaf ve temyiz incelemesine konu edilebilmektedir.

Dava sırasında tedbir nafakası artırılabilir veya azaltılabilir mi?

Evet. Koşullar değiştiğinde taraflardan her biri kararı veren mahkemeye dilekçe vererek tutarın yeniden belirlenmesini isteyebilir; hâkim TMK m.169 uyarınca önlemi davanın her aşamasında düzenleyebilir. Bağımsız TMK m.197 nafakasında dayanak TMK m.200'dür. Artış kendiliğinden işlemez; yeni bir ara karar gerekir.

Boşanma kararı kesinleşince tedbir nafakası kendiliğinden biter mi?

Evet. Tedbir nafakası davanın devamı süresince verilir; kesinleşmeyle sona erer ve hükümde belirlenmişse eş için yoksulluk, çocuk için iştirak nafakası işlemeye başlar. Hükümde bu nafakaların rakamla ve başlangıç tarihiyle ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Davanın reddi, feragat veya ölüm hâlinde de tedbir nafakası sona erer.

Anlaşmalı boşanmada tedbir nafakası istenebilir mi?

İstenebilir. Anlaşmalı boşanmada taraflar protokolde dava süresince ödenecek tedbir nafakasını da kararlaştırabilir; hâkim protokolü uygun bulursa hükme geçirir. Protokolde hüküm yoksa ve ihtiyaç varsa hâkim TMK m.169 uyarınca yine tedbir nafakasına karar verebilir. Anlaşmalı boşanma kısa sürdüğünden bu kalem çoğu zaman sınırlı bir dönemi kapsar.

Sonuç

Tedbir nafakasında hakkın varlığı kadar zamanlaması da belirleyicidir. Boşanma davası içinde talep ayrı dava ve ayrı harç gerektirmez, hâkim re'sen de karar verebilir; ancak nafaka dava dilekçesinde istenmişse dava tarihinden, sonradan istenmişse talep tarihinden itibaren bağlanır ve bu tarihlerden önceki aylar geri alınamaz. Bu yüzden ilk dilekçenin tutar, başlangıç tarihi, geçim ihtiyacı ve karşı tarafın ödeme gücünü belgeleriyle içermesi, ara kararın hem daha erken hem daha isabetli çıkmasını sağlar. Ara karar kesin değildir; koşullar değiştikçe kararı veren mahkemeden yeniden düzenlenmesi istenebilir, nihai hükümle birlikte kanun yoluna da götürülebilir. Boşanma kararı kesinleştiğinde tedbir nafakası görevini tamamlar ve yerini eş için yoksulluk, çocuk için iştirak nafakasına bırakır. Boşanma davası olmadan ayrı yaşayan eş için ise TMK m.197 yolu açıktır; bu yol bağımsız bir dava olduğundan harca tabidir ve ayrı yaşamada haklılığın ispatını gerektirir. Ödenmeyen tedbir nafakası kesinleşme beklenmeksizin icraya konulabilir; takibin ayrıntıları için nafaka borcu icra takibi sayfasına, şartlar ve kusur tartışması için tedbir nafakası rehberine başvurulmalıdır.