Boşanma sonrası mal paylaşımı konuşulurken akla önce evin, arabanın, birikimin "yarı yarıya" bölüşülmesi gelir. Uygulamada sık karşılaştığımız hak kayıplarından biri ise bambaşka bir alacakta yaşanır: bir eşin, diğer eşe ait bir mala yaptığı katkının karşılığında. Düğünden gelen parayla eşin adına kayıtlı dairenin peşinatını ödeyen, babadan kalan arsayı satıp eşinin dükkânının borcunu kapatan, kendi hesabından eşinin konut kredisinin taksitlerini ödeyen kişi, tasfiyede bu katkının karşılığını değer artış payı alacağı olarak ister. Bu alacağın dayanağı Türk Medenî Kanunu'nun 227 nci maddesidir. Yıllar önce ödenen peşinat bugün ne eder: yalnız ödendiği günkü tutar mı, yoksa o paranın aldığı dairenin bugünkü değerinden bir pay mı?
Katkı, malın tasfiye değerinde oranla alacağa dönüşür
Türk Medenî Kanunu (TMK) bu alacağı tek bir fıkrada kurar; TMK m. 227/1 hükmü şöyledir:
"Eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur ve bu alacak o malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır; bir değer kaybı söz konusu olduğunda katkının başlangıçtaki değeri esas alınır."
Maddenin kurduğu düzen üç cümleyle özetlenebilir. Bir eş diğerinin malına karşılıksız katkı yapmışsa, bu katkı bir alacak hakkı doğurur. Alacak, katkının yapıldığı gündeki tutar üzerinden donmaz; malın tasfiye sırasındaki değerine göre hesaplanır. Mal değer kaybetmişse katkının başlangıçtaki değeri güvence altındadır. Bu yapı içinde değer artış payı, enflasyon karşısında eriyen bir "borç iadesi" değildir; katkı yapan eşe, malın kazandığı değerden katkısı oranında pay veren güncel bir alacaktır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi güncel bir kararında alacağı şöyle tanımlar: "Değer artış payı alacağı; eşlerden birinin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın esaslı katkıda bulunması durumunda, tasfiye sırasında bu malda meydana gelebilecek değer artışı için katkısı oranında sahip olduğu alacak hakkıdır" (Daire, 2025/5140 E., 2026/3750 K., 07.04.2026). Daire, kanun metnine bir ölçü ekler: katkı esaslı olmalıdır. Günlük yaşamın olağan akışı içinde kalan sembolik harcamalar bu kapsamda değerlendirilmez.
Pay talebi, mal rejiminin sona ermesiyle gündeme gelir. Edinilmiş mallara katılma rejimi; boşanma, evliliğin iptali, ölüm veya başka bir mal rejiminin kabulü gibi sebeplerle sona erer. Boşanmada rejim, kararın kesinleştiği gün değil, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır (TMK m. 225/2). Uygulamada bu alacak en sık boşanma sonrası açılan mal rejiminin tasfiyesi davasında talep edilir. Alacak, ayni bir hak değil şahsi nitelikte bir alacaktır: katkı yapan eşe malın tapusunda pay vermez, karşı eşten istenebilecek bir tutar doğurur; niteliği gereği ölüm hâlinde mirasçılara da geçer.
Katılma Alacağı, Denkleştirme ve Katkı Payından Farkı
Mal rejimi tasfiyesinde sıkça birbirine karıştırılan dört ayrı kavram vardır; her biri farklı şartlara ve farklı hesap yöntemine tabidir. Aynı dilekçede hepsi istenebilir. Hangi talebin hangi temele dayandığı ayrıştırılmadığında ise hem bilirkişi hesabı hem mahkeme denetimi zorlaşır.
Katılma alacağı (TMK m. 236), diğer eşin edinilmiş mallarının borçlar düşüldükten sonra kalan artık değerinin yarısı üzerindeki kanuni haktır. İki kurum arasındaki en belirgin fark, katılma alacağının katkı ispatı aramamasıdır. Yargıtay bunu açıkça ifade eder: "Katılma alacağı, Yasa'dan kaynaklanan bir hak olup bu hakkı talep eden eşin gelirinin olmasına veya söz konusu mal varlığının edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına katkıda bulunulmasına gerek yoktur" (Daire, 2025/5140 E., 2026/3750 K.). Hiç çalışmamış, hiç geliri olmamış eş de katılma alacağı isteyebilir. Buna karşılık değer artış payı, belirli bir mala yapılmış, ispatlanmış bir katkı ister.
Denkleştirme (TMK m. 230), aynı eşin kendi malvarlığı içindeki iki kesim — kişisel mallar ile edinilmiş mallar — arasındaki kaymaları düzeltir. Örneğin bir eş, miras kalan parasıyla (kişisel mal) evlilik içinde alınan evin (edinilmiş mal) borcunu ödemişse, denkleştirme o eşin kendi kesimleri arasında yapılır. Eşler arası bir alacak olan değer artış payı ise bir eşin malvarlığından diğer eşin malvarlığına akan katkıyı karşılar; bu nedenle iki kurum aynı ödeme için birbirinin yerine kullanılamaz.
Katkı payı alacağı başka bir dönemin kurumudur: 01.01.2002 öncesinde yürürlükte olan mal ayrılığı rejiminde yapılan katkılar, kaynağını Borçlar Hukuku'ndan alan katkı payı alacağına vücut verir. Ayrımı malın türü değil, katkının yapıldığı dönem belirler. 2002 öncesi katkılarda katkı payı, 2002 sonrası katkılarda değer artış payı kuralları uygulanır; şartları ve değerleme anları farklıdır. Rejimlerin dönemsel ayrımı boşanmada mal paylaşımı rehberinde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
| Ölçüt | Değer artış payı (m. 227) | Katılma alacağı (m. 236) |
|---|---|---|
| Kaynağı | Belirli bir mala yapılan karşılıksız katkı | Doğrudan kanun |
| Katkı ispatı | Şart — katkı ispatlanamazsa alacak doğmaz | Gerekmez |
| Hangi mallarda | Diğer eşin kişisel VEYA edinilmiş malında | Yalnız diğer eşin edinilmiş mallarında |
| Ölçüsü | Katkı oranı × malın tasfiye değeri | Artık değerin yarısı |
| Mal değer kaybettiğinde | Katkının başlangıç değeri korunur | Eksi bakiye sıfır sayılır (m. 231/2) |
Alacak dört şarta bağlıdır
Kanun metni ve Yargıtay uygulaması birlikte okunduğunda alacağın doğumu için dört şart aranır.
1. Diğer eşe ait bir mal olmalı
Katkının konusu, diğer eşin mülkiyetindeki bir maldır. Malın kişisel mal ya da edinilmiş mal olması alacağın doğumunu etkilemez; m. 227 "diğerine ait bir mal" der, nitelik ayrımı yapmaz. Eşin evlilikten önce aldığı daireye yapılan katkı da, evlilik içinde onun adına alınan araca yapılan katkı da pay doğurabilir. Malın niteliği yalnızca hesabın ileri aşamasında — alacağın hangi kesimden karşılanacağı ve artık değeri nasıl etkileyeceği noktasında — önem kazanır.
2. Katkı; edinmeye, iyileştirmeye veya korumaya yönelik olmalı
Kanun üç katkı tipini sayar: malın edinilmesine katkı (peşinat vermek, satış bedelinin bir kısmını ödemek, kredi taksitlerini karşılamak), iyileştirilmesine katkı (kapsamlı tadilat, kat çıkma, dönüşüm bedeli ödemek) ve korunmasına katkı (malın elden çıkmasını önleyen borç kapama, haciz kaldırma ödemeleri). Genel yaşam giderleri bu üç tipe girmez. Mutfak masrafı, tatil, çocukların okul ücreti gibi aile birliğinin olağan harcamaları belirli bir mala yapılmış katkı sayılmaz ve geri istenemez.
3. Katkı karşılıksız olmalı
Madde, katkının "hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın" yapılmış olmasını arar. Katkı için tam karşılık alınmışsa — örneğin verilen para, piyasa koşullarına uygun faiziyle geri ödenmişse — alacak doğmaz. Kısmi karşılık alınmışsa katkının yalnız karşılıksız kalan bölümü pay hesabına girer.
4. Katkı parasal ya da para ile ölçülebilir olmalı
İçtihadın istikrarlı ölçütü şudur: "Değer artış payı alacağı talep edebilmek için, parasal ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkıda bulunulmalıdır" (Daire, 2025/5140 E., 2026/3750 K.). Bu ölçünün pratik sonucu büyüktür: ev işlerinin yapılması ve çocukların bakımının üstlenilmesi, Yargıtay uygulamasında m. 227 anlamında katkı sayılmaz. Bunun sebebi emeğin küçümsenmesi değil, karşılığının başka bir kurumla — hiçbir katkı ispatı aramayan katılma alacağıyla — korunmasıdır. Ev emeğine dayanan eş, hakkını katılma alacağı düzleminde arar.
Hangi Katkılar Uygulamada Pay Doğurur?
Kararlara en sık yansıyan katkı biçimleri şunlardır:
- Peşinat katkısı: Eşin adına alınan taşınmazın peşinatının tamamının veya bir kısmının, katkı yapan eşin kişisel kaynağından (miras, bağış, düğün parası, evlilik öncesi birikim) ödenmesi.
- Kredi taksidi katkısı: Eşin adına kayıtlı malın kredi taksitlerinin, diğer eşin hesabından veya kaynağından ödenmesi.
- Borç kapama: Eşin malı üzerindeki ipotek ya da kalan kredi borcunun toplu ödemeyle kapatılması.
- İyileştirme bedeli: Eşin taşınmazına yapılan kapsamlı tadilat, ek inşaat, dönüşüm gibi mala değer katan harcamalar.
- Satış bedeline doğrudan katılım: Kendi malını satıp bedelini eşin adına alınan malın ödemesinde kullanmak.
Sık görülen kaynaklardan biri de ziynet eşyasıdır. Kendisine ait düğün takılarını bozdurup eşin adına alınan evin peşinatına ya da kredi kapamasına katan eşin yaptığı, kişisel maldan bir katkıdır; ziynet eşyası, yalnız kişisel kullanıma yarayan eşya olarak TMK m. 220/1 uyarınca kişisel maldır (takıların hangi eşe ait olduğu ise anlaşmaya, ispatlanmış yerel âdete, yoksa takılan kişiye göre belirlenen ayrı bir sorudur). Bu hâlde iki talep birbirinden ayrılmalıdır: takıların kendisinin (aynen ya da bedelinin) iadesi ayrı bir ziynet alacağı davasının konusudur; takı bedelinin eşin malına katılmış olması ise değer artış payı doğurur. Bozdurma makbuzu ile bozdurma tarihinin ödeme tarihiyle örtüşmesi, bu vakalarda ispatın iki temel taşıdır.
Güncel bir karar, aynı kredinin taksitlerinin tasfiyede iki ayrı yoldan hesaba girebildiğini gösterir. Olayda kadın, eşinin taşınmaz hissesinin borcunu ödemek için kendi adına 60 ay vadeli kredi çekmiş; taksitlerin bir kısmı boşanma davasından önce, kalanı davadan sonra ödenmiştir. Daire iki dönemi ayırmıştır: Boşanma davasına kadar ödenen taksitlerin kişisel maldan karşılandığı ispat edilemediği için bu ödemeler edinilmiş maldan yapılmış sayılmış (TMK m. 222/3 karinesi) ve katılma alacağı hesabına girmiştir; dava tarihinden sonra ödenen taksitler ise artık kadının kişisel malından çıktığı için bu kesim yönünden değer artış payı hesaplanması gerektiğine hükmedilmiştir (Daire, 2025/5140 E., 2026/3750 K.). Karardan çıkan sonuç açıktır: ödemenin kaynağı ve zamanı, alacağın tasfiyede hangi hesap içinde sonuç doğuracağını belirler.
Katkının kaynağı, alacağın tasfiyedeki yerini de belirler. Edinilmiş maldan yapılan katkı da değer artış payı doğurur; ancak bu alacak katkıyı yapan eşin edinilmiş kesimine bir aktif olarak yazılır, artık değer hesabına girer ve sonucunu katılma alacağı üzerinden gösterir. Kredi kararında dava tarihine kadarki taksitlerin katılma alacağı hesabında değerlendirilmesi bu işleyişin yansımasıdır. Kişisel maldan yapılan katkıdan doğan alacak ise artık değer hesabının dışında kalır; tasfiyede ayrı bir kalem olarak istenir ve katılma alacağının hesabına karışmaz. Bu zincirin rakamsal dökümü mal paylaşımı hesaplama aracında varlık bazında izlenebilir.
Değer Artış Payı Nasıl Hesaplanır?
Hesap iki adımdan oluşur; her iki adımda da ölçü güncellenmiş para değil, orandır.
Adım 1 — Katkı oranı bulunur. Katkı tutarı, malın katkı yapıldıktan sonraki değerine bölünür. Satın almaya katkıda bu değer genellikle edinme bedelidir: 1.000.000 TL'ye alınan dairenin peşinatına 200.000 TL veren eşin katkı oranı %20 olur. İyileştirme katkısında payda, malın iyileştirme sonrası değeridir: 1.200.000 TL değerindeki daireye 300.000 TL'lik tadilat katkısı yapılmışsa oran 300.000 ÷ 1.500.000 = %20 şeklinde kurulur. Aynı mala farklı tarihlerde birden çok katkı yapılmışsa her katkının oranı kendi tarihindeki değerler üzerinden ayrı ayrı hesaplanır.
Adım 2 — Oran, malın tasfiye tarihindeki değerine uygulanır. Alacak, katkı oranının malın tasfiye sırasındaki sürüm (rayiç) değeriyle çarpımıdır. Örnekteki %20'lik oran, karar tarihinde 6.000.000 TL eden daire için 1.200.000 TL değer artış payı alacağı üretir. Katkı 200.000 TL iken alacağın 1.200.000 TL çıkması bir sapma değil, maddenin amacıdır: katkı yapan eş, malın kazandığı değerden katkısı oranında pay alır.
Peki "tasfiye tarihi" hangi gündür? İçtihadın kalıplaşmış cevabı şudur: "Yargıtay uygulamalarına göre tasfiye tarihi, karar tarihi olup Bölge Adliye Mahkemesince tasfiyenin yapılması halinde karar tarihi Bölge Adliye Mahkemesinin karar tarihidir" (Daire, 2025/4751 E., 2026/3203 K., 26.03.2026). Buna göre mal, davanın açıldığı güne göre değil, karara en yakın tarihteki güncel değerine göre hesaba katılır. Dava yıllarca sürmüşse değer güncellenir; karar bozulmuşsa bozma sonrası yeni karar tarihine en yakın değer yeniden belirlenir.
Bu değerleme anı tarafların iradesine de bırakılmamıştır. Yargıtay, tasfiye tarihindeki sürüm değerinin esas alınmasının "(TMK md. 227/1, 228/1, 232/1) emredici hukuk kuralları ile düzenlendiği"ni belirterek, buna aykırı hesabın usulî kazanılmış hak dahi oluşturmayacağına hükmetmiştir (Daire, 2026/3234 E., 2026/4262 K., 16.04.2026). Karşı taraf itiraz etmese bile mahkeme güncel değeri esas almak zorundadır. Emredici olan değerleme anıdır; payın kendisi ve pay oranı ise m. 227/3 uyarınca eşlerin yazılı anlaşmasına açıktır.
İki güvenlik supabı hesabı tamamlar. Malın değer yitirmesi hâlinde: mal, katkı tarihine göre değer kaybetmişse oran yöntemi terk edilir ve katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (m. 227/1 son cümle); katkı yapan eş, malın değer kaybına katlanmaz. Mal elden çıkarılmışsa: tasfiyeden önce satılmış, devredilmiş bir mal için hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (m. 227/2). Bu hâlde sabit bir formül yoktur; malın devir tarihindeki durumu, devir bedeli ve tarafların durumu birlikte değerlendirilir.
Örnek Üzerinden Adım Adım Hesap
İki katkılı varsayımsal bir dosya yöntemi somutlaştırır. Daire 2016 yılında eş B adına 1.000.000 TL bedelle alınmış; eş A peşinata, evlilik öncesi birikiminden 200.000 TL katmıştır. 2020 yılında eş A, kendisine kalan miras parasından 300.000 TL ile dairenin kapsamlı tadilatını ödemiş, tadilat sonrası dairenin değeri 2.500.000 TL olmuştur. Tasfiye davası karara bağlanırken dairenin sürüm değeri 10.000.000 TL olarak belirlenmiştir.
| Katkı | Tutar | Payda (katkı sonrası değer) | Oran | Tasfiye değerindeki karşılığı |
|---|---|---|---|---|
| Peşinat (2016) | 200.000 TL | 1.000.000 TL | %20 | 2.000.000 TL |
| Tadilat (2020) | 300.000 TL | 2.500.000 TL | %12 | 1.200.000 TL |
| Toplam | 500.000 TL | — | — | 3.200.000 TL |
Tablodan üç sonuç çıkar. Birincisi, iki katkının paydaları farklıdır: her katkının oranı, malın o katkı yapıldıktan sonraki değeri üzerinden ayrı ayrı kurulur; 2020 katkısı, dairenin 2020'deki (tadilat sonrası) değerine bölünür. İkincisi, toplam 500.000 TL harcayan eşin alacağı 3.200.000 TL'dir; çünkü ölçü, harcamanın güncellenmesi değil, malın kazandığı değere oransal katılımdır. Üçüncüsü, bu örnekte katkılar kişisel kaynaklardan (evlilik öncesi birikim, miras) yapıldığı için doğan alacak eş A'nın edinilmiş kesimine yazılmaz, artık değer hesabının dışında kalır ve tasfiyede ayrı bir kalem olarak istenir. Katkı edinilmiş kaynaktan yapılsaydı alacak yine doğacak, ancak eş A'nın edinilmiş malları arasında aktif olarak yer alıp artık değer hesabına girecekti. Aynı döküm hesaplama aracında varlık eklenerek kurulabilir.
Katkının İspatı: Neler Delil Olur?
Talebin akıbeti büyük ölçüde ispat aşamasında belirlenir. Katkıyı ileri süren eş, genel kural gereği (TMK m. 6, HMK m. 190) katkının varlığını, tutarını ve kaynağını ispatla yükümlüdür. Uygulamada en güçlü deliller şunlardır:
- Banka kayıtları: Havale ve EFT dekontları, hesap ekstreleri, kredi ödeme dökümleri. Ödemenin kimin hesabından çıktığını gün ve tutar düzeyinde gösterir.
- Kredi dosyası: Kredi sözleşmesi, ödeme planı ve taksitlerin hangi hesaptan tahsil edildiğini gösteren ekstreler.
- Tapu ve satış kayıtları: Edinme bedeli, edinme tarihi ve ödeme akışının çapraz kontrolü için.
- Kişisel kaynağın belgesi: Katkının kişisel maldan geldiğini göstermek için miras ilamı, bağış belgesi, evlilik öncesi hesap bakiyesi, kendi malının satışına ilişkin tapu kaydı.
- Fatura ve sözleşmeler: İyileştirme katkısında tadilat sözleşmesi, faturalar, malzeme ödemeleri.
Banka kayıtlarının gücü iki yönlüdür; yalnız davacıya değil, savunmaya da hizmet eder. Yakın tarihli bir olayda kadın, erkeğin evlilik öncesinde aldığı taşınmazın kredisinin evlilik içinde kapatılmasına dayanarak alacak istemiştir. Banka hesap dökümleri ise kapama ödemesinin erkeğin evlenme tarihinde zaten mevcut olan vadeli ve vadesiz hesap bakiyelerinden — yani kişisel malından — karşılandığını göstermiştir. Daire, kredinin kişisel malla ödendiği anlaşıldığından bu taşınmaz yönünden talebin reddi gerektiğine hükmetmiştir (Daire, 2025/4751 E., 2026/3203 K.).
İspatın kilit taşlarından biri TMK m. 222/3 karinesidir: "Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir." Ödemede kullanılan paranın kişisel kaynaktan geldiği ispat edilemezse, para edinilmiş maldan çıkmış sayılır. Bu sonuç talebi ortadan kaldırmaz, tasfiyedeki yerini değiştirir: edinilmiş kaynaklı katkıdan doğan alacak katkı yapan eşin edinilmiş kesimine yazılır ve artık değer hesabı içinde, katılma alacağı üzerinden sonuç doğurur. Kişisel kaynaklı katkıda ise alacak ayrı bir kalem olarak kalır; aradaki fark, hesap örneğinde görüldüğü gibi, sonuca doğrudan yansır.
Delillerin bir kısmının tarafın elinde olmaması talebi engellemez: banka kayıtları, kredi dosyaları ve tapu kayıtları, dava sırasında mahkeme aracılığıyla ilgili kurumlardan celp edilir. Dilekçede hangi bankadan hangi döneme ait ekstrenin, hangi tapu müdürlüğünden hangi işlem dosyasının isteneceğinin belirtilmesi celbi hızlandırır ve bilirkişinin önüne eksiksiz bir dosya koyar. Yıllar içinde kapanmış hesaplar ve el değiştirmiş bankalar hesaba katılarak bu talepler geciktirilmeden yapılmalıdır.
Uygulamaya dönük öneri tektir: para izinin yazılı bırakılması gerekir. Elden verilen, açıklamasız yapılan, üçüncü kişiler üzerinden dolaştırılan ödemelerin yıllar sonra ispatı ciddi güçlük doğurur. Havale açıklamasına ödemenin niteliğinin yazılması, kişisel kaynaktan yapılan ödemelerin ayrı hesaptan geçirilmesi ve tadilatta fatura alınması, dava gününde tanık aramaktan çok daha güçlü bir konum sağlar.
Yazılı Vazgeçme: m. 227/3 ve Evlilik Sözleşmesi
Değerleme anının aksine payın kendisi eşlerin iradesine açıktır; eşler bu alacağı sözleşmeyle şekillendirebilir. TMK m. 227/3 hükmü şöyledir: "Eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi, pay oranını da değiştirebilirler."
Maddenin aradığı şekil yazılılıktır: sözlü mutabakat, ne kadar açık olursa olsun, vazgeçme sonucu doğurmaz. Uygulamada bu anlaşma çoğu kez ayrı bir belge olarak değil, noterde yapılan mal rejimi sözleşmesinin — bilinen adıyla evlilik sözleşmesinin — bir maddesi olarak kurulur. Vazgeçme tam olabileceği gibi kısmi de olabilir; eşler payı tamamen kaldırmak yerine oranını değiştirmeyi de kararlaştırabilir.
Anlaşmanın etki alanı sınırlıdır: m. 227/3 anlaşması yalnız değer artış payını etkiler. Katılma alacağı ayrı bir kurumdur ve ondan aynı belgeyle vazgeçilmiş sayılmaz; artık değere katılmaya ilişkin düzenlemeler kanunun kendi maddelerindeki ayrı şartlara tabidir. Hangi belgenin hangi alacağı kapattığı, sözleşme metninin yorumunda en çok uyuşmazlık çıkan noktadır.
Zamanaşımı, Faiz ve Davanın Yürüyüşü
Pay talebi, mal rejiminin tasfiyesi davasının bir kalemidir ve aile mahkemesinde görülür. Boşanma dosyası ile tasfiye dosyası ayrı yürür: tasfiye davası boşanma davasıyla birlikte veya sonrasında açılabilir; ancak boşanma hükmü kesinleşmeden tasfiye sonuçlandırılmaz, boşanmanın kesinleşmesi bekletici mesele yapılır. Harç, talebin yapılandırılması ve celp işleyişi katılma alacağı davası rehberinde ayrıntılı biçimde anlatılmıştır; oradaki usul anlatımı değer artış payı talebi için de aynen geçerlidir.
Zamanaşımı: Yerleşik içtihatta mal rejiminden kaynaklanan alacaklar, TBK m. 146'daki on yıllık genel zamanaşımına tabidir ve süre, boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Süre uzun görünse de delillerin gücü zamanla azalır; banka kayıtlarının saklama süreleri ve tanıkların hatırlama gücü, davanın erken açılmasını ayrıca değerli kılar.
Faiz: TMK m. 239 son fıkrası açıktır: "Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak katılma alacağına ve değer artış payına faiz yürütülür." Tasfiye karar tarihinde sona erdiğine göre faiz kural olarak karar tarihinden işler; dava tarihinden faiz istenmesi, dosyalarda sık karşılaştığımız taleplendirme hatalarından biridir. Aynı madde, alacağın para yerine ayın olarak ödenebileceğini ve derhâl ödemenin borçlu eş için ciddi güçlük doğuracağı hâllerde ödemenin uygun süre ertelenebileceğini de düzenler.
Talebi zayıflatan yaygın hatalar
- Katkı tutarını enflasyonla güncelleyip istemek. Kanunun öngördüğü yöntem bu değildir: ölçü orandır ve oran, malın güncel değerine uygulanır. Katkının TÜFE ile güncellenmiş hâli, malın kazandığı gerçek değeri çoğu zaman yakalayamaz; oran yöntemi genellikle katkı yapanın lehinedir.
- Değer artış payı ile katılma alacağını tek kalemde istemek. İki alacağın şartları, hesap ölçüleri ve dayandığı maddeler farklıdır; ayrıştırılmadan yapılan talep, bilirkişi hesabını denetlenemez hâle getirir.
- Ev emeğine ve genel aile harcamalarına dayanmak. Ev işleri, çocuk bakımı ve olağan yaşam giderleri m. 227 katkısı sayılmaz. Bu durumdaki eşin doğru talebi katılma alacağıdır.
- Faizi dava tarihinden istemek. m. 239 faizi tasfiyenin sona ermesine, yani karar tarihine bağlar.
- Yalnız tanık beyanına dayanmak. Yıllar önce elden verildiği ileri sürülen paranın tanıkla ispatı zayıf kalır; yazılı iz — dekont, ekstre, fatura — talebin belkemiğidir.
- Sözlü vazgeçmeye güvenmek ya da yazılı vazgeçmeyi gözden kaçırmak. Vazgeçme yalnız yazılı anlaşmayla hüküm doğurur; imzalanan evlilik sözleşmesinde böyle bir maddenin bulunup bulunmadığı dava öncesinde kontrol edilmelidir.
- 2002 öncesi katkıyı m. 227 üzerinden istemek. 01.01.2002'den önce yapılan katkılar katkı payı alacağının konusudur; şartları ve değerleme anı farklıdır.
Sık Sorulan Sorular
Katılma alacağı ile değer artış payı aynı şey mi?
İki alacak ayrı kurumlardır. Katılma alacağı, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerindeki kanuni haktır ve hiçbir katkı ispatı gerektirmez. Diğer eşe ait belirli bir mala yapılmış, ispatlanmış ve karşılıksız katkının malın güncel değeri üzerinden karşılığı ise değer artış payıdır. Aynı davada ikisi birden istenebilir; ancak ayrı kalemler olarak.
Ev işleri ve çocuk bakımı değer artış payı doğurur mu?
İçtihatta bu emek değer artış payı doğurmaz: pay için parasal ya da para ile ölçülebilen bir katkı aranır; ev işlerinin yapılması ve çocukların bakımı bu ölçüye girmez. Bu emeğin karşılığı başka bir kurumla korunur. Katılma alacağı, hiçbir gelir veya katkı şartı aramadan, edinilmiş malların artık değerinin yarısını zaten tanır.
Eşimin adına kayıtlı eve yaptığım tadilatın bedelini isteyebilir miyim?
Kapsamlı ve malın değerini artıran bir tadilat, "iyileştirmeye katkı" olarak değer artış payı doğurabilir. Talep, harcama tutarının iadesi değildir: tadilat katkısının orana çevrilmesi ve bu oranın evin tasfiye tarihindeki değerine uygulanmasıdır. Faturalar, ödeme dekontları ve tadilat sözleşmesi ispatın anahtarıdır.
Mal tasfiyeden önce satıldıysa değer artış payı isteyebilir miyim?
Katkı yapılan malın tasfiyeden önce elden çıkarılmış olması hakkı düşürmez; bu hâlde hâkim, ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK m. 227/2). Sabit bir formül yoktur. Devir tarihi, devir bedeli ve malın durumu birlikte değerlendirilir.
Değer artış payından önceden vazgeçilebilir mi?
Vazgeçme mümkündür, ancak yalnız yazılı anlaşmayla (TMK m. 227/3). Eşler pay almaktan tamamen vazgeçebileceği gibi oranı da değiştirebilir. Sözlü vazgeçme sonuç doğurmaz; bu anlaşma uygulamada genellikle evlilik sözleşmesinin bir maddesi olarak yapılır.
Değer artış payında zamanaşımı ne kadardır?
Yerleşik uygulamada mal rejiminden doğan alacaklar TBK m. 146 uyarınca on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Zamanaşımı def'i mahkemece kendiliğinden gözetilmez; süresinde ileri sürülmesi gerekir (TBK m. 161).
Faiz hangi tarihten itibaren işler?
Aksine anlaşma yoksa faiz, tasfiyenin sona ermesinden — Yargıtay uygulamasında karar tarihinden — itibaren yürütülür (TMK m. 239). Dava tarihinden itibaren faiz talep edilmesi bu bağlantıyla bağdaşmaz.
Evlilik 2002'den önce başladıysa hangi kurallar uygulanır?
Katkının yapıldığı dönem belirleyicidir: 01.01.2002 öncesi katkılar, mal ayrılığı döneminin kurumu olan katkı payı alacağına; 2002 sonrası katkılar değer artış payına tabidir. Uzun evliliklerde aynı mal için iki dönemin kuralları birlikte uygulanabilir; kredi ödemeleri dönemlere bölünerek hesaplanır.
Malın değeri düştüyse katkının karşılığı ne olur?
Katkı yapan eş bu durumda korunur. Malda katkı tarihine göre değer kaybı varsa oran yöntemi uygulanmaz; katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (m. 227/1 son cümle). Katkı yapan eş, malın değer kaybına katlanmaz.
Değer artış payı davası hangi mahkemede açılır?
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan talepler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya o sıfatla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bakar. Dava, boşanma dosyasından ayrı bir dosyada yürür ve boşanmanın kesinleşmesi beklenir.
Katkının karşılığını kaynak, zaman ve ispat belirler
Eşler arasındaki ekonomik dayanışmanın tasfiye anındaki karşılığı olan bu alacakta, diğer eşin malına yapılan karşılıksız katkı yapıldığı gündeki tutarıyla donmaz; malın güncel değeri içindeki oranıyla geri döner. Hakkın doğumu dört şarta — diğer eşe ait mal, edinme/iyileştirme/koruma katkısı, karşılıksızlık ve katkının para ile ölçülebilirliği — bağlıdır; talebin akıbetini ise büyük ölçüde ispat belirler. Banka kayıtları, kredi dosyaları ve tapu kayıtları hem talebin hem savunmanın en güçlü araçlarıdır. Güncel içtihat, aynı kredinin taksitlerini bile kaynağına ve zamanına göre farklı hesaplara bağlamaktadır.
Bir dosyada hangi katkının hangi alacağı doğurduğu, mal paylaşımı hesaplama aracıyla varlık bazında bir ön dökümle izlenebilir; rejimin genel işleyişi boşanmada mal paylaşımı rehberinde anlatılmıştır. Değerleme anı, karine ve ispat incelikleri, değer artış payı taleplerini aile hukukunun teknik yoğunluğu en yüksek alanlarından biri hâline getirir. Bu taleplerde dava stratejisinin dosyadaki delil durumuna göre, çoğu zaman davadan önce, delillerin toplanma biçimi belirlenirken kurulması gerekir; boşanma ve tasfiye dosyalarındaki avukatlık hizmetinin kapsamı ayrıca açıklanmıştır.
Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Eşin Rızası Alınmadan Satılan Aile Konutu Geri Alınabilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 16.09.2026

Nafaka Alan Eski Eşin Başkasıyla Otelde Kalması Nafakayı Kaldırır mı?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 19.09.2024

Düğün Takılarıyla Alınan Ev Satılıp Yenisi Alındıysa Kadının Katkısı Kaybolur mu?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.12.2023




