Hızlı Cevap — Dolandırıcılık Yatış Süresi
İki Temel Senaryo
- Basit dolandırıcılık (TCK 157): 1-5 yıl hapis + 5000 güne kadar adli para cezası. KS oranı 1/2. Örnek: 3 yıl ceza için 1 yıl 6 ay sonra koşullu salıverilme; kasıtlı suçta toplam 3 yıla kadar ceza istisnalar dışında doğrudan açık kurumda başladığından kapalı cezaevi süresi hiç olmayabilir.
- Nitelikli dolandırıcılık (TCK 158): 3-10 yıl hapis + 5000 güne kadar adli para cezası; bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasında (158/1-f) alt sınır 4 yıldır. KS oranı 1/2. Örnek: 10 yıl ceza için 5 yıl sonra koşullu salıverilme; açık kuruma ayrılma cezanın onda biri geçtikten sonra mümkün olduğundan fiilî kapalı süre yaklaşık 1 yıl.
Dolandırıcılık suçunun cezası, fiilin basit mi nitelikli mi olduğuna bağlıdır. Tek bir nitelikli hâlin bulunması (örneğin bilişim sistemi ya da banka kullanma, kamu kurumu zararına işlenme) cezanın alt sınırını 1 yıldan 3 yıla, bazı bentlerde 4 yıla çıkarır. Ayrıca etkin pişmanlık (TCK 168) ile mağdurun zararı giderilirse cezanın yarısına ya da üçte ikisine kadarı indirilebilir; bu, önemli bir savunma aracıdır.
TCK 157-159 Dolandırıcılık Suçları
- TCK m.157 — Basit Dolandırıcılık: Hileli davranışlarla bir kişiyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına yarar sağlama. 1-5 yıl hapis + 5000 güne kadar adli para cezası.
- TCK m.158 — Nitelikli Dolandırıcılık: Suçun on iki nitelikli hâlden biri ile işlenmesi. 3-10 yıl hapis ve 5000 güne kadar adli para cezası; (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde hapsin alt sınırı 4 yıl, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
- TCK m.159 — Daha az ceza gerektiren hâl: Hukuki bir ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi: 6 ay-1 yıl hapis veya adli para cezası. Şikayete bağlı.
- TCK m.168 — Etkin pişmanlık: Mağdurun zararının giderilmesiyle cezanın yarısına ya da üçte ikisine kadarı indirilir (aşağıda detay).
Yasal dayanak metni: mevzuat.gov.tr — TCK
TCK 158 Nitelikli Dolandırıcılık (12 Hâl)
TCK m.158/1 hükmü, dolandırıcılık suçunun on iki nitelikli hâlini sıralar. Tek bir hâl bile cezayı 3-10 yıl aralığına, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde 4-10 yıl aralığına çıkarır:
| Bent | Hâl |
|---|---|
| a | Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi |
| b | Kişinin içinde bulunduğu zor durumun istismarı |
| c | Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma |
| d | Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması |
| e | Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak (alt sınır 4 yıl) |
| f | Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması (alt sınır 4 yıl) |
| g | Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanma |
| h | Tacir, şirket yöneticisi ya da şirket adına hareket edenlerin ticari faaliyetleri; kooperatif yöneticilerinin kooperatif faaliyeti sırasında |
| i | Serbest meslek sahiplerince mesleklerinden dolayı duyulan güvenin kötüye kullanılması |
| j | Banka veya kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlama (alt sınır 4 yıl) |
| k | Sigorta bedelini almak maksadıyla (alt sınır 4 yıl) |
| l | Kendini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtma ya da bu kurumlarla ilişkili olduğunu söyleme (alt sınır 4 yıl) |
Bilişim ve Banka Dolandırıcılığı (TCK 158/1-f), Telefonla Aldatma
Bilişim ve banka dolandırıcılığı TCK m.158/1-f kapsamındadır: bilişim sistemlerini (internet, sosyal medya, mobil uygulama), banka veya kredi kurumlarını araç olarak kullanan dolandırıcılık nitelikli sayılır ve hapsin alt sınırı 4 yıldır. Telefonla yapılan dolandırıcılığın hangi bende girdiği somut olaya bağlıdır: kanun telefonu ayrıca saymaz; arayanın kendini polis, savcı gibi bir kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtması (l) bendine girer, aramada 158. maddedeki hâllerden biri yoksa suç basit dolandırıcılıktır (TCK 157). Uygulamada görülen örnekler ve girebilecekleri bent:
- “Polis/savcı taklidi” dolandırıcılığı: “Hesabınızda şüpheli işlem var, paranızı güvenli hesaba aktarın.” Kendini kamu görevlisi olarak tanıtma: (l) bendi.
- “Banka memuru taklidi”: “Kart bilgilerinizi doğrulamamız gerek.” Kendini banka çalışanı olarak tanıtma: (l) bendi.
- İnternet üzerinden sahte alışveriş siteleri: Para alınır, ürün gönderilmez. Bilişim sisteminin araç olarak kullanılması: (f) bendi.
- “Yakınınız kaza geçirdi” dolandırıcılığı: Arayan kendini kamu görevlisi ya da banka çalışanı olarak tanıtmıyor ve başka bir nitelikli hâl yoksa basit dolandırıcılık (TCK 157); mağdurun algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılmışsa (c) bendi.
- Kripto/yatırım dolandırıcılığı: Yüksek getiri vaadi, paraların kaybedilmesi. Sahte işlem platformu ya da uygulaması kullanılmışsa (f) bendi.
Suç üç veya daha fazla kişiyle birlikte işlenirse ceza yarı oranında, suç işlemek için kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır (TCK m.158/3); örgüt kurma veya üyelik ayrıca TCK m.220 kapsamında değerlendirilebilir. Zararın büyüklüğü ve mağdur sayısı cezanın alt sınırdan uzaklaşmasına yol açabilir.
Etkin Pişmanlık (TCK 168) ile Ceza İndirimi
TCK m.168, dolandırıcılık davalarında önemli bir savunma aracıdır. Fail, azmettiren veya yardım eden, bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin suretiyle giderirse ceza indirilir:
| Aşama | Zarar Giderme | İndirim |
|---|---|---|
| Kovuşturma başlamadan önce | Tam zarar giderme | Cezanın üçte ikisine kadarı indirilir |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hükümden önce | Tam zarar giderme | Cezanın yarısına kadarı indirilir |
| Her aşamada | Kısmen zarar giderme | İndirim için mağdurun rızası aranır (m.168/4) |
Pratik Etki
Nitelikli dolandırıcılıktan 6 yıl ceza alacak biri, kovuşturma başlamadan zararı tamamen giderirse, üçte ikiye kadar indirimle ceza 2 yıla kadar inebilir. Bu durumda koşulları varsa HAGB veya erteleme gündeme gelebilir.
Koşullu Salıverilme ve Adli Para Cezası
Hem basit (TCK 157) hem nitelikli (TCK 158) dolandırıcılıkta koşullu salıverilme oranı 1/2 — genel rejim; suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmişse 2/3 (5275 m.107/4) ve Geçici m.10/6 uygulanmaz. Ancak adli para cezası büyük yük olabilir:
- Basit dolandırıcılık: 5000 güne kadar adli para cezası; bir gün karşılığı miktar kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak belirlenir (TCK m.52).
- Nitelikli dolandırıcılık: (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz; örneğin 1 milyon TL menfaatte en az 2 milyon TL.
Adli para cezası ödenmezse ödenmeyen kısım hapse çevrilir ve önce kamuya yararlı işte çalıştırılarak (iki saat çalışma bir gün) yerine getirilir; programa uyulmazsa kalan kısım açık kurumda çektirilir (5275 m.106/3). Bu nedenle dolandırıcılık davalarında adli para cezası da önemli bir savunma alanıdır.
Erteleme, HAGB ve Stratejiler
Basit dolandırıcılıkta 2 yıl ve altı cezalarda TCK 51 erteleme (suç tarihinde 18 yaşından küçük ya da 65 yaşını bitirmiş olanlarda 3 yıl) veya CMK 231 HAGB mümkündür. Nitelikli dolandırıcılıkta alt sınır 3 yıl, bazı bentlerde 4 yıl olduğundan indirim olmadan bu kurumlar uygulanmaz — ancak etkin pişmanlık ile ceza 2 yıla indirilebilirse bu seçenekler tekrar gündeme gelir.
- HAGB: 5 yıllık denetim süresinde kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer (CMK m.231/10) — HAGB rehberi.
- Erteleme: 2 yıl ve altı cezada (suç tarihinde 18 yaşından küçük ya da 65 yaşını bitirmiş olanlarda 3 yıl ve altı, TCK m.51/1) denetim süresi 1-3 yıldır ve ceza süresinden kısa olamaz. Bu süre kasıtlı suç işlenmeden ve yükümlülüklere uyularak geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/3, 51/7-8).
- Uzlaştırma ve zarar giderme: Basit dolandırıcılıkta uzlaştırma yolu açıktır (CMK m.253/1-b); nitelikli dolandırıcılıkta mağdurla görüşüp ödeme planı çıkarmak ve etkin pişmanlık (TCK 168) için zararı gidermek önem kazanır.
3 Pratik Hesaplama Senaryosu
Senaryo A: basit dolandırıcılık ve etkin pişmanlık
TCK 157, başlangıçta 3 yıl ceza beklentisi, kovuşturma öncesi tam zarar giderme
- Etkin pişmanlık (TCK 168): kovuşturma başlamadan önce tam giderme ile cezanın üçte ikisine kadarı indirilebilir; en geniş indirimle ceza 1 yıl
- 1 yıl ceza için koşulları varsa HAGB veya erteleme değerlendirilebilir
- HAGB kararı verilirse hüküm açıklanmaz; beş yıllık denetim süresi iyi geçirilirse dava düşer (CMK m.231)
Senaryo B: bilişim sistemi ya da banka aracılığıyla dolandırıcılık (TCK 158/1-f)
5 yıl ceza, 1/2 oran, mahsupsuz, etkin pişmanlık yok, suç tarihi 2024
- Koşullu salıverilme: 2 yıl 6 ay sonra
- Denetimli serbestlik: koşullu salıverilmeye bir yıl kala, yani 1 yıl 6 ay sonra (suç 31.07.2023 ve öncesinde işlenmiş olsaydı Geçici m.10/6 ile açık kurumda üç ay kaldıktan sonra, yaklaşık 4. ayda)
- Açık kurum: kapalıda bir ay geçirdikten sonra (Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği m.6/1-a)
- Fiilî kapalı cezaevi süresi: şartlar sağlandığında yaklaşık bir ay
- Adli para cezası: suçtan elde edilen menfaatin en az iki katı
Senaryo C: büyük çaplı nitelikli dolandırıcılık ve 11. Yargı Paketi
TCK 158, 10 yıl ceza, 1/2 oran, suç tarihi 31.07.2023 ve öncesi, mahsupsuz
- Koşullu salıverilme: 5 yıl sonra
- Denetimli serbestlik: taban kuralda 4. yılın sonunda; Geçici m.10/6 ile koşullu salıverilmeye dört yıl kala, yani 1. yılın sonunda
- Açık kurum: Geçici m.10/6 ile kapalıda üç ay geçirdikten sonra (taban kuralda cezanın onda biri, 1 yıl); suç örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse Geçici m.10/6 uygulanmaz, oran 2/3'tür
- Fiilî kapalı cezaevi süresi: şartlar sağlandığında yaklaşık 3 ay
- Adli para cezası: çok yüksek (suçtan elde edilen menfaatin 2 katı)
Yukarıdaki senaryolar genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosya için iyi hâl, açık cezaevi şartları, mağdur sayısı, organize işlenmesi ve diğer faktörler hesabı etkiler.
Dosyanıza Özel Hesaplama Aracı
Dolandırıcılık dosyanıza göre tarihleri görmek istiyorsanız infaz hesaplama aracımızı kullanın. Aracımız suç tarihini ve 11. Yargı Paketi etkisini hesaba katarak 5 önemli tarihi (infaz başlangıcı, açık cezaevine geçiş, denetimli serbestlik, koşullu salıverilme, hak ederek tahliye) saniyeler içinde hesaplar.
İlişkili kaynaklar: 10 yıl ceza ne kadar yatar, Uyuşturucu suçundan kaç yıl yatar, Kasten yaralama kaç yıl yatar