Trafik kazasından sonra onarılan bir araç, ikinci el piyasasında kaza öncesi değerine geri dönmeyebilir. Onarım kayda geçtiği için araç, aynı yaş ve kilometredeki hasarsız benzerine göre daha düşük bedelle alıcı bulur. Bu fark, karşı tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasından istenebilen bağımsız bir tazminat kalemidir. Sigorta kuruluşunun teklifi yetersiz kaldığında ya da talep hiç karşılanmadığında devreye giren iki yol vardır: Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru ve mahkemede dava. Birinci yol, sigortacıya yazılı başvurudan hakem kararının kesinleşmesine kadar belirli bir sırayla işler ve her adımın kendi süresi vardır.
Tutarın nasıl bulunduğu, eksper raporunun nasıl denetleneceği ve rapora üç iş günü içinde nasıl itiraz edileceği ayrı bir konudur; bunlar için araç değer kaybı hesaplama ve eksper raporu denetimi sayfası kullanılabilir. Burada konu, tutar tartışmasının çözüleceği usul ile sınırlıdır.
Değer Kaybı Uyuşmazlıklarında Tahkim Yolu Nedir?
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca, sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların mahkeme dışında ve daha kısa sürede çözülmesi için Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde kurulmuş bir uyuşmazlık çözüm mercidir. Uyuşmazlığı, Komisyonun listesinden seçilen bağımsız sigorta hakemleri karara bağlar.
Araç değer kaybı, bu sistemde başvuru sayısı bakımından en yoğun uyuşmazlık başlıklarından biridir. Bunun nedeni yapısaldır: değer kaybı tutarları çoğu zaman dava masraflarıyla kıyaslandığında düşük kalır, ancak sigorta kuruluşunun teklifi ile bağımsız bir hesabın sonucu arasında ciddi fark doğabilir. Tahkim, tam da bu aralıktaki uyuşmazlıklar için tasarlanmış, yazılı dosya üzerinden yürüyen ve duruşma zorunluluğu bulunmayan bir yoldur.
Tahkim yolunun mahkemeden farkı yalnızca hız değildir. Hakemler için kanunda azami bir karar süresi öngörülmüştür, başvuru ücretleri uyuşmazlık tutarına bağlı maktu bir tarifeye dayanır ve süreç elektronik ortamdan yürütülebilir. Buna karşılık kararın kesinliği, itiraz ve temyiz imkânı parasal sınırlara bağlanmıştır; bu sınırlar uyuşmazlık tutarına göre üç kademede belirlenir.
Zorunlu İlk Adım: Sigorta Kuruluşuna Yazılı Başvuru
Doğrudan tahkime başvurulamaz. Karayolları Trafik Kanunu (KTK) bu sırayı açıkça kurar. KTK m.97, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde, zarar görenin dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunmasını aramaktadır. Maddenin devamı, bu aşamadan sonra iki yolu birlikte açar: sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin bir uyuşmazlık bulunması hâlinde, zarar gören dava açabilir ya da 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.
Süre ölçüsü branşa göre değişir. Trafik sigortasında cevap süresi on beş gündür; diğer sigorta branşlarında Komisyon uygulamasında on beş iş günü esas alınır. Zorunlu trafik sigortası kapsamında istenen değer kaybında takvim günü üzerinden hesap yapılır ve süre, başvurunun sigorta kuruluşuna ulaştığı tarihten işlemeye başlar.
Başvurunun yazılı olması ve ulaştığının ispatlanabilmesi kritik önemdedir; çünkü tahkim dosyasına yalnızca olumsuz cevap yazısı değil, cevap hiç verilmediyse bunu ispat eden belge de konulacaktır. Uygulamada bu ispat, kuruluşun kayıtlı elektronik posta adresine gönderim, noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü posta ya da kuruluşun kendi sisteminden alınan başvuru kaydı ile sağlanır.
Başvuru yazısının içeriği de sonradan tahkim dosyasının iskeletini oluşturur. Yazıda şunların bulunması, ileride talebin kapsamı ve tarihi konusunda çıkacak tartışmaları önler:
- Kazanın tarihi, yeri ve tarafların araç plakaları,
- Karşı tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortası poliçe bilgisi veya hasar dosya numarası,
- Talebin niteliğinin değer kaybı olduğunun açıkça yazılması ve varsa diğer kalemlerden ayrılması,
- Talep edilen tutar ya da tutarın belirlenmesine esas alınacak veriler,
- Ödemenin yapılacağı hesap bilgisi ve tebligata elverişli adres ile kayıtlı elektronik posta adresi,
- Ekler listesi: ruhsat, kaza tespit tutanağı, onarım faturası ve hasar dökümü, fotoğraflar.
Ayrı bir değer kaybı başvurusu gerekiyor mu?
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının 1 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte olan metni, bu tarihten sonra düzenlenen poliçelerde, araç hasarı için başvuran hak sahibinin değer kaybı talebinde de bulunmuş sayılacağını ve sigorta kuruluşunun hesaplanan tutarı bildirmek zorunda olduğunu düzenlemektedir; hangi metnin uygulanacağını karşı tarafın poliçe tarihi belirler. Buna rağmen, uyuşmazlık doğması ihtimaline karşı değer kaybının başvuru yazısında açıkça ve ayrı bir kalem olarak talep edilmesi, ileride tahkim dosyasında talebin kapsamı tartışmasını baştan kapatır.
Ekspertiz devam ederken yapılan başvuru geri çevrilebilir
Süreci en çok bozan hata, "on beş gün doldu" gerekçesiyle ekspertiz tamamlanmadan tahkime başvurulmasıdır. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun 5 Ağustos 2026 tarihli sirküleri uyarınca, sigorta kuruluşu süresi içinde eksper ataması yaptığını ve raporun kendisine yüklenemeyecek nedenlerle tamamlanamadığını belgelerse, talebin olumsuz sonuçlandığı veya cevabın talebi karşılamadığı kabul edilmez. Bu durumda yapılan tahkim başvurusu ön incelemede geri çevrilebilir; yatırılan ücret ve geçen süre, talebin esasına katkı sağlamadan kaybedilir.
Ekspertiz aşamasındaki doğru hamle tahkim değil, eksper raporuna süresinde itirazdır; bu itiraz süresi çok kısadır ve ayrıntısı değer kaybı sayfasında ele alınmaktadır.
Tahkim Başvurusunun Şartları ve Başvuru Yapılamayan Hâller
Kural olarak tahkim usulünden yararlanabilmek için, uyuşmazlığa taraf olan sigorta kuruluşunun tahkim sistemine üye olması ve olayın üyelik tarihinden sonra meydana gelmiş olması aranır. Ancak zorunlu sigortalar bu kuralın istisnasıdır ve trafik sigortasından kaynaklanan değer kaybı talepleri bu istisna kapsamındadır.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2021/14371 E., 2022/7998 K. sayılı ve 31.05.2022 tarihli kararında 5684 sayılı Kanun m.30/1'in ilgili cümlesini aynen aktarmıştır: "İlgili mevzuat ile zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan bu fıkra kapsamındaki uyuşmazlıklar için ilgili kuruluş sigorta tahkim sistemine üye olmasa dahi, hak sahipleri bu bölüm hükümlerine göre tahkim usulünden faydalanabilir." Karar, İtiraz Hakem Heyetinin sigorta kuruluşunun kaza tarihinde sisteme üye olmadığı gerekçesiyle başvuruyu usulden reddetmesini hatalı bulmuş ve kararı bozmuştur. Uygulamada Komisyon, zorunlu sigortalar bakımından bu imkânı 18 Nisan 2013 tarihinden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar için tanımaktadır; bugünkü kazalarda bu tarih koşulu pratikte sorun oluşturmaz.
Buna karşılık, aşağıdaki hâllerde Komisyon başvuruyu değerlendirmeye almaz:
- Uyuşmazlık mahkemeye intikal etmişse,
- Uyuşmazlık Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca tahkime götürülmüşse,
- Uyuşmazlık Tüketici Hakem Heyetine sunulmuşsa.
Bu üçlü, aynı talebin iki mercide birden görülmesini engeller. Aynı talep için önce dava açıp sonra tahkime geçilemez; yol seçimi başlangıçta ve bilinçli yapılmalıdır.
Vekâletname özel yetki taşımalıdır
Başvuru avukat aracılığıyla yapılacaksa, vekâletnamenin HMK m.74 uyarınca alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına veya doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru için özel yetki içermesi gerekir. Genel dava vekâletnamesiyle yapılan başvurularda bu eksiklik ön incelemede tespit edilir ve süreç gecikir.
Başvuru Dosyasının Hazırlanması: İstenen Belgeler
Komisyona sunulacak dosya sekiz çekirdek belgeden oluşur:
- Başvuru formu. Sigortacılıkta Tahkime İlişkin Yönetmelik m.16 uyarınca başvuruların form doldurularak yapılması zorunludur. Fiziki başvuruda ıslak imzalı form sunulur; elektronik başvuruda form, sisteme girilen bilgiler üzerinden kendiliğinden oluşturulur ve ayrıca düzenlenmesi gerekmez.
- Kimlik belgesinin fotokopisi. Nüfus cüzdanı, ehliyet, pasaport ya da avukatlık kimlik kartı gibi kimlik yerine geçen bir belge kabul edilir.
- Sigorta kuruluşuna gönderilen müracaat yazısı.
- Kuruluşun nihai olumsuz cevap yazısı ya da süresi içinde yazılı cevap verilmediğini ispatlayan belgeler.
- Cevabın neden talebi karşılamadığına ve Komisyondan ne istendiğine dair beyan. Bu beyan, değer kaybı dosyalarında tutarın nasıl bulunduğunu ve sigortacının hesabının hangi noktada ayrıştığını açıklamalıdır.
- Başvuru ücreti ve tebligat giderinin yatırıldığına dair banka makbuzu. Kart veya ödeme numarasıyla yapılan ödemelerde belge sistemde kendiliğinden üretilir.
- İddiayı destekleyen tüm belgelerin okunaklı sureti, varsa poliçe ile birlikte.
- Avukatla yapılan başvurularda vekâletnamenin aslı veya onaylı sureti ile baro pulu.
Değer kaybına özgü delil seti
Bu liste her branş için ortaktır. Dosyayı değer kaybı bakımından güçlü kılan ise şu belgelerdir: kaza tespit tutanağı veya tutanak yerine geçen belgeler, kusur durumunu gösteren kayıtlar, aracın ruhsatı, onarım öncesi ve sonrası fotoğraflar, servis veya sanayi onarım faturası ile hasar dökümü, değiştirilen ve işlem gören parçaların listesi, aracın geçmiş hasar kayıtları ve varsa dosyaya sunulan eksper raporu.
Bu belgelerin neden bu kadar ayrıntılı olması gerektiği, hakemlerin uygulamak zorunda olduğu hesap ölçütünden kaynaklanır; ölçüt, iki piyasa değeri arasındaki farktır.
Hakemler Değer Kaybını Hangi Ölçüte Göre Belirler?
Hesabın çıkış noktası hasar bedelinin bir yüzdesi değil, iki ayrı piyasa değeri arasındaki farktır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2024/8628 E., 2025/15793 K. sayılı ve 26.11.2025 tarihli kararında, hükme esas alınan bilirkişi raporunun "aracın kaza tarihindeki hasar görmemiş 2.el piyasa değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki 2.el piyasa değeri arasındaki fark kriterine" uyulmaksızın düzenlendiğini tespit etmiş ve bu yöntemle hazırlanan rapora dayanılarak hüküm kurulamayacağını belirtmiştir.
Aynı karar, hesaba esas alınacak unsurları da saymaktadır: aracın modeli, markası, özellikleri, hasarı, yapılan onarım işlemleri, kilometresi, olay tarihindeki yaşı ile tarafların iddia ve savunmaları birlikte değerlendirilerek, kaza öncesi hasarsız ikinci el piyasa rayiç değeri ile onarım sonrası ikinci el piyasa rayiç değeri arasındaki farka göre zarar belirlenir. Bu ölçüt, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren A.5 metniyle de aynı çizgidedir; yeni metin değer kaybının aracın markası, yaşı, modeli, kullanılmışlık düzeyi, hasar gördüğü kısımlar ve geçmiş hasar durumu ile kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değerleri arasındaki fark dikkate alınarak tespit edileceğini söyler.
Dosyaya aracın yaşını, kilometresini, donanımını ve hasarın hangi parçalarda oluştuğunu gösteren belgeleri koymayan başvurucu, hakemin bu ölçütü uygulayabilmesi için gereken malzemeyi vermemiş olur. Hesabın mantığı ve hangi verilerin gerektiği değer kaybı hesaplama aracında ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Hangi Genel Şart Sürümü Uygulanır? Poliçe Tarihi Meselesi
Talep, kazada kusurlu olan karşı tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasına yöneltilir. Bu nedenle dosyada uygulanacak genel şart metnini belirleyen tarih, zarar görenin değil karşı tarafın poliçesinin düzenlendiği tarihtir. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının C.11 hükmü, genel şartlarda yapılan değişikliklerin yürürlük tarihinden sonra akdedilen sigorta sözleşmelerine uygulanacağını düzenler.
Bu kuralın somut karşılığı, değer kaybının tespitine ilişkin A.5 hükmüdür. Bu hüküm, 12 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yeniden düzenlenmiş ve 1 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir. Yeni metin, değer kaybını doğrudan kaza öncesi ve onarım sonrası ikinci el satış değerleri arasındaki farka bağlar; eski metinde yer alan ve genel şartların ekindeki esaslara gönderme yapan ibare çıkarılmıştır. Karşı tarafın poliçesi 1 Temmuz 2026'dan önce akdedilmişse A.5'in eski metni, sonra akdedilmişse yeni metni tartışmaya esas alınır.
Bu ayrım tahkim dosyasında neden önemlidir? Çünkü iki yöntem farklı sonuç üretebilmektedir. Marmara Sosyal Araştırmalar Dergisi'nde yayımlanan bir çalışmada (Günay Deniz Dursun – Yaşar Uysal, S.15, Haziran 2019, ss.19-39), yirmi araçlık bir örneklemde genel şart ekindeki katsayı formülü ile rayiç farkı yöntemi karşılaştırılmış; iki yöntemin istatistiksel olarak anlamlı biçimde farklı sonuç verdiği ve katsayı formülünün sistematik olarak daha düşük tutar ürettiği saptanmıştır. Aynı çalışma, söz konusu skalaların binek araç için tasarlandığını, otobüs ve kamyon gibi araçlar için uygun olmadığını da ortaya koymaktadır. Sigorta kuruluşunun teklifi ile bağımsız bir hesabın arasındaki farkın kaynağı çoğu zaman burada aranmalıdır.
2026 Başvuru Ücretleri, Tebligat ve Bilirkişi Giderleri
Başvuru ücreti, uyuşmazlığa konu miktara göre belirlenir:
| Uyuşmazlığa konu miktar (TL) | Başvuru ücreti |
|---|---|
| 0 – 8.500 | 600 TL |
| 8.501 – 17.000 | 1.200 TL |
| 17.001 – 85.000 | 1.750 TL |
| 85.001 ve üzeri | Uyuşmazlık tutarının %1,8'i (en az 1.750 TL) |
Buna ek olarak tebligat gideri yatırılır. 1 Ocak 2026'dan itibaren, başvuru sırasında geçerli bir kayıtlı elektronik posta adresi beyan eden başvurucular için tebligat gideri 75 TL, beyan etmeyenler için 325 TL olarak uygulanmaktadır. Kayıtlı elektronik posta adresi bulunan başvurucular için bu, dört katını aşan bir fark anlamına gelir.
Dosyada bilirkişi incelemesi yaptırılırsa ayrıca bilirkişi ücreti doğar. Komisyonun yürürlükteki bilirkişi ücret tarifesinde değer kaybı tazminatı görevlendirmesi 1.880 TL, adli trafik görevlendirmesi 2.260 TL, değer kaybı dışındaki motorlu araç sigortası tazminatları ise 3.590 TL olarak belirlenmiştir. Uygulamada değer kaybı dosyalarının çoğunda en az bir bilirkişi incelemesi yapıldığından, bu kalem bütçeye baştan eklenmelidir.
Bu giderlerin nihai olarak kimin üzerinde kalacağı kararla belirlenir. Komisyonun açıklamasına göre "Hakemler kararlarında Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda yer alan ilgili hükümler çerçevesinde yargılama masraflarına da hükmedeceklerdir." Masraflar, davadaki gibi haklılık durumuna göre paylaştırılır; başvuru ücretinin kendiliğinden iade edileceği yönünde bir kural bulunmamaktadır.
Başvurudan Karara: Süreç ve Süreler
Başvuru Komisyona ulaştıktan sonra süreç şu aşamalardan geçer:
| Aşama | Süre / ölçü |
|---|---|
| Raportör ön incelemesi | En geç 15 gün |
| Hakem ataması | Komisyon listesinden bağımsız hakem(ler) |
| Üç kişilik hakem heyeti eşiği | 122.000 TL ve üzeri uyuşmazlıklar |
| Hakemlerin inceleme süresi | En geç 4 ay |
| Karara itiraz süresi | Bildirimden itibaren 10 gün |
| İtiraz Hakem Heyeti incelemesi | İki aylık yasal süre |
Ön incelemede raportörler, başvurunun hakemlere havale edilip edilmeyeceğine karar verir. Bu aşamada eksik belge, vekâletnamede özel yetki bulunmaması, sigorta kuruluşuna başvuru şartının yerine getirilmemiş olması ya da ekspertiz sürerken yapılan başvuru sorunu ortaya çıkar. Eksik bilgi ve belgeler Komisyonun çevrim içi belge gönderim menüsünden tamamlanabilir; başvuru sırasında sunulmayan belgelerin e-posta ile gönderilmesi kabul edilmemektedir.
Havale gerçekleştikten sonra dosya, uyuşmazlık tutarına göre tek hakeme ya da üç kişilik hakem heyetine gider. Bu uyuşmazlıkların önemli bölümü tek hakemle sonuçlanır; 122.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise en az üç kişilik heyet teşekkül eder. Talep tutarı yargılama sırasında artırılacaksa, Komisyonun çevrim içi işlemler menüsündeki ıslah ve bedel artırım kanalı kullanılır. Talebi baştan sınırlı tutup sonradan artırma tekniğinin usul kuralları, kısmi dava ve talep artırımı rehberinde ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.
Karara İtiraz, Kesinlik Sınırı ve Temyiz
Hakem kararının akıbeti uyuşmazlık tutarına bağlıdır. Sigortacılık Kanununun 30 uncu maddesinin on ikinci ve on beşinci fıkralarında yer alan parasal sınırların artırılmasına ilişkin tebliğ uyarınca, 22 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli eşikler şunlardır:
- 35.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda sigorta hakemlerince verilen kararlar kesindir; itiraz yolu kapalıdır.
- 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda, kararın bildiriminden itibaren 10 gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir.
- 383.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda, itiraz üzerine verilen kararlar taraflarca temyiz edilebilir. Bu tutarın altında itiraz hakem heyeti kararı kesindir.
İtiraz süresi hak düşürücü niteliktedir ve on gün, karar tarihinden değil kararın ilgiliye bildirim tarihinden işlemeye başlar; hesapta posta kayıtları esas alınır. Bu başvuruda da form doldurulur, itiraz başvuru ücreti ile tebligat gideri yatırılır ve ıslak imzalı form ile ödeme belgesinin on günlük süre içinde Komisyona ulaştırılması gerekir. Elektronik ortamdan itiraz da mümkündür; ücret tarifesi ilk başvurudakiyle aynı dilimler üzerinden uygulanır.
Üç kişilik İtiraz Hakem Heyeti itirazı inceler ve kararını iki aylık yasal süre içinde verir. Bu zincirin sonuna kadar işlediği ve Yargıtay denetimine tabi olduğu, 4. Hukuk Dairesinin 2021/14371 E., 2022/7998 K. sayılı kararında somut biçimde görülmektedir: dosya önce Uyuşmazlık Hakem Heyetinde kabul edilmiş, sigorta kuruluşunun itirazı üzerine İtiraz Hakem Heyeti başvuruyu usulden reddetmiş, temyiz üzerine Yargıtay bu kararı bozmuştur.
Kararın Sonuçları ve Tahsil Aşaması
Kesinleşen karar tarafları bağlar ve kararda yargılama masraflarına da hükmedilir. Dosyalarda gördüğümüz kadarıyla sigorta kuruluşları, aleyhlerine kesinleşen kararları çoğunlukla yerine getirmektedir. Ödeme yapılmaması hâlinde alacaklının izleyeceği yol, genel takip hükümlerine göre belirlenir; bu aşamada dosyanın niteliğine göre farklı takip türleri gündeme gelebileceğinden, kararın kesinleşme durumu ve bildirim tarihleri titizlikle saklanmalıdır.
Mahkeme yolunun seçildiği dosyalarda tahsil pratiği farklı işleyebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2024/2224 E., 2025/15472 K. sayılı ve 19.11.2025 tarihli kararına konu olayda alacaklı, değer kaybı ve kazanç kaybı için önce icra takibi başlatmış, takibe itiraz edilmesi üzerine itirazın iptali davası açmıştır. Takibe itiraz edildiğinde izlenecek usul ve süreler icra takibine itiraz rehberinde ele alınmaktadır.
Tahkim mi, Dava mı? Karşılaştırma
İki yol arasındaki seçim, uyuşmazlığın tutarına, muhatabına ve zamana bağlıdır.
| Ölçüt | Sigorta Tahkim Komisyonu | Mahkeme |
|---|---|---|
| Muhatap | Sigorta kuruluşu | Sigorta kuruluşu, sürücü, işleten veya araç sahibi |
| Karar süresi | Hakemler için en geç 4 ay | Kanuni azami karar süresi yok |
| Başlangıç masrafı | Tutara bağlı maktu başvuru ücreti + tebligat gideri | Harç ve gider avansı |
| Kanun yolu | 35.000 TL ve üzeri itiraz, 383.000 TL ve üzeri temyiz | İstinaf ve koşulları varsa temyiz |
| Görevli merci | Sigorta hakemi / hakem heyeti | Sigortacıya karşı Asliye Ticaret, kusurluya karşı Asliye Hukuk |
Görevli mahkeme ayrımı önemlidir. Türk Ticaret Kanunu m.4 ve m.5 uyarınca sigorta hukukuna ilişkin hususlardan doğan hukuk davaları, tarafların ticari işletmesiyle ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Buna karşılık kusurlu sürücüye, işletene veya araç sahibine karşı haksız fiile dayanılarak açılacak davada asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Bu ayrım, tahkimin sınırını da gösterir: Sigorta Tahkim Komisyonu yalnızca sigorta kuruluşuyla olan uyuşmazlığı çözer. Zarar, zorunlu sigorta teminat limitini aşıyorsa ya da talep sigorta kapsamı dışındaki bir kaleme ilişkinse, muhatap kusurlu taraftır ve yol mahkemedir. Aracın kendisindeki değer kaybının yanında yaralanma veya ölüm nedeniyle doğan bedensel zararlar da söz konusuysa, bunlar ayrı bir hesap ve ayrı bir talep konusudur; trafik kazası tazminat hesaplama aracı ile trafik kazası tazminat davası rehberi bu ayrımı ayrıntılandırmaktadır.
Tahkimde Karşılanmayan Talepler
Zorunlu mali sorumluluk sigortasının kapsamı kanunla sınırlandırılmıştır; hakem, sigortacıyı ancak teminat kapsamındaki kalemlerden sorumlu tutabilir. KTK m.92, başlıca dört hâli teminat dışında bırakır:
- Hurda ve trafikten çekme: hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri kapsam dışıdır.
- Kendi kusur payı: hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri kapsam dışıdır; hesap yalnız karşı tarafa düşen kusur oranı üzerinden yapılır.
- Dolaylı zararlar: gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi kalemler kapsam dışıdır. Aracın onarımda kaldığı süre için ikame araç bedeli bu nedenle zorunlu sigortadan istenemez.
- Manevi tazminat: zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır.
İhtiyari mali sorumluluk sigortası bakımından ayrı bir sıra kuralı vardır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2024/2224 E., 2025/15472 K. sayılı kararına konu uyuşmazlıkta, ihtiyari poliçenin ancak zorunlu mali sorumluluk sigortası teminatları tükendikten sonra devreye girebileceği ve poliçede değer kaybı teminatı bulunmaması hâlinde bu kalemin karşılanamayacağı tartışılmış; mahkemenin bu yöndeki değerlendirmesi Dairece yerinde bulunarak karar onanmıştır.
Zamanaşımı: Süre Ne Zaman Dolar?
KTK m.109 uyarınca, motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Maddenin devamı bir uzama kuralı getirir: dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu daha uzun süre maddi tazminat talepleri için de geçerli olur.
İki yıllık sürenin başlangıcı değer kaybı taleplerinde çoğu zaman tartışmalıdır; zararın öğrenilmesi, onarımın tamamlanması ve kaybın somutlaşmasıyla bağlantılıdır. Süre hesabı bu yüzden dosyadaki belge tarihleri üzerinden yapılmalı ve süre dolmak üzereyse tahkim başvurusuna güvenilerek beklenmemelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapmadan tahkime gitmek. Başvuru şartı yerine getirilmeden yapılan başvuru ön incelemeyi geçemez.
- Başvurunun ulaştığını ispatlayacak belgeyi saklamamak. Cevap hiç verilmediğinde dosyaya konulacak belge tam olarak budur.
- Eksper raporu tamamlanmadan tahkime başvurmak. Kuruluş ekspertiz sürecini belgelerse başvuru geri çevrilebilir; doğru hamle rapora süresinde itirazdır.
- Değer kaybını hasar bedelinin yüzdesi sanmak. Ölçüt, kaza öncesi hasarsız ikinci el rayiç ile onarım sonrası ikinci el rayiç arasındaki farktır.
- Dosyayı belgesiz göndermek. Aracın yaşı, kilometresi, donanımı, işlem gören parçalar ve geçmiş hasar kaydı gösterilmezse hakem ölçütü uygulayacak veriyi bulamaz.
- Genel vekâletnameyle başvurmak. HMK m.74 kapsamında özel yetki aranır.
- On günlük itiraz süresini karar tarihinden saymak. Süre, kararın bildirim tarihinden işler.
- İkame araç bedelini zorunlu sigortadan istemek. Bu kalem teminat dışıdır; muhatap kusurlu taraftır.
- Kayıtlı elektronik posta adresi beyan etmemek. Tebligat gideri 75 TL yerine 325 TL uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Değer kaybı için doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir miyim?
Doğrudan başvuru mümkün değildir; önce karşı tarafın zorunlu trafik sigortası kuruluşuna yazılı başvuru yapılması gerekir. Kuruluş başvuruyu on beş gün içinde yazılı olarak cevaplamazsa ya da verilen cevap talebi karşılamazsa, bu aşamadan sonra tahkime başvurulabilir veya dava açılabilir.
Karşı tarafın sigorta şirketi tahkim sistemine üye değilse ne olur?
Zorunlu sigortalarda bu bir engel değildir. 5684 sayılı Kanun m.30/1'e eklenen cümle, zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda ilgili kuruluş sisteme üye olmasa dahi hak sahiplerinin tahkim usulünden yararlanabileceğini düzenlemektedir. Trafik sigortasından istenen değer kaybı da bu kapsamdadır.
Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu ne kadar sürer?
Raportörler ön incelemeyi en geç on beş gün içinde tamamlar. Dosya hakemlere havale edilirse hakemlerin incelemeyi en geç dört ay içinde bitirmeleri gerekir. Karara itiraz edilirse İtiraz Hakem Heyeti kararını iki aylık yasal süre içinde verir.
Tahkim başvurusu ne kadara mal olur?
Başvuru ücreti uyuşmazlık tutarına bağlıdır: 8.500 TL'ye kadar 600 TL, 17.000 TL'ye kadar 1.200 TL, 85.000 TL'ye kadar 1.750 TL, üzerinde ise tutarın %1,8'i (en az 1.750 TL). Ayrıca tebligat gideri alınır; kayıtlı elektronik posta adresi beyan edenler için 75 TL, beyan etmeyenler için 325 TL. Bilirkişi incelemesi yapılırsa değer kaybı görevlendirmesi için tarifede 1.880 TL öngörülmüştür.
Hakem kararı kesin midir, itiraz edebilir miyim?
22 Ocak 2026'dan itibaren 35.000 TL'nin altındaki uyuşmazlıklarda hakem kararları kesindir. 35.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda kararın bildiriminden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir. 383.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda itiraz üzerine verilen kararlar temyiz edilebilir.
Tahkime başvurduktan sonra aynı talep için dava açabilir miyim?
Aynı uyuşmazlığın iki mercide birden görülmesi mümkün değildir. Komisyon, mahkemeye intikal etmiş, HMK uyarınca tahkime götürülmüş veya Tüketici Hakem Heyetine sunulmuş uyuşmazlıkları değerlendirmeye almaz. Yol seçimi bu yüzden başlangıçta yapılmalıdır.
Aracım hurdaya ayrıldıysa tahkimde değer kaybı isteyebilir miyim?
Hurdaya ayrılan araç için bu talep tahkimde de ileri sürülemez. Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır; hakem bu kalemden sigortacıyı sorumlu tutamaz.
Tahkim başvurusunda avukat zorunlu mu?
Başvuru bizzat da yapılabilir. Avukatla yapılacaksa vekâletnamenin HMK m.74 uyarınca alternatif uyuşmazlık çözüm yollarına veya doğrudan Komisyona başvuru için özel yetki içermesi gerekir; genel vekâletname bu eksiklik nedeniyle ön incelemede sorun çıkarır.
Tahkim Takviminin İşlemesi İçin Dosyada Bulunması Gerekenler
Araç değer kaybında tahkim yolu, doğru kurulduğunda mahkemeye göre daha öngörülebilir bir takvim sunar: ön inceleme on beş gün, hakem incelemesi en çok dört ay, itiraz aşaması iki ay. Ancak bu takvimin işleyebilmesi, başvurunun baştan eksiksiz kurulmasına bağlıdır. Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmış olmalı, on beş günlük cevap süresi dolmuş bulunmalı, ekspertiz süreci bir engel oluşturmamalı ve dosya, hakemin uygulamak zorunda olduğu rayiç farkı ölçütünü besleyecek belgeleri taşımalıdır.
Tutarın kendisi kadar, hangi eşiğin altında kalındığı da belirleyicidir: 35.000 TL'nin altındaki bir kararın itirazı yoktur. Talep tutarının doğru kurulması bu yüzden sonradan düzeltilmesi güç bir tercihtir. Hesabın nasıl yapıldığı, eksper raporundaki tutarın nasıl denetleneceği ve rapora itiraz süresi araç değer kaybı sayfasında, Yalova ve çevresindeki dosyalarda takip süreci ise Yalova trafik kazası avukatı sayfasında açıklanmaktadır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir. Süreler kısa ve çoğu hak düşürücü nitelikte olduğundan, belge ve tarihlerin sürecin başında gözden geçirilmesi gerekir.
