Senetsiz Borç Nasıl İspatlanır? Delil, Havale ve Yemin Rehberi

Bir yakınına, arkadaşına ya da iş çevresinden birine elden veya banka üzerinden para verip karşılığında hiçbir belge almayan kişilerin sayısı hiç de az değildir. Güvene dayanan bu ilişkilerde sorun genellikle parayı verirken değil, geri isterken başlar. Karşı taraf borcu inkâr ettiğinde ortaya çıkan tablo çoğu kişinin sandığından farklıdır: sorun borcun geçerli olup olmadığı değil, mahkemede ispat edilip edilemeyeceğidir.

Bu rehber, senede bağlanmamış bir para borcunun hangi delillerle ispatlanabileceğini, 2026 yılında geçerli senetle ispat sınırını, banka havalesinin neden tek başına yeterli olmadığını ve elinde hiçbir yazılı belge bulunmayanların başvurabileceği yemin delilini ayrıntılı biçimde ele almaktadır.

Senetsiz Borç Geçerlidir: Sorun Geçerlilikte Değil İspattadır

Uygulamada en sık karşılaşılan yanılgı, "senet almadım, o hâlde borç yok sayılır" düşüncesidir. Bu doğru değildir. Türk Borçlar Kanunu'nun 386. maddesinde düzenlenen tüketim ödüncü (halk arasındaki adıyla karz) sözleşmesi, ödünç verenin bir miktar parayı ya da tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.

Kanun bu sözleşmenin kurulması için herhangi bir şekil şartı aramaz. Yani iki kişi arasında sözlü olarak kurulan ödünç sözleşmesi de hukuken tam anlamıyla geçerlidir; borç doğmuştur ve ödünç alan parayı geri vermekle yükümlüdür. Telefonda yapılan bir konuşmayla verilen borç da, elden sayılan ve kimsenin görmediği bir para da geçerli bir borç ilişkisi yaratır.

Buna karşılık hukukta geçerlilik ile ispat birbirinden ayrı iki meseledir. Bir hakkın var olması ayrı şeydir, o hakkın yargılama sırasında hâkim önünde kanıtlanabilmesi ayrı şeydir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 190. maddesi ve Türk Medeni Kanunu'nun 6. maddesi uyarınca, bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf kural olarak o vakıayı ispatla yükümlüdür. Ödünç verdiğini iddia eden kişi, hem paranın karşı tarafa geçtiğini hem de bu paranın ödünç olarak verildiğini ispatlamak zorundadır.

Bu ikinci unsur çoğu davanın kaderini belirler. Paranın karşı tarafa geçtiği banka kayıtlarıyla kolayca gösterilebilir; ancak paranın hangi hukuki sebeple gönderildiği, yani bağış mı, mevcut bir borcun ödemesi mi, yoksa ödünç mü olduğu ayrıca ortaya konmalıdır.

2026 Senetle İspat Sınırı: 41.000 TL

Senetsiz borcun ispatındaki asıl eşik, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 200. maddesinde düzenlenen senetle ispat zorunluluğudur. Maddenin birinci fıkrası şöyledir:

"Bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri ikibinbeşyüz Türk Lirasını geçtiği takdirde senetle ispat olunması gerekir."

Kanun metnindeki 2.500 TL rakamı yürürlüğe girdiği 2011 yılına aittir ve bugün uygulanmaz. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Ek 1. maddesi, kanundaki parasal sınırların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağını öngörür.

2026 yılı için hesap şöyle işlemektedir: 2025 yılında uygulanan 33.000 TL'lik sınır, 27 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 585 Sıra No'lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile tespit edilen yüzde 25,49 oranındaki yeniden değerleme oranıyla artırıldığında 41.411 TL'ye ulaşır. Ek 1. maddede yer alan yuvarlama kuralı ise 14 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7531 sayılı Kanun'la değiştirilmiş ve daha önce "on Türk lirasını aşmayan kısımlar" olarak uygulanan eşik "bin Türk lirası" hâline getirilmiştir. Bin lirayı aşmayan kısım dikkate alınmadığında ortaya çıkan rakam 41.000 TL'dir.

Bu sınırın altında kalan bir borç, tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Sınırı aşan borçlarda ise kural olarak yazılı delil aranır ve salt tanık beyanıyla sonuç alınamaz.

Sınır Hangi Tarihe Göre Belirlenir?

Maddenin sözü bu noktada büyük önem taşır: kanun "yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri" ifadesini kullanmaktadır. Buna göre esas alınacak rakam, davanın açıldığı tarihteki sınır değil, paranın verildiği tarihte yürürlükte olan sınırdır. Örneğin birkaç yıl önce verilmiş bir borç bakımından, o yılın parasal sınırı esas alınır; enflasyon nedeniyle bugün küçük görünen bir tutar, verildiği tarihte sınırın üzerinde kalmış olabilir. Eski tarihli alacaklarda ilgili yılın sınırının ayrıca araştırılması gerekir.

Parça Parça Verilen Paralarda Toplam Miktar

Sık rastlanan bir başka durum, paranın tek seferde değil, farklı tarihlerde küçük tutarlar hâlinde verilmesidir. Her bir gönderimin ayrı ayrı sınırın altında kalması, otomatik olarak tanık dinlenebileceği anlamına gelmez. Yargıtay uygulamasında, aynı hukuki ilişkiye dayanan ve birbirini tamamlayan ödemelerde toplam miktar göz önünde bulundurularak senetle ispat zorunluluğunun bulunup bulunmadığı değerlendirilmektedir. Bu değerlendirme, ödemelerin tek bir ödünç ilişkisinin parçaları olup olmadığına göre yapılır.

Sınırı Aşan Borçta Tanık Dinlenebilen Hâller

Senetle ispat zorunluluğu mutlak bir kural değildir. Kanun, sınırın üzerindeki işlemlerde de tanık dinlenmesine imkân veren dört ayrı kapı bırakmıştır. Senetsiz alacağını takip eden kişinin öncelikle bu kapılardan hangisinin kendi olayına uyduğunu belirlemesi gerekir.

1. Karşı Tarafın Açık Muvafakati (HMK m.200/2)

Maddenin ikinci fıkrası, senetle ispatı gereken hususlarda birinci fıkradaki düzenleme hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati hâlinde tanık dinlenebileceğini öngörür. Uygulamada bu kapının açılması nadirdir; çünkü borcu inkâr eden tarafın tanık dinlenmesine rıza göstermesi beklenmez. Buna karşılık davalı taraf, tanık deliline itiraz etmeyi ihmal ederse bu durum muvafakat olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle karşı tarafın dilekçelerine dikkatle bakmak gerekir.

2. Delil Başlangıcı Bulunması (HMK m.202)

Uygulamada en çok işe yarayan kapı budur. Kanunun 202. maddesi şu düzenlemeyi içerir:

"Senetle ispat zorunluluğu bulunan hâllerde delil başlangıcı bulunursa tanık dinlenebilir. Delil başlangıcı, iddia konusu hukuki işlemin tamamen ispatına yeterli olmamakla birlikte, söz konusu hukuki işlemi muhtemel gösteren ve kendisine karşı ileri sürülen kimse veya temsilcisi tarafından verilmiş veya gönderilmiş belgedir."

Bu tanımın üç unsuru vardır ve üçü birlikte aranır. Belge, işlemi tek başına tam olarak ispatlamaya yetmeyecek; ancak işlemin varlığını muhtemel gösterecek; ve en önemlisi, karşı taraftan veya temsilcisinden gelmiş olacaktır. Kişinin kendi düzenlediği bir not, kendi tuttuğu defter ya da kendi hesabından çıkardığı bir liste delil başlangıcı sayılmaz. Buna karşılık borçlunun gönderdiği bir mesaj, imzaladığı bir kâğıt parçası ya da yazdığı bir e-posta bu niteliği taşıyabilir.

Delil başlangıcı bulunduğunda ispat kendiliğinden gerçekleşmiş olmaz; yalnızca tanık dinletme yolu açılır. Belge ile tanık beyanları birlikte değerlendirilerek sonuca varılır.

3. Kanunda Sayılan İstisnalar (HMK m.203)

Kanunun 203. maddesi, senetle ispat zorunluluğunun uygulanmayacağı hâlleri altı bent hâlinde saymıştır:

• a) Altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemler.
• b) İşin niteliğine ve tarafların durumlarına göre, senede bağlanmaması teamül olarak yerleşmiş bulunan hukuki işlemler.
• c) Yangın, deniz kazası, deprem gibi senet alınmasında imkânsızlık veya olağanüstü güçlük bulunan hâllerde yapılan işlemler.
• ç) Hukuki işlemlerde irade bozukluğu ile aşırı yararlanma iddiaları.
• d) Hukuki işlemlere ve senetlere karşı üçüncü kişilerin muvazaa iddiaları.
• e) Bir senedin sahibi elinde beklenmeyen olay veya zorlayıcı nedenle ya da usulüne göre teslim edilen memur elinde veya noterlikte kaybolması hâlinin kanıtlanması.

Senetsiz borç davalarında en çok işletilen bent (a) bendidir. Anne ile çocuk, kardeşler ya da eşler arasındaki para alışverişlerinde tutar ne olursa olsun tanık dinlenebilir. Bu istisnanın gerekçesi açıktır: yakın aile ilişkilerinde senet istemek hayatın olağan akışına aykırı düşer. Ancak bu bent sınırlı biçimde yorumlanır; sayılan yakınlık dereceleri dışında kalanlar, örneğin amca, dayı, kuzen veya yeğen bakımından uygulanmaz. Ayrıca akrabalar arasında olsa dahi işlem yazılı olarak yapılmışsa artık yazılı belgenin aksi tanıkla kanıtlanamaz.

(b) bendindeki teamül istisnası ise soyut bir iddiayla kabul edilmez. Mahkemenin, ilgili meslek odası ya da kurumlardan görüş alarak o iş kolunda senetsiz çalışmanın gerçekten yerleşmiş bir uygulama olup olmadığını araştırması gerekir.

4. Yemin Delili

Yemin, yukarıdaki üç yoldan hiçbiri işlemediğinde dahi başvurulabilen bağımsız ve kesin bir delildir. Ayrıntısı aşağıda ele alınmaktadır.

Banka Havalesi ve EFT: En Sık Yapılan Hata

Parayı elden vermek yerine banka üzerinden göndermiş olmak, çoğu kişide "kaydı var, ispatı kolay" güveni yaratır. Oysa uygulamada bu nokta, senetsiz alacak davalarının en çok kaybedildiği yerdir.

Türk Borçlar Kanunu'nun 555 ve devamı maddelerinde düzenlenen havale, hukuken bir ödeme vasıtasıdır. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre havalenin mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı yolunda yasal bir karine bulunmaktadır. Bu karinenin tersini, yani havalenin borcun ödenmesinden başka bir amaçla yapıldığını ileri süren havale eden, bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür.

Sonucu somutlaştırmak gerekirse: hesabınızdan karşı tarafa açıklama yazmadan para gönderdiyseniz, hukuk bu gönderiyi kural olarak sizin ona olan bir borcunuzu ödediğiniz şeklinde okur. "Ben ona borç verdim" diyen taraf, karinenin aksini ispat yükü altındadır. Dekont paranın geçtiğini gösterir, ancak hangi sebeple geçtiğini göstermez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 2025/4302 E., 2026/1832 K. sayılı ve 2 Nisan 2026 tarihli kararı bu tabloyu bütün unsurlarıyla ortaya koymaktadır. Karara konu olayda bir kişi, çeşitli tarihlerde karşı tarafa banka havaleleriyle para göndermiş, sonra bu paraların ödünç olduğunu ileri sürerek icra takibi başlatmıştır. Yargıtay, havalenin ödeme vasıtası olduğunu ve mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı yolunda yasal karine bulunduğunu belirterek Hukuk Genel Kurulu'nun 12 Mart 2003 tarihli, 2003/3-118 E., 2003/158 K. sayılı ilamına atıf yapmıştır. Kararda; dekontlarda ödünç para verildiğine ilişkin açıklama bulunmadığı, sunulan WhatsApp yazışmasının paranın borç olarak verildiğine dair bir kabul beyanı içermediği, toplam miktar itibarıyla tanıkla ispatın mümkün olmadığı ve ilgili tarafın yemin deliline de dayanmadığı gerekçesiyle, parayı gönderen kişinin bu paranın ödünç olduğunu ispatlayamadığı sonucuna varılmıştır.

Dekont Açıklamasına Ne Yazılmalı?

Bu karine, para gönderilirken atılacak tek bir cümleyle tersine çevrilebilir. Havale veya EFT açıklamasına paranın ödünç olarak verildiğini gösteren ve mümkünse iade zamanını da içeren bir ibare yazmak, sonraki yıllarda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkta belirleyici olur. Açıklama alanına yazılan "ödünç olarak verilmiştir, ... tarihinde iade edilmek üzere" benzeri bir ifade, hem karinenin aksini gösteren bir emare hem de dosyada değerlendirilecek bir yazılı unsur oluşturur. Buna karşılık gönderim sırasında hiçbir açıklama yazılmamışsa, sonradan bankadan alınacak dekont üzerine ekleme yapılamaz.

WhatsApp, E-posta ve Ses Kayıtları Delil Olur mu?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 199. maddesi belge kavramını geniş tanımlamıştır:

"Uyuşmazlık konusu vakıaları ispata elverişli yazılı veya basılı metin, senet, çizim, plan, kroki, fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler ve bunlara benzer bilgi taşıyıcıları bu Kanuna göre belgedir."

Bu tanım uyarınca WhatsApp yazışmaları, e-postalar, kısa mesajlar ve diğer elektronik veriler belge niteliğindedir. Ancak belge olmak, tek başına o alacağı ispatlamaya yeteceği anlamına gelmez. Elektronik yazışmalar kural olarak senet sayılmaz; bunların hukuki değeri çoğunlukla delil başlangıcı düzeyindedir ve tanık dinletme yolunu açar.

Burada içeriğin ne söylediği belirleyicidir. Yukarıda değinilen Yargıtay kararında, dosyaya sunulan WhatsApp yazışmasında yer alan ifadelerin paranın borç olarak alındığına ilişkin bir kabul içermediği özellikle vurgulanmıştır. Muğlak, yoruma açık ya da yalnızca taraflar arasında bir gerginlik bulunduğunu gösteren mesajlar sonucu değiştirmez. Değerli olan mesaj, borcun varlığını, tutarını veya iade taahhüdünü karşı tarafın kendi ifadesiyle ortaya koyan mesajdır. "Paranı önümüzdeki ay vereceğim", "borcumun 20 bin lirasını yatırdım" gibi ifadeler bu nitelikte kabul edilebilirken, "konuşalım" ya da "yapma" gibi ifadeler tek başına anlam taşımaz.

Elektronik delil sunarken dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta, kaydın karşı tarafa aidiyetidir. Numaranın veya e-posta hesabının borçluya ait olduğu tartışmalı hâle gelirse bu konuda inceleme yaptırılması gerekebilir. Yazışmaların ekran görüntüsü yerine bütünlüğü bozulmamış biçimde ve tarih bilgisiyle birlikte sunulması yerinde olur.

Ses kayıtları bakımından ise ayrı bir değerlendirme yapılır. Kanunun 189. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca hukuka aykırı olarak elde edilmiş deliller mahkemece dikkate alınamaz. Tarafı olunan bir görüşmenin, mevcut bir uyuşmazlığın kanıtlanması amacıyla ve başka türlü delil elde etme imkânı bulunmayan durumlarda kaydedilmesi ile üçüncü kişilerin konuşmalarının gizlice kaydedilmesi aynı hukuki değerlendirmeye tabi değildir. Bu nedenle ses kaydına dayanmayı düşünen kişinin, kaydın elde ediliş biçimini önceden değerlendirmesi gerekir.

Yemin Delili: Elde Hiçbir Belge Yoksa Son Yol

Elinde hiçbir yazılı belge bulunmayan ve tanık dinletme imkânı da olmayan alacaklı için kanun bir yol daha bırakmıştır: yemin. Yemin, hâkimin takdirine tabi olmayan kesin delildir; sonucu doğrudan hükmü belirler.

Kanunun 225. maddesine göre yeminin konusu, davanın çözümü bakımından önem taşıyan, çekişmeli olan ve kişinin kendisinden kaynaklanan vakıalardır. 226. madde, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği vakıalar ile yemin edecek kimsenin şerefini etkileyecek veya onu ceza soruşturmasıyla karşı karşıya bırakacak hususların yemine konu olamayacağını düzenler. 227. madde ise uyuşmazlık konusu vakıanın ispatı için başka delili bulunduğunu beyan etmiş olan tarafın dahi yemin teklif edebileceğini açıkça öngörmüştür.

Yeminin caydırıcı gücü 229. maddede yatmaktadır:

"Yemin için davet edilen kimse, tayin edilen gün ve saatte mahkemede geçerli bir özrü olmaksızın bizzat hazır bulunmaz yahut hazır bulunup da yemini iade etmez ya da yemini eda etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıaları ikrar etmiş sayılır. Kendisine yemin iade olunan kimse, yemin etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıa ispat edilememiş sayılır."

Bunun pratik anlamı şudur: borcu olduğu hâlde inkâr eden kişi, duruşmada "böyle bir borcum yoktur" diyerek yemin etmek zorunda kalır. Yemin etmekten kaçınırsa ya da davete gelmezse, borcu ikrar etmiş sayılır ve dava alacaklı lehine sonuçlanır. Bu nedenle senetsiz alacak davalarında yemin deliline dayanılıp dayanılmadığı sonucu doğrudan etkiler.

Nitekim yukarıda ele alınan Yargıtay kararında, parayı gönderen tarafın yemin deliline dayanmamış olması, aleyhine sonuçlanan hükmün gerekçeleri arasında açıkça sayılmıştır. Dava dilekçesinde ve delil listesinde yemin deliline yer verilmesi, bu hakkın sonradan kullanılabilmesi bakımından önem taşır.

Borç Ne Zaman İstenebilir? Muacceliyet, Faiz ve Zamanaşımı

Senetsiz alacaklarda sık sorulan bir diğer soru, paranın ne zaman geri istenebileceğidir. Taraflar arasında bir vade kararlaştırılmışsa o tarih esas alınır. Vade konuşulmamışsa Türk Borçlar Kanunu'nun 392. maddesi devreye girer:

"Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir."

Buna göre vadesiz verilen bir ödünçte, alacaklının ilk kez talepte bulunmasından itibaren altı haftalık bir süre işler; borç ancak bu sürenin sonunda muaccel hâle gelir. Bu nedenle dava veya icra takibine geçmeden önce noter aracılığıyla bir ihtarname gönderilmesi iki yönden yararlıdır: hem altı haftalık sürenin işlemeye başladığı tarih belgelenmiş olur, hem de karşı tarafa yapılan bildirim dosyaya girer.

Faiz konusunda ise ikili bir ayrım vardır. Ticari olmayan, yani kişiler arasındaki adi ödünç sözleşmesinde faiz ancak kararlaştırılmışsa istenebilir; taraflar faiz konuşmamışsa borç için akdi faiz işlemez. Ticari ödünçte ise faiz kararlaştırılmamış olsa dahi istenebilir. Bu kural yalnızca sözleşmesel faize ilişkindir; borçlu usulüne uygun biçimde temerrüde düşürüldükten sonra temerrüt faizi talep edilmesi ayrı bir konudur ve önceden kararlaştırılmış olması gerekmez. Kanuni faiz oranı 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesi uyarınca belirlenmekte olup, oran dönemsel olarak değiştiğinden talep tarihindeki güncel oranın teyit edilmesi gerekir.

Zamanaşımı bakımından ödünç sözleşmesinden doğan iade alacağı, Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesindeki on yıllık genel zamanaşımına tabidir. Bu süre borcun muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. On yıl uzun bir süre gibi görünse de, delillerin zamanla kaybolduğu, tanıkların hatırlamadığı ve karşı tarafın mali durumunun bozulabildiği düşünüldüğünde beklemenin bir yararı yoktur.

İcra Takibi mi, Alacak Davası mı?

Senetsiz alacakta iki yol vardır ve seçim, alacağın kabul görme ihtimaline göre yapılır.

İlamsız İcra Takibi

Elinde hiçbir belge bulunmayan alacaklı da ilamsız icra takibi başlatabilir; takip talebinde alacağın sebebinin gösterilmesi yeterlidir. Borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu yedi gün içinde itiraz ederse takip kendiliğinden durur.

Bu noktada senetli ile senetsiz alacak arasındaki fark belirginleşir. İcra ve İflas Kanunu'nun 68. maddesine dayanan itirazın kaldırılması yolu, alacaklının imzası ikrar edilmiş adi senet gibi kanunda sayılan belgelerden birine sahip olmasını gerektirir. Senetsiz alacakta böyle bir belge bulunmadığından, icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenemez.

İtirazın İptali Davası veya Doğrudan Alacak Davası

Takibe itiraz edilmişse, alacaklının izleyeceği yol itirazın iptali davasıdır. Bu dava genel mahkemede açılır ve yukarıda anlatılan bütün delil kuralları burada uygulanır. Süre bakımından dikkat edilmesi gereken nokta, itirazın tebliğinden itibaren bir yıllık hak düşürücü sürenin bulunmasıdır. İcra takibine hiç başvurmadan doğrudan alacak davası açmak da mümkündür.

İtirazın iptali davasında alacaklı haklı çıkarsa borçlu aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Ancak burada gerçekçi olmak gerekir: Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre inkâr tazminatına hükmedilebilmesi alacağın likit olmasına bağlıdır. Varlığı ve miktarı yargılama sonucunda belirlenen, senede bağlanmamış ve baştan tartışmalı olan alacaklarda likitlik şartının gerçekleşmediği kabul edilmektedir. Bu nedenle senetsiz alacaklarda inkâr tazminatı beklentisiyle hareket etmek doğru olmaz. İtiraz, sonuçları ve süreleri hakkında ayrıntılı bilgi için icra takibine itiraz rehberimizi inceleyebilirsiniz. Alacağın ticari nitelikte olduğu hâllerde izlenecek strateji için ticari alacak tahsili sayfamız, çek ve senede bağlanmış alacaklar için ise çek ve senet hukuku sayfamız yol gösterici olacaktır.

Senetsiz Alacakta Arabuluculuk Dava Şartı mıdır?

Bu soru, dava yolunu seçenler bakımından usul ekonomisi açısından önemlidir; çünkü dava şartı olan bir uyuşmazlıkta arabuluculuğa başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.

Kişiler arasındaki adi ödünç ilişkisinden doğan alacak, kural olarak dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir. Bu tür bir alacak için doğrudan dava açılabilir.

Buna karşılık önemli bir istisna vardır: uyuşmazlık ticari dava niteliği taşıyorsa, Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri ile itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu düzenlemede parasal alt sınır bulunmaz; tutar ne olursa olsun kapsam içindedir. Tarafların tacir olması ve işin ticari işletmeyle ilgili bulunması hâlinde bu istisna devreye girer. Benzer şekilde alacak tüketici işleminden ya da iş ilişkisinden doğuyorsa kendi özel dava şartı rejimine tabidir. Süreç ve kapsam hakkında ayrıntı için arabuluculuk sayfamıza bakılabilir.

Borç Verirken Beş Dakikada Alınabilecek Önlemler

Senetsiz alacak davalarının büyük bölümü, para verilirken ayrılacak birkaç dakikayla tamamen önlenebilecek uyuşmazlıklardır. Aşağıdaki önlemler hukuki ilişkiyi zedelemeden uygulanabilir:

• Adi yazılı belge yeterlidir. Noterden düzenlenmiş bir senet ya da matbu bono şart değildir. Borçlunun el yazısıyla yazıp imzaladığı, tarih ve tutar içeren bir kâğıt, senetle ispat kuralı bakımından yazılı delil oluşturur.
• Belgeye iade zamanı yazılmalıdır. Vade yazılmazsa altı haftalık kanuni süre işler ve muacceliyet tartışması doğabilir.
• Para banka üzerinden gönderilmeli ve açıklama yazılmalıdır. Elden verilen parada ödemenin gerçekleştiği bile tartışmalı hâle gelebilir. Havalede ise açıklama alanının boş bırakılması, ödeme karinesi nedeniyle alacaklının aleyhine sonuç doğurur.
• Faiz istenecekse açıkça kararlaştırılmalıdır. Adi ödünçte kararlaştırılmayan faiz talep edilemez.
• Yazışmalar saklanmalıdır. Borçlunun ödeme sözü verdiği mesajlar, sonradan delil başlangıcı olarak değerlendirilebilecek en kolay ulaşılan unsurlardır.
• Tutar yüksekse senet düzenlenmelidir. Kambiyo senedine bağlanan alacak, tahsil aşamasında çok daha hızlı ve güçlü bir takip imkânı sağlar.

Alacağın tahsili aşamasında ödeme kolaylığı sağlamak isteyen ve süreci kayıt altına almak isteyenler, büromuzun e-tahsilat altyapısını kullanabilir; uzaktan hukuki değerlendirme için online avukat sayfası üzerinden görüşme planlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Senet almadan verdiğim borcu geri alabilir miyim?

Evet. Ödünç sözleşmesi şekle bağlı olmadığından senetsiz verilen borç geçerlidir. Mesele borcun geçerliliği değil ispatıdır. Tutar 2026 yılı için 41.000 TL'yi aşıyorsa yazılı delil, delil başlangıcı, kanuni istisnalardan biri veya yemin delili gerekir.

2026 yılında senetle ispat sınırı ne kadardır?

41.000 TL'dir. Bu rakam, 2025 yılında uygulanan 33.000 TL'lik sınırın yüzde 25,49 oranındaki yeniden değerleme oranıyla artırılması ve bin lirayı aşmayan kısmın dikkate alınmaması yoluyla bulunmuştur. Sınırın altındaki alacaklar tanıkla ispatlanabilir.

Banka dekontu tek başına borcu ispatlar mı?

Hayır. Dekont paranın karşı tarafa geçtiğini gösterir, ancak hangi sebeple gönderildiğini göstermez. Havale hukuken bir ödeme vasıtası sayıldığından, açıklama yazılmamış gönderimlerde paranın mevcut bir borcun ödenmesi amacıyla yapıldığı yolunda yasal karine bulunur. Bu karinenin aksini iddia eden ispatla yükümlüdür.

Dekont açıklamasına ne yazmalıyım?

Paranın ödünç olarak verildiğini ve mümkünse iade tarihini gösteren bir ibare yazılmalıdır. Gönderim sırasında yazılmayan açıklama sonradan eklenemez.

WhatsApp yazışması mahkemede delil sayılır mı?

Elektronik veriler kanunen belge sayılır. Ancak yazışma çoğunlukla senet değil delil başlangıcı niteliği taşır ve tanık dinletme yolunu açar. Belirleyici olan içeriktir: borcun varlığını veya iade taahhüdünü karşı tarafın kendi ifadesiyle ortaya koyan mesajlar değerlidir; muğlak ifadeler sonuç doğurmaz.

Kardeşime verdiğim borç için tanık dinletebilir miyim?

Evet. Kanun; altsoy ve üstsoy, kardeşler, eşler, kayınbaba, kaynana ile gelin ve damat arasındaki işlemlerde tutara bakılmaksızın tanık dinlenmesine izin verir. Ancak bu sayım sınırlıdır; amca, dayı, kuzen veya yeğen bu kapsamda değildir. Ayrıca işlem yazılı yapılmışsa yazılı belgenin aksi tanıkla kanıtlanamaz.

Hiçbir belgem yoksa ne yapabilirim?

Yemin deliline dayanılabilir. Karşı taraf yemin davetine gelmez, yemini iade etmez veya yemin etmekten kaçınırsa yemin konusu vakıaları ikrar etmiş sayılır. Bu nedenle dilekçe ve delil listesinde yemin deliline yer verilmesi önem taşır.

Borcu ne zaman isteyebilirim?

Vade kararlaştırılmışsa o tarihte istenebilir. Vade konuşulmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe iadeyle yükümlü değildir. Bu nedenle noter ihtarnamesi göndermek hem süreyi başlatır hem de bildirimi belgelendirir.

Senetsiz alacakta zamanaşımı kaç yıldır?

Ödünçten doğan iade alacağı on yıllık genel zamanaşımına tabidir ve süre borcun muaccel olduğu tarihte işlemeye başlar.

Faiz talep edebilir miyim?

Ticari olmayan ödünçte akdi faiz ancak kararlaştırılmışsa istenebilir. Ticari ödünçte kararlaştırılmamış olsa dahi faiz istenebilir. Bunlardan bağımsız olarak, borçlu usulüne uygun biçimde temerrüde düşürüldüğünde temerrüt faizi talep edilmesi mümkündür.

Senetsiz alacak için icra takibi yapabilir miyim?

Evet, ilamsız icra takibi başlatılabilir. Ancak borçlu yedi gün içinde itiraz ederse takip durur ve senet bulunmadığından icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenemez; genel mahkemede itirazın iptali davası açılması gerekir.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmem gerekir mi?

Kişiler arasındaki adi ödünç alacağında kural olarak gerekmez. Ancak uyuşmazlık ticari dava niteliğindeyse arabuluculuk dava şartıdır ve bu kapsamda parasal alt sınır bulunmaz.

Sonuç

Senetsiz verilen borç hukuken geçerli bir alacaktır; ancak bu alacağın tahsili büyük ölçüde elde tutulan delillere bağlıdır. 2026 yılı için 41.000 TL'lik senetle ispat sınırı, alacaklının hangi delillerle hareket edebileceğini belirleyen ilk eşiktir. Bu eşiğin üzerindeki alacaklarda dahi delil başlangıcı, kanunda sayılan istisnalar ve yemin delili yoluyla sonuç alınması mümkündür.

Uygulamada en kritik nokta banka havaleleridir. Açıklama yazılmadan yapılan gönderimlerde devreye giren ödeme karinesi, paranın ödünç olduğunu iddia eden tarafı ispat yükü altında bırakır ve çoğu davanın seyrini bu ayrıntı belirler. Dosyada yemin deliline dayanılıp dayanılmadığı da sonucu doğrudan etkiler.

Her alacak kendi belgeleri, tarihleri ve taraf ilişkisi çerçevesinde değerlendirilmelidir. Elinizdeki dekont, yazışma ve diğer kayıtların hangi hukuki değere sahip olduğunun ve hangi yolun izleneceğinin belirlenmesi için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Yalova ve çevresindeki icra takibi süreçleri bakımından Yalova icra avukatı sayfamızda ayrıntılı bilgi bulunmaktadır.