Yalnız Sanık İstinafa Gitmişse Suç Vasfı Ağırlaştırılabilir mi? Kazanılmış Hak ve İnfaz Süresi

Lehe kanun yolu risksiz değil: istinaf suç vasfını ağırlaştırabilir

Ceza muhakemesinde "aleyhe değiştirme yasağı" olarak bilinen kazanılmış hak kuralı, yalnızca sanık lehine kanun yoluna başvurulduğunda verilen yeni hükmün önceki hükümde belirlenen cezadan daha ağır olamayacağını öngörür. Bu karar, kuralın istinaf aşamasında suç vasfının ağırlaştırıldığı bir dosyada nasıl uygulandığını göstermektedir: bölge adliye mahkemesi eylemi 5237 sayılı Kanun'un 82/1-e maddesindeki nitelikli hâl kapsamında değerlendirerek 14 yıl hapis cezası belirlemiş, ancak 5271 sayılı Kanun'un 283. maddesi uyarınca cezanın ilk derece mahkemesinin verdiği 10 yıl olarak infazına karar vermiştir. Yargıtay bu uygulamayı onamıştır.

Kararın önemi iki yönlüdür. Birincisi, sanığın kendi başvurusu üzerine yapılan istinaf incelemesinde suç vasfının aleyhe değiştirilmesi mümkündür; yasak, vasfı değil infaz edilecek ceza miktarını korur. İkincisi, kazanılmış hak nedeniyle infaz süresi 10 yıl olarak belirlenmiş olsa da hükümde yer alan 14 yıllık ceza ve nitelikli suç vasfı, ileride tekerrür, içtima ve koşullu salıverilme oranı gibi hususlarda önem taşıyabilir; bu nedenle "hangi ceza infaz edilecek" sorusunun cevabı müddetnamede doğru yansıtılmalıdır.

Kastamonu ağır ceza dosyasında iki katılana teşebbüs, yalnız sanığın istinafı

Kastamonu 1. Ağır Ceza Mahkemesi, sanığı iki ayrı katılana yönelik kasten öldürmeye teşebbüs suçlarından 5237 sayılı Kanun'un 81/1, 35/2 ve 53. maddeleri uyarınca 9 yıl ve 10 yıl hapis cezasıyla cezalandırmıştır. Yalnızca sanık müdafii istinaf yoluna başvurmuştur.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi, ilk katılan yönünden istinaf başvurusunu esastan reddetmiş; ikinci katılan yönünden ise 5271 sayılı Kanun'un 280/1-g maddesi uyarınca duruşma açmış, eylemi 5237 sayılı Kanun'un 82/1-e maddesindeki nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs olarak vasıflandırıp 14 yıl hapis cezası belirlemiş ve 5271 sayılı Kanun'un 283. maddesi gereği kazanılmış hakkı gözeterek cezanın 10 yıl hapis olarak infazına karar vermiştir.

Sanık müdafii temyizinde eksik inceleme, suçun işlenmediği, suç vasfının hatalı belirlendiği, eylemin taksirle gerçekleştiği, hata hükümlerinin uygulanması gerektiği, cezanın alt sınırdan belirlenmesi ve takdiri indirim uygulanması gerektiğini ileri sürmüş; ayrıca tahliye talep etmiştir.

Vasıf ağırlaşsa da kazanılmış hak infaz edilecek cezayı önceki sınırda tutar

Daire, yargılama işlemlerinin usul ve kanuna uygun yapıldığını, iddia ve savunmaların delillerle birlikte gerekçeli kararda tartışıldığını, hükme esas alınan ve reddedilen delillerin açıkça gösterildiğini, eksik inceleme bulunmadığını ve alınan raporların hüküm kurmaya elverişli olduğunu saptamıştır. Eylemin sanık tarafından doğrudan kastla gerçekleştirildiği belirlenmiş; bu nedenle taksir ve hata hükümlerine ilişkin savunmalar kabul görmemiştir. Suç vasıflarının belirlenmesinde isabetsizlik bulunmadığı, teşebbüs nedeniyle cezanın alt ve üst sınırlar arasında isabetli belirlendiği ve takdiri indirimin mahkemenin takdir yetkisi kapsamında yasal, yerinde ve yeterli gerekçelerle uygulanmamasına karar verildiği kabul edilmiştir. Daire ayrıca sanık hakkında "yasal imkânsızlık nedeniyle başkaca lehe hüküm uygulanamayacağını" belirtmiştir.

Sonuç olarak 5271 sayılı Kanun'un 289/1. maddesiyle sınırlı temyiz incelemesinde hukuka aykırılık görülmediğinden hükümler 5271 sayılı Kanun'un 302/1. maddesi gereği oy birliğiyle onanmış; hükmolunan ceza miktarı ve tutuklulukta geçen süre dikkate alınarak tahliye talebi reddedilmiştir.

Dokuz ve on yıllık cezalar onandı; müddetname önceki hükmün süresiyle bağlı

Kararın ilk pratik sonucu, sanık lehine yapılan istinaf başvurusunun "risksiz" olmadığıdır: bölge adliye mahkemesi duruşma açıp delilleri yeniden değerlendirdiğinde suç vasfını sanık aleyhine değiştirebilir. Kazanılmış hak kuralı yalnızca infaz edilecek ceza miktarını ilk derece cezasıyla sınırlar; bu dosyada 14 yıllık ceza belirlenmiş ancak 10 yıl infaz edilecektir.

İkinci sonuç infaz hesabına ilişkindir. Müddetname, kazanılmış hak nedeniyle infaz edilecek 10 yıllık ceza üzerinden düzenlenmelidir; ancak suçun nitelikli kasten öldürmeye teşebbüs olarak vasıflandırılması koşullu salıverilme oranı ve denetimli serbestlik istisnaları bakımından sonuç doğurabilir. Bu nedenle infaz hesaplama yapılırken hem infaz edilecek süre hem de suç vasfı doğru girilmelidir; müddetnamede tutarsızlık varsa müddetname itiraz dilekçesi ile itiraz yolu açıktır.

Üçüncü sonuç, takdiri indirimin uygulanmamasının da gerekçeli olması gerektiğidir; Daire bu dosyada indirimin uygulanmamasını mahkemenin takdir yetkisi kapsamında yeterli gerekçeye dayandığı için yerinde bulmuştur.

Yalnız siz istinafa gittiyseniz vasıf değişse de infaz süreniz artmaz

İlk derece mahkemesinin kararına yalnızca siz istinaf başvurusunda bulunduysanız, bölge adliye mahkemesinin suç vasfını ağırlaştırabileceğini, ancak infaz edilecek cezanın ilk derece cezasını aşamayacağını bilmelisiniz. Hükümde iki farklı ceza miktarı (belirlenen ve infaz edilecek) yer alıyorsa müddetnamenin infaz edilecek ceza üzerinden düzenlenip düzenlenmediğini kontrol edin. Suç vasfı ve ceza miktarına ilişkin itirazlar delilleriyle birlikte istinaf duruşmasında ortaya konmalıdır; temyizde yeni olgu değerlendirmesi yapılmaz. Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için Yalova ceza avukatı sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Aleyhe değiştirme yasağı hakkında sık sorulan sorular

Yalnız sanık istinafa başvurursa ceza artırılabilir mi?

Suç vasfı ağırlaştırılabilir, ancak infaz edilecek ceza artırılamaz. Bu dosyada bölge adliye mahkemesi 14 yıl hapis cezası belirlemiş, 5271 sayılı Kanun'un 283. maddesindeki kazanılmış hak kuralı gereği cezanın 10 yıl olarak infazına karar vermiş; Yargıtay bu uygulamayı onamıştır.

Kazanılmış hak nedeniyle düşürülen ceza müddetnameyi nasıl etkiler?

Müddetname, infaz edilecek ceza (bu dosyada 10 yıl) üzerinden düzenlenir. Suçun nitelikli vasfı ise koşullu salıverilme oranı ve denetimli serbestlik istisnaları yönünden ayrıca değerlendirilir.

Takdiri indirimin uygulanmaması bozma sebebi midir?

Bu dosyada değildir. Daire, takdiri indirimin mahkemenin takdir yetkisi kapsamında yasal, yerinde ve yeterli gerekçelerle uygulanmamasına karar verildiğini belirterek sanık müdafiinin bu yöndeki temyiz sebebini reddetmiştir.