Tazminat Talebinin Bir Kısmı Karara Bağlanmazsa Ne Olur?

Dilekçede iki hukuki sebep varsa mahkeme birini sessizce geçemez

Koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında dilekçede birden fazla hukuki sebebe dayanılması sık görülür: kişi hem hukuka aykırı olarak yakalandığını veya gözaltına alındığını, hem yakalama sebeplerinin kendisine bildirilmediğini, hem de makul sürede hakkında hüküm verilmediğini ileri sürebilir. Bu karar, mahkemenin bu taleplerden yalnızca birini inceleyip diğerleri hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermemesinin eksik inceleme sayıldığını göstermektedir. Yargıtay ayrıca hükmedilen manevi tazminatın miktarını da denetlemiş ve iki ayrı gerekçeyle bozma kararı vermiştir. Karar, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının onama yönündeki Tebliğname görüşüne aykırı olarak verilmesi bakımından da dikkat çekicidir.

Haksız gözaltı ve uzun soruşturma: iki bende dayanan talebin biri incelenmedi

Davacı hakkında suç işlemek amacıyla kurulan örgüte üye olma, anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs ve silahlı terör örgütüne üye olma suçlarından soruşturma yürütülmüştür. Davacı bu soruşturma kapsamında 11 Ağustos 2016 ile 22 Ağustos 2016 tarihleri arasında 11 gün gözaltında kalmıştır. Soruşturma, 23 Mayıs 2019 tarihli kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sona ermiş, karar 17 Temmuz 2019 tarihinde kesinleşmiştir.

İlk derece mahkemesi, kesinleşme şerhli kararın davacıya tebliğ edilmediğini, davanın CMK m.142 hükmünde öngörülen süre içinde açıldığını, aynı konuda başka bir dava bulunmadığını, gözaltı süresinin infaz görmediğini ve mahsuba konu edilmediğini saptayarak şartların oluştuğu sonucuna varmıştır. Davacının 20.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminat talebi kısmen kabul edilerek 477,02 TL maddi ve 600,00 TL manevi tazminata hükmedilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi manevi tazminatı 1.000,00 TL'ye yükselterek istinaf başvurularını düzeltilerek esastan reddetmiştir.

İlk bozma sebebi talebin kapsamı, ikincisi tazminatın belirlenme biçimi

Daire iki ayrı bozma sebebi saptamıştır.

Birinci sebep, talebin kapsamına ilişkindir. Davacı dava dilekçesinde haksız gözaltına alındığını ve uzun süren soruşturma nedeniyle makul sürede hakkında hüküm verilmediğini belirterek CMK m.141 hükmünün birinci fıkrasının (a), (d) ve (e) bentlerine dayanmıştır. Buna karşılık yerel mahkeme davayı yalnızca (e) bendi kapsamında bir tazminat davası olarak incelemiş, diğer taleplere ilişkin olumlu ya da olumsuz bir karar kurmamıştır. Daire, asıl davanın sonucuna bağlı olmayan ve asıl davada verilecek kararları etkilemeyecek bu talepler bakımından soruşturma dosyasının getirtilmesi ve her bir talep yönünden tazminat koşullarının oluşup oluşmadığının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.

İkinci sebep, tazminatın miktarına ilişkindir. Daire, nesnel bir ölçüt bulunmamakla birlikte manevi tazminatın davacının sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atılı suçun niteliği, tutuklanmasına neden olan olayın cereyan tarzı, tutuklu kaldığı süre ve benzeri hususlar ile tazminat davasının kesinleşeceği tarihe kadar faiziyle birlikte elde edeceği parasal değer gözetilerek hak ve nesafet ilkelerine uygun makul bir miktar olarak belirlenmesi gerektiğini, bu ölçütlere uymayacak miktarda eksik tazminata hükmedilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirtmiştir. Hüküm, CMK m.302 uyarınca oy birliğiyle bozulmuştur.

Dava dilekçesinin yazımı sonucu belirler: her bent için ayrı karar gerekir

Karar, dava dilekçesinin yazımının sonuç üzerindeki etkisini somut biçimde göstermektedir. Dilekçede birden çok bende dayanılmışsa mahkemenin her biri hakkında ayrı karar vermesi gerekir; yalnızca birinin incelenmesi hükmün bozulması sonucunu doğurur. Uygulamada bu, davacı için ikinci bir imkân anlamına gelir: karşılanmayan talepler yeniden yargılamada ayrıca değerlendirilecektir.

İkinci sonuç, düşük tazminat tutarlarının denetlenebilir olmasıdır. Bu dosyada istinaf dairesinin manevi tazminatı yükseltmiş olması dahi tek başına yeterli görülmemiş, artırılan tutar da ölçütler karşısında eksik bulunmuştur. Üçüncü olarak karar, Başsavcılığın onama yönündeki görüşüne rağmen verilmiştir; Tebliğname görüşü Daireyi bağlamaz.

Kararın bir bozma kararı olduğu ve dosyanın yeniden Bölge Adliye Mahkemesine gönderildiği unutulmamalıdır; tazminatın nihai miktarı yeniden yapılacak yargılamada belirlenecektir.

Dilekçenizde hangi bentlere dayandığınızı açıkça ve ayrı ayrı yazın

Gözaltı veya tutuklama sonrasında hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen kişiler için pratik başlıklar şunlardır: dava dilekçesinde hangi hukuki sebeplere dayanıldığının açıkça ve ayrı ayrı yazılması, mahkeme kararında her talep hakkında hüküm kurulup kurulmadığının kontrol edilmesi, gözaltı ve tutukluluk günlerinin resmî belgelerle ortaya konması, sosyal ve ekonomik duruma ilişkin belgelerin sunulması, hükmedilen tutar düşükse kanun yollarının süresinde kullanılması. Ceza yargılamasının genel çerçevesi için ceza hukuku sayfamıza, istinaf ve temyiz aşaması için istinaf kanun yolu rehberimize bakabilirsiniz. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanızın değerlendirilmesi için bir avukata danışmanız gerekir.

Karara bağlanmayan tazminat talebi hakkında sık sorulan sorular

Mahkeme taleplerimden yalnızca birini incelerse ne olur?

Bu karara göre, asıl davanın sonucunu etkilemeyen diğer talepler hakkında olumlu ya da olumsuz karar verilmemesi eksik inceleme sayılmakta ve hükmün bozulmasına yol açmaktadır.

Sadece gözaltında kalınan hâllerde de tazminat istenebilir mi?

Evet. Bu dosyada davacı tutuklanmamış, yalnızca 11 gün gözaltında kalmıştır; buna rağmen tazminat şartlarının oluştuğu kabul edilmiştir.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı onama görüşü verirse dosya kesin olarak onanır mı?

Hayır. Bu kararda Başsavcılık onama görüşü bildirmiş, Daire ise Tebliğnameye aykırı olarak bozma kararı vermiştir. Tebliğname görüşü bir mütalaadır, Daireyi bağlamaz.