Beraat Eden Kamu Görevlisi Maddi Tazminat Alabilir mi?

Tutuklandım, beraat ettim, öyleyse tazminat alırım denklemi neden yanlış

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davalarında en sık kurulan yanlış denklem şudur: "Tutuklandım, beraat ettim, öyleyse hem maddi hem manevi tazminat alırım." Bu karar denklemin ilk yarısını bozuyor. Beraat ve kesinleşme, tazminat isteme hakkının kapısını açar; ancak maddi tazminatın miktarı, kişinin o dönemde gerçekten bir gelir kaybına uğrayıp uğramadığına bağlıdır. Kamu görevlisi olan davacı görevden uzaklaştırılmış, sonra göreve iade edilmiş ve parasal hakları ödenmiştir. Ortada tazmin edilecek bir gelir kaybı kalmadığı için maddi tazminat talebinin reddi hukuka uygun bulunmuştur.

Kararın ikinci değeri manevi tazminat tarafındadır. Aynı dosya daha önce Daire tarafından bozulmuştu; bozmadan sonra 71 günlük özgürlükten yoksunluk için belirlenen tutar bu kez denetimden geçmiştir. Yani Yargıtay manevi tazminatı her hâlde artırmıyor; ölçütlere uygun biçimde gerekçelendirilmiş bir miktarı koruyor.

Yetmiş bir gün özgürlüğünden yoksun kalan kamu görevlisinin beraatle biten davası

Davacı hakkında açılan ceza davasında, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya ve görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme ile korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda silahla ateş etme suçlaması yöneltilmiştir. Davacı 21.07.2016 - 30.09.2016 tarihleri arasında toplam 71 gün gözaltında ve tutuklu kalmış, kovuşturma sonunda beraat etmiş, karar 20.06.2018 tarihinde kesinleşmiş ve kesinleşme şerhli gerekçeli karar 27.07.2018 tarihinde kendisine tebliğ edilmiştir.

Tazminat davası CMK m.142'de öngörülen süre içinde, yetkili ve görevli mahkemede açılmıştır. Mahkeme, aynı konuda başka dava bulunmadığını, tutuklamanın infaz gördüğünü ve başka bir cezadan mahsup edilmediğini saptamıştır. Davacı 60.000,00 TL maddi ve 1.500.000,00 TL manevi tazminat istemiştir.

Süreç şöyle işlemiştir: ilk derece mahkemesi maddi tazminatı reddetmiş, 10.000,00 TL manevi tazminata hükmetmiştir. Bölge adliye mahkemesi bu tutarı 7.000,00 TL'ye indirmiş, Daire indirim yönünden hükmü bozmuştur. Bozmaya uyularak yapılan yargılamada 71 gün için 37.000,00 TL manevi tazminata, gözaltı tarihinden işleyecek yasal faiziyle birlikte hükmedilmiştir. Davacı bu kararı da temyiz etmiştir.

Usul engeli yok; maddi zarar doğdu mu ve manevi tutar yeterli mi ayrı incelendi

Daire önce usul yönünden inceleme yapmış, HMK m.361/1 ve CMK m.298/1 anlamında temyiz isteminin reddini gerektiren bir durum bulunmadığını saptayarak işin esasına geçmiştir.

Esasa ilişkin denetim iki eksende yürümüştür. Birincisi, bozma ilamına uyularak yapılan yargılamadaki işlemlerin usule ve kanuna uygunluğudur; iddia ve savunmaların toplanan delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, vicdanî kanının dosyadaki belge ve bilgilerle uyumlu, kesin verilere dayandırıldığı belirlenmiştir. İkincisi tazminat miktarıdır; Daire, tutarın doğru biçimde belirlendiği sonucuna varmıştır.

Maddi tazminat yönünden belirleyici olgu, davacının kamu görevlisi olması ve görevden uzaklaştırma döneminin sonunda göreve iade edilerek parasal haklarının ödenmesidir. Bu ödeme, tutukluluk döneminde doğan gelir kaybını fiilen karşılamıştır; karşılanmış bir zarar ikinci kez tazmin edilmez.

Daire, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz incelemesinin ileri sürülen sebeplerle ve CMK m.289/1'de sayılan hukuka kesin aykırılık hâlleriyle sınırlı olduğunu vurgulamıştır. Bu sınırlı denetimde hukuka aykırılık görülmediğinden, CMK m.302/1 uyarınca temyiz isteminin esastan reddi ile hükmün onanmasına oy birliğiyle karar verilmiş; dosya CMK m.304/1 uyarınca ilgili ağır ceza mahkemesine tevdi edilmiştir.

Maddi tazminat rakamla değil belgeyle kurulur: kesilen maaş, kapanan iş

Uygulama için üç sonuç çıkıyor. Birincisi, maddi tazminat talebi rakamla değil belgeyle kurulur: tutukluluk döneminde kesilen maaş, kapanan işyeri, sona eren sözleşme, kaybedilen sipariş gibi somut gelir kaybı ortaya konmalıdır. Kamu görevlisinde parasal hakların geriye dönük ödenmiş olması bu talebi büyük ölçüde tüketir.

İkincisi, manevi tazminatta talep edilen tutar ile hükmedilen tutar arasındaki fark tek başına bozma sebebi değildir. Davacı 1.500.000,00 TL istemiş, 37.000,00 TL'ye hükmedilmiş ve karar onanmıştır. Denetlenen şey talebin karşılanma oranı değil, belirlenen miktarın gerekçesidir.

Üçüncüsü, aynı dosyanın seyri Yargıtay denetiminin çift yönlü olduğunu gösteriyor: düşük belirlenen tazminat bozulmuş, bozmadan sonra ölçütlere uygun belirlenen tazminat ise korunmuştur. Bu nedenle tazminat davasında asıl çaba, gözaltı ve tutukluluk süresinin, kişinin sosyal ve ekonomik durumunun, isnat edilen suçun niteliğinin ve olayın cereyan tarzının dosyaya somut biçimde yansıtılmasına harcanmalıdır.

Beraat kesinleşince dava süresini ve yetkili mahkemeyi ilk iş kontrol edin

Beraat kararınız kesinleştiyse öncelikle CMK m.142'deki dava açma süresini ve yetkili mahkemeyi kontrol edin; bu süre kaçırıldığında talep esasa girilmeden reddedilir. Dava dilekçesinde maddi ve manevi tazminat taleplerini ayrı ayrı temellendirin: maddi zarar için bordro, sözleşme, vergi kaydı, işten çıkış belgesi gibi kanıtları; manevi zarar için gözaltı ve tutukluluk süresini, mesleki ve sosyal çevredeki etkileri belgeleyin. Kamu görevlisiyseniz görevden uzaklaştırma döneminde ödenen ve ödenmeyen kalemleri kalem kalem ayırmanız gerekir. Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; dosyanızın kendi koşulları farklı sonuç doğurabilir. Ceza yargılaması ve sonrasındaki süreçler için ceza hukuku alanındaki çalışma konularımıza ve Yalova ceza davası sürecine ilişkin bilgilendirme sayfamıza bakabilirsiniz.

Beraat eden kamu görevlisinin tazminatı hakkında sık sorulan sorular

Beraat eden herkes maddi tazminat alır mı?

Hayır. Beraat ve kesinleşme tazminat isteme hakkının koşuludur, maddi zararın kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez. Bu kararda olduğu gibi, görevden uzaklaştırılan kamu görevlisine parasal hakları sonradan ödenmişse maddi tazminat talebi reddedilebilir; manevi tazminat hakkı ise ayrıca değerlendirilir.

Manevi tazminat miktarı neye göre belirleniyor?

Gözaltı ve tutukluluk süresi, kişinin sosyal ve ekonomik durumu, isnat edilen suçun niteliği ve olayın cereyan tarzı birlikte değerlendirilir. Bu dosyada 71 günlük özgürlükten yoksunluk için belirlenen tutar, bozmadan sonra gerekçelendirildiği için temyiz denetiminde korunmuştur.

Bölge adliye mahkemesi kararını temyiz edersem her iddiam incelenir mi?

Hayır. Temyiz incelemesi ileri sürülen sebeplerle ve CMK m.289/1'de sayılan hukuka kesin aykırılık hâlleriyle sınırlıdır. Bu nedenle temyiz dilekçesinde hangi hukuka aykırılığın hangi belgeye dayandığı somut biçimde gösterilmelidir.