Özet
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, trafik kazasında desteğini yitiren dul eşin destekten yoksun kalma tazminatından yeniden evlenme ihtimali nedeniyle indirim yapılıp yapılmayacağını incelemiştir. Kazada otuz dokuz yaşında dul kalan eşin olay tarihinde on yedi yaşında bir çocuğu vardı; aktüer raporu alındığında eş kırk bir yaşına girmiş, çocuk reşit olmuş ve eş yeniden evlenmemişti. Bilirkişi evlenme şansı bulunmadığını kabul ederek tazminatı indirimsiz hesaplamış, ilk derece mahkemesi bu rapora dayanmıştır. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, olay tarihindeki yaşa göre AYİM tablosundan yüzde dört indirim yapılması gerektiğini belirterek hükmü bozmuş, mahkeme ise direnmiştir. Genel Kurul, tazminat hesabında rapor ve hüküm tarihindeki en son verilerin esas alınacağını, dul eşin hesap tarihinde evlenip evlenmediğinin belirlenebilir bir olgu olduğunu ve gerçek belli iken varsayıma dayalı değerlendirme yapılamayacağını kabul etmiştir. Eşin rapor tarihindeki yaşı, çocuk sayısı, sosyal ve ekonomik durumu, yöre koşulları ve o güne kadar evlenmemiş olması birlikte gözetilerek evlenme şansı bulunmadığı sonucuna varılmış, direnme kararı oy çokluğuyla onanmıştır.
Karar, destekten yoksun kalan dul eş lehine, tazminattan indirim isteyen sigorta şirketi aleyhinedir. Karşı oyda ise evlenme ihtimalinin indirim sebebi olduğu ve desteğin ölüm tarihine göre ölçülmesi gerektiği savunulmuştur; bu ayrım, aynı konudaki dosyalarda hesap raporunun hangi tarihe dayandığının denetlenmesini önemli kılar.
İnceleme
Evlenme indirimi ölüm gününe göre değil hesap gününe göre ölçülür
Bir kişinin ölümüyle desteğinden yoksun kalan eş, TBK m. 53 uyarınca bu kaybın tazminini sorumlulardan isteyebilir. Hesap, desteğin yaşamış olsaydı yapacağı yardımı bugüne taşımaya çalışır ve bu sırada dul eşin yeniden evlenme ihtimali zararı azaltan bir durum olarak değerlendirilir. Uygulamada en çok tartışılan noktalardan biri, bu ihtimalin hangi güne göre ölçüleceğidir: desteğin öldüğü gün mü, yoksa aktüer raporunun alındığı ve hükme en yakın gün mü?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu kararda ikinci yolu benimsemiştir. Genel Kurul'a göre tazminat hesabında rapor ve hüküm tarihindeki en son veriler esas alınır; dul eşin hesap günü itibarıyla evlenip evlenmediği belirlenebilir bir olgudur ve gerçek belli iken varsayıma dayalı tablo üzerinden indirim yapılamaz. Karar, aynı olayda olay tarihindeki yaşı esas alan Özel Daire görüşüyle çatıştığı ve oy çokluğuyla verildiği için, destekten yoksun kalma davalarında hesap yönteminin sınırlarını gösteren bir örnektir.
Otuz dokuz yaşında dul kalan eş ve iki yıl sonra alınan aktüer raporu
Mayıs 2011'de meydana gelen trafik kazasında, davalıların sigortacısı, işleteni ve sürücüsü olduğu araç desteğin içinde bulunduğu araca çarpmış ve destek hayatını kaybetmiştir. Eşi, çocuğu ve annesi maddi ve manevi tazminat istemiyle dava açmış; eş ve çocuk destekten yoksun kalma tazminatı, eş ve anne ayrıca manevi tazminat talep etmiştir. Islahla maddi tazminat talebi yükseltilmiştir.
Olay tarihinde eş otuz dokuz yaşında, ortak çocuk on yedi yaşındaydı. Aktüer raporu yaklaşık iki yıl sonra alınmış; o tarihte eş kırk bir yaşına girmiş, çocuk on sekiz yaşını doldurmuş ve eş yeniden evlenmemişti. Bilirkişi, eşin yaşını, çocuk sayısını, sosyal ve ekonomik durumunu ve yöre koşullarını dikkate alarak yeniden evlenme şansı bulunmadığını kabul etmiş ve tazminatı indirimsiz hesaplamıştır. İlk derece mahkemesi bu rapora dayanarak davayı kabul etmiştir.
O tarihte trafik kazası tazminat davalarına bakan Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, eşin olay tarihindeki yaşına göre AYİM tablosunda evlenme ihtimalinin yüzde dokuz olduğunu, on sekiz yaşından küçük çocuk için yüzde beş indirim yapıldığında yüzde dört oranında indirim gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur. Mahkeme önceki kararında direnmiş, sigorta şirketi direnme kararını temyiz etmiştir.
Gerçek belli iken varsayıma dayalı tabloyla indirim yapılamaz
Genel Kurul önce direnme kararının gerekçe içerip içermediğini ön sorun olarak incelemiş ve mahkemenin ilk kararın gerekçesine ve rapor tarihindeki yaşa göre değerlendirme yapan bilirkişi raporuna açıkça dayandığını belirterek ön sorun bulunmadığına oy birliğiyle karar vermiştir. Esasa geçerken mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 45 ile TBK m. 53 hükümlerini hatırlatmış ve destekten yoksun kalma tazminatını, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 1978 tarihli kararına atıfla, ölenin yardımından yoksun kalan kişinin muhtaç duruma düşmesini önlemeye yönelik, sosyal karakterde kendine özgü bir tazminat olarak nitelendirmiştir.
Evlenme şansının belirlenmesinde Genel Kurul aile bağlarına, sosyal ve ekonomik duruma, kişiliğe, çocuk sayısına, ülke şartlarına ve yörenin töresel koşullarına bakılması gerektiğini vurgulamıştır. Hazır tablolar arasında Moser ve Stauffer/Schaetzle tablolarının Türkiye koşulları gözetilerek hazırlanmadığını, AYİM tablosunun ülke koşullarına daha uyumlu olduğunu belirtmiştir. Asıl ölçütü ise iki gerekçeye bağlamıştır: tazminat hesabında rapor ve hüküm tarihindeki en son veriler dikkate alınır; gerçek belli iken varsayımlara göre değerlendirme yapılamaz. Bilinmeyen dönem için farazi ölçütlerle hesap yapılsa da dul eşin hesap tarihinde evlenip evlenmediği belirlenebilir bir veridir.
Somut olayda AYİM tablosuna göre kırk bir ile elli yaş aralığındaki dul eşin evlenme şansı yüzde iki olarak görünse de, Genel Kurul eşin rapor tarihindeki yaşını, çocuk sayısını, sosyal ve ekonomik durumunu, yöre koşullarını ve o güne kadar evlenmemiş olmasını birlikte değerlendirerek evlenme şansı bulunmadığı sonucuna varmıştır. Görüşmelerde, evlenme ihtimalinin bir veri değil indirim sebebi olduğu, desteğin ve eşin muhtemel yaşam süresi ölüm tarihine göre belirlenirken bu unsurda rapor tarihinin esas alınmasının çelişki doğuracağı ve aynı gün desteğini yitiren eşler arasında rapor tarihine bağlı eşitsizlik yaratacağı ileri sürülmüş, ancak bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.
Direnme onandı ve dul eşin tazminatından evlenme indirimi yapılmadı
Genel Kurul, sigorta şirketinin temyiz itirazlarını reddederek direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır. Böylece dul eş lehine indirimsiz hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatı korunmuş, sigorta şirketinin yüzde dört oranında indirim talebi karşılık bulmamıştır.
Kararın altındaki muhalefet şerhi tartışmanın sınırını gösterir. Şerhe göre evlenme şansı tazminatı belirleyen veri değil, ondan indirim sebebidir; desteğin muhtemel yaşam süresi ölüm tarihine göre belirlenirken evlenme şansının rapor tarihine göre ölçülmesi çelişki yaratır. Şerh ayrıca rapor tarihi esas alınacaksa çocuğun yaşının da aynı tarihe göre hesaplanması gerektiğini, bu durumda yüzde beşlik çocuk indiriminin düşeceğini ve yüzde iki oranında indirim yapılması gerektiğini belirtmiştir. Çoğunluk ise somut değerlendirmeyle evlenme şansı bulunmadığı sonucuna vardığından bu ayrım hükme yansımamıştır.
Kararın uygulamadaki etkisi, hesap tarihine kadar gerçekleşmiş olguların tablodaki ihtimallerin önüne geçmesidir. Karar 2011 tarihli bir kazaya ve o tarihteki genel hükümlere dayanır; zorunlu trafik sigortacısının sorumluluğunun hesap yöntemine ilişkin sonradan yapılan düzenlemeler ve güncel içtihat ayrıca gözetilmelidir. Dava sürecinin genel çerçevesi trafik kazası tazminat davası yazısında ele alınmıştır.
Hesap gününe kadar evlenilmediği ve çocukların yaşı dosyada belgelenmelidir
Dul eş yönünden indirim tartışmasında belirleyici olan, rapor tarihine kadar gerçekleşen olgulardır. Bu nedenle eşin rapor tarihi itibarıyla evlenmediğini gösteren güncel nüfus kaydının dosyaya sunulması ve bilirkişi raporunun alındığı tarihin hükme yakınlığının izlenmesi gerekir. Dosyada uzun süre geçmişse yeni bir hesap raporu ya da ek rapor istenmesi gündeme gelebilir.
Raporun, evlenme şansını hangi tarihe ve hangi tabloya göre belirlediğini açıkça yazıp yazmadığı da denetlenmelidir. Karşı oyda dikkat çekildiği gibi on sekiz yaşından küçük çocuk indirimi ile eşin yaşı farklı tarihlere göre ölçülürse rapor iç çelişki taşıyabilir; bu çelişki rapora itiraz süresi içinde ileri sürülmelidir. Eşin sosyal ve ekonomik durumu, aile bağları ve yöre koşulları da Genel Kurul'un saydığı ölçütler arasında olduğundan bu olguların tanık ve belgeyle desteklenmesi gerekir. Destekten yoksun kalma zararının yaklaşık tutarı trafik kazası tazminat hesaplama aracıyla hesaplanabilir; kesin tutar aktüer raporuyla belirlenir.
Dul eşin evlenme ihtimali indirimi hakkında sık sorulan sorular
Destekten yoksun kalma tazminatında dul eşin evlenme ihtimali hangi tarihe göre belirlenir?
Hukuk Genel Kurulu bu kararda rapor tarihindeki ve hüküm tarihine en yakın tarihteki verilerin esas alınması gerektiğini kabul etmiştir. Gerekçe, hesap gününe kadar gerçekleşen olguların varsayıma dayalı tablodan daha güvenilir olmasıdır. Karar oy çokluğuyla verilmiş ve karşı oyda olay tarihinin esas alınması savunulmuştur.
AYİM tablosu tek başına bağlayıcı mıdır?
Genel Kurul AYİM tablosunu ülke koşullarına en uygun tablo olarak görmekle birlikte, eşin yaşı, çocuk sayısı, sosyal ve ekonomik durumu, aile bağları ve yöre koşullarının birlikte değerlendirilmesini istemiştir. Bu kararda tablo yüzde iki oranında ihtimal gösterse de somut değerlendirme sonucunda indirim yapılmamıştır.
Dul eş rapor tarihinden önce evlenmişse ne olur?
Kararın mantığı, hesap gününe kadar gerçekleşmiş olguların esas alınmasıdır. Eşin bu tarihe kadar evlenmiş olması da belirlenebilir bir veri olduğundan hesapta gözetilmesi gerekir; nasıl yansıtılacağı ise somut dosyadaki bilirkişi raporu ve güncel içtihatla değerlendirilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.
Kararın tam metni
~14 dk okuma
Metin, Yargıtay Karar Arama resmî yayınından alınmıştır. Kaynakta açın
Hukuk Genel Kurulu 2017/2038 E. , 2019/979 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
Taraflar arasındaki “tazminat” davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İstanbul Anadolu 11. Asliye Hukuk Mahkemesince maddi tazminat davasının kabulüne, manevi tazminat davasının kısmen kabulüne dair verilen 11.06.2013 tarihli ve 2011/304 E., 2013/207 K. sayılı karar davalılar Dubai Group Sigorta A.Ş., ... Türk ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 19.01.2015 tarihli ve 2013/13891 E., 2015/456 K. sayılı kararı ile; "...Davacılar vekili, davalıların trafik sigortacısı, işleteni ve sürücüsü olduğu aracın tam kusurlu hareketi ile 04/05/2011 tarihinde müvekkillerinin eşi/babası/oğlu olan ...’in içinde bulunduğu araca çarparak murisin ölümüne sebebiyet ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere davacı eş ... ve davacı çocuk... için ayrı ayrı 1.000,00 TL destekten yoksun kalma tazminatının tüm davalılardan, davacı eş ... ve davacı anne... için ayrı ayrı 50.000,00 TL, davacı çocuk için 25.000,00 TL manevi tazminatın sigorta şirketi dışındaki davalılardan kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte müteselsilen tahsilini talep ve dava etmiş, ıslah dilekçesiyle maddi tazminat talebini 148.164,90 TL’ye yükseltmiştir. Davalılar, davanın reddini istemiştir. Mahkemece, toplanan delillere ve benimsenen bilirkişi raporuna dayanılarak, kazada davalı sürücü Ahmet’in tam kusurlu olduğu gerekçesiyle davacı eş ... için 146.170,74 TL, davacı çocuk... için 1.994,16 TL destekten yoksun kalma tazminatının davalılardan (davalı ... şirketi için poliçe limitiyle sınırlı ve dava tarihinden itibaren), davacı eş ... ve davacı anne... için ayrı ayrı 25.000,00 TL, davacı çocuk için 10.000,00 TL manevi tazminatın davalılar ... ve Ahmet'ten olay tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalılar ... Türk ve ... vekili ile davalı ...vekili tarafından temyiz edilmiştir.
- Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillere, özellikle, oluşa ve dosya içeriğine uygun olarak düzenlenen uzman bilirkişi raporunda belirtilen kusur oranının hükme esas alınmasında bir usulsüzlük bulunmamasına ve manevi tazminatın takdirinde ...nun 47.maddesindeki (6098 sayılı TBK m. 56) özel haller dikkate alınarak hak ve nesafet kuralları çerçevesinde hüküm kurulmuş olmasına göre, davalıların aşağıdaki bendin dışında kalan sair temyiz itirazlarının reddine karar vermek gerekmiştir.
- Dava, trafik kazasından kaynaklanan destek tazminatı ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Olay tarihi itibariyle 39 yaşında olan davacı eş ...’in, yaşadığı çevre, sosyal ekonomik durumu itibariyle AYİM tablosuna göre yeniden evlenme ihtimali % 9 olup, davacının 18 yaşın altında bir çocuğunun bulunması dikkate alındığında ve çocuk için % 5 oranında indirim yapıldığında davacının yeniden evlenme ihtimali % 4 olmasına karşın, hükme esas alınan 11.02.2013 tarihli aktüer bilirkişi raporunda davacı eş ...’ın rapor tarihi itibarıyla 41 yaşında olduğu ve çocuk sayısı gözetildiğinde evlenme şansı bulunmadığı belirtilerek tazminat hesaplanması doğru bulunmamıştır. Mahkemece, Dairemizin yerleşmiş uygulamasına göre eşin evlenme ihtimalinin olay tarihi itibarıyla AYİM tablosuna göre değerlendirilmesi suretiyle tazminatın hesaplanması için bilirkişiden ek rapor alınarak sonucuna göre karar verilmek üzere hükmün bozulması gerekmiştir…" gerekçesiyle ve oy çokluğu ile bozularak dosya yerine geri çevrilmekle yeniden yapılan yargılama sonunda mahkemece önceki kararda direnilmiştir.
HUKUK GENEL KURULU KARARI
Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararının süresinde temyiz edildiği anlaşıldıktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gereği görüşüldü: Dava, trafik kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. Davacılar vekili; davalıların zorunlu trafik sigortacısı, işleteni ve sürücüsü olduğu aracın müvekkillerinin desteği ...’in içinde bulunduğu araca çarparak ölümüne neden olduğunu, kazanın davalı tarafın kusuruyla meydana geldiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere davacı eş ... ve davacı çocuk... için 1.000,00’er TL destekten yoksun kalma tazminatının tüm davalılardan, davacı eş ... ve davacı anne... için 50.000,00’er TL, davacı çocuk için 25.000,00TL manevi tazminatın sigorta şirketi dışındaki davalılardan kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte müştereken ve müteselsilen tahsiline karar verilmesini talep etmiş iken; ıslah dilekçesiyle maddi tazminat talebi 148.164,90TL’ye yükseltilmiştir. Davalı ...Ş. vekili; müvekkili şirketin kusur oranı ve poliçe teminatındaki limit ile sınırlı olarak sorumluluğunun bulunduğunu, kusur oranını kabul etmediklerini, manevi tazminat taleplerinin poliçe teminatının kapsamı dışında kaldığını belirterek davanın reddini savunmuştur. Davalı ... Türk ve ... vekili; kazanın meydana gelmesinde kendilerine atfedilebilecek bir kusur bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir. Mahkemece; toplanan delillere ve benimsenen bilirkişi raporuna dayanılarak, kazada davalı sürücü Ahmet’in tam kusurlu olduğu gerekçesiyle davacı eş ... için 146.170,74TL, davacı çocuk... için 1.994,16TL destekten yoksun kalma tazminatının davalılardan (davalı ... şirketi için poliçe limitiyle sınırlı ve dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte), davacı eş ... ve davacı anne... için 25.000,00’er TL, davacı çocuk için 10.000,00TL manevi tazminatın davalılar ... ve Ahmet'ten olay tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmiştir. Davalı ...Ş. vekili ve davalılar ... Türk ile ... vekilinin temyizi üzerine karar, Özel Dairece yukarıda başlık bölümünde açıklanan gerekçelerle oy çokluğu ile bozulmuştur. Yerel Mahkemece; 11.06.2013 tarihli karara esas alınan bilirkişi raporuna göre eşin evlenme şansı bulunmadığı kabul edildiğinden önceki kararda ısrar edilmesinin gerektiği gerekçesiyle direnme kararı verilmiştir. Direnme kararı davalı ...Ş. vekili tarafından temyiz edilmiştir. Direnme yolu ile Hukuk Genel Kurulu önüne gelen uyuşmazlık; destekten yoksun kalma tazminatı hesabında yeniden evlenme ihtimali oranı belirlenirken sağ kalan eşe ilişkin olarak olay tarihindeki verilerin mi yoksa rapor tarihindeki verilerin mi esas alınması gerektiği, burada varılacak sonuca göre mahkemece benimsenen bilirkişi raporunun hükme esas alınıp alınamayacağı noktasında toplanmaktadır. I) Hukuk Genel Kurulundaki görüşmeler sırasında, işin esasının incelenmesinden önce; mahkemece “eşin olay tarihinde 39, hâlen (rapor tarihinde) 41 yaşında ve çocuk sayısına nazaran, yeniden evlenme şansı bulunmadığı” şeklinde görüş beyan eden bilirkişi raporu benimsenerek hüküm kurulduğu, kararın Özel Dairece; “yeniden evlenme ihtimalinin hesaplanmasında eşin olay tarihindeki yaşının nazara alınmasının ve AYİM tablosuna göre eşin %4 oranında evlenme ihtimali bulunduğundan bilirkişiden bu yönde ek rapor alınmasının gerektiği” gerekçesi ile bozulduğu, direnme adı altında verilen kararda ise “11.06.2013 günlü kararına esas alınan bilirkişi raporuna göre eşin evlenme şansı bulunmadığı kabul edildiğinden önceki kararda ısrar edilmesinin gerektiğinin belirtildiği”, direnme adı altında verilen bu karara karşı davalı ...Ş. vekilince “hükmün gerekçe içermediği” de ileri sürülmek suretiyle temyiz yoluna başvurduğu dikkate alındığında; temyize konu direnme kararının, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 141. maddesinin 3. fıkrası ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 297. maddeleri anlamında, direnme gerekçesi ihtiva edip etmediği dolayısıyla usulüne uygun bir direnme kararının bulunup bulunmadığı hususu ön sorun olarak tartışılıp değerlendirilmiş ve yerel mahkemece direnme kararında ilk kararın gerekçesine ve hükme esas alınan, sağ kalan eşin rapor tarihindeki yaşına göre değerlendirme yapan bilirkişi raporuna dayanılarak karar verildiğinin ayrıca belirtilmiş olmasına göre direnme kararının gerekçe içerdiği ve bu nedenle ön sorunun olmadığı oy birliği ile kabul edilmiş ve işin esasının incelenmesine geçilmiştir. II) İşin esasının incelenmesinde; Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle konu ile ilgili yasal mevzuatın ve ilgili kavramların irdelenmesinde fayda bulunmaktadır. Davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan ve somut olaya uygulanması gereken 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun (BK) 45. maddesi; “Bir adam öldüğü takdirde zarar ve ziyan, bilhassa defin masraflarını da ihtiva eder. Ölüm, derhal vuku bulmamış ise zarar ve ziyan tedavi masraflarını ve çalışmağa muktedir olamamaktan mütevellit zararı ihtiva eder. Ölüm neticesi olarak diğer kimseler müteveffanın yardımından mahrum kaldıkları takdirde, onların bu zararını da tazmin etmek lazım gelir.” düzenlemesini içermektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 53. maddesinde ise; “Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:
- Cenaze giderleri.
- Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.
- Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.” hükmüne yer verilmiştir. Görüldüğü üzere mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’nun 45/2. ve sonradan yürürlüğe giren 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 53/3. maddeleri uyarınca ölüm hâlinde ölenin yardımlarından/desteğinden faydalananlar, bu yüzden yoksun kaldıkları faydayı tazminat olarak sorumlusundan talep edebileceklerdir (Gürsoy, K.T: Destekten Yoksun Kalma Tazminatı, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 29, Sayı: I, Yayın Tarihi: 1972, s.143). Ölenin desteğinden faydalananların ölüm nedeniyle uğradıkları zararı sorumlulardan tazmin etmelerini sağlayan hukuki kurum ise destekten yoksun kalma tazminatıdır (Antalya,G: Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt II, İstanbul 2015,s.116; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 22.06.2018 tarihli ve 2016/5 E., 2018/6 K. sayılı kararı). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 06.03.1978 tarihli ve 1/3 sayılı kararının gerekçesinde; "Destekten yoksun kalma tazminatının eylemin karşılığı olan bir ceza olmayıp, ölüm sonucu ölenin yardımından yoksun kalan kimsenin muhtaç duruma düşmesini önlemek ve yaşamının, desteğin ölümünden önceki düzeyde tutulması amacına yönelik sosyal karakterde kendine özgü bir tazminat olduğu” hususu vurgulanmış; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yerleşmiş kararlarında da aynı esaslar benimsenmiştir. Ölüm olmasaydı ileride kurulacak ilişkinin bir destek ilişkisi olacağı kesin ise, destekten yoksun kalma tazminatı istenebilir (Çelik, A.Ç.: Ölüm Nedeniyle Destekten Yoksunluk, Ankara, 2016, s. 47). Var olan desteklik kanıtlandıktan sonra destek tutarının hesaplamasında göz önünde tutulan kriterlerin tamamı dikkate alınarak faraziye hesaplama yapılmaktadır. Bu tazminat ile güdülen amaç; Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25.05.1984 tarihli ve 1984/9-301 E., 1984/619 K. sayılı kararında da belirtildiği gibi destek yaşamış olsaydı, yardım ettiği kimseye yapabileceği yardım tutarını sağlamaktır. Bu hesaplama yapılırken, destekten yoksun kalan eşin yeniden evlenme olasılığı, zararı azaltan durumlardan sayılmakta, olasılığın oranına göre tazminattan indirim yapılması gerekmektedir. Dul kalan eşin yeniden evlenme şansının belirlenmesinde aile bağlarına, sosyal ve ekonomik durumuna, kişiliğine, çocuk sayısına, ülke şartlarına ve yörenin töresel koşullarına bakılarak bir sonuca varılması gerekir. Bu hususta, gerektiğinde konusunun uzmanı bilirkişilerin görüş ve düşüncesine de başvurulabilir. Uygulamada, dul eşin yeniden evlenme şansının belirlenmesinde daha çok, hazır tablolardan yararlanılmaktadır. En sık başvurulan İsviçreli Hans Moser'in tablosu ile Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) tarafından kullanılan tablodur. Moser'in tablosu 1940'dan önceye ait olup, günümüz koşullarına ve ülkemiz şartlarına uyduğu söylenemez. Gene, İsviçre kaynaklı Stauffer/Schaetzle tablosu daha yakın tarihli ise de, bu tablonun da Türkiye koşulları dikkate alınarak hazırlanmadığı açıktır. Bu durumda, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi tarafından kullanılan tablonun mevcut koşullarda ülkemiz koşullarına daha çok uyumlu olduğu değerlendirilebilir. Yargıtay'ın yerleşik kararlarına göre, dul eşin yeniden evlenme olasılığı saptanırken, olay tarihindeki yaşına göre değil, rapor tarihindeki ve hüküm tarihine en yakın tarihteki yaşına göre evlenme şansını belirlemek gerekmektedir. Çünkü: a) Tazminat hesabında, rapor (hüküm) tarihindeki en son veriler dikkate alınır. b) Gerçek belli iken varsayımlara göre değerlendirme yapılamaz (Çelik, s. 288). Destekten yoksun kalma tazminatında bilinmeyen dönem için farazi bazı kriterlere göre hesaplama yapılmakta ise de, dul eşin hesap tarihi itibari ile evlenip evlenmediği belirlenebilir bir veridir. Somut olayda kazanın 04.05.2011 tarihinde gerçekleştiği ve desteğin de aynı tarihte öldüğü, davanın 19.09.2011 tarihinde açıldığı, destekten yoksun kalma tazminatı talep eden sağ kalan eş ...’ın 28.01.1972 doğumlu olduğu ve 13.07.1994 doğumlu bir çocuğunun bulunduğu, sağ kalan eşin bilirkişi raporunun alındığı 11.02.2013 tarihinde 41 yaşında, çocuğunun ise 19 yaşında olduğu ve eşin evlenmediği dosya kapsamından anlaşılmaktadır. Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda dul kalan eşin evlenme ihtimali tartışılmış ve dul kalan eşin evlenme ihtimali konusunda birçok faktörün rol oynadığı, dul kalan eşin yaşı, çocuk sayısı, fiziki durumu, eşin ölümü nedeniyle içine düştüğü sosyo- ekonomik durumu, ölen eşine bağlılık durumu gibi kişiye özel mahrem duyguların yanı sıra, mahalli örf ve âdetlerin de yeniden evlenme şansını etkileyecek hususlar olduğu, anılan ilkeler özellikle dul kalan eşin olay tarihinde 39, halen 41 yaşında ve çocuk sayısına nazaran yeniden evlenme ihtimalinin bulunmadığı belirtilmiştir. AYİM tablosuna göre, 41-50 yaş aralığındaki dul eşin evlenme şansı % 2 olup, AYİM uygulamasında 18 yaşından küçük her bir çocuk için evlenme şansından % 5 indirim yapılması gerekir. Davacı dul eşin rapor tarihindeki yaşı, çocuk sayısı, AYİM tablosu, içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik durum ile ülke ve yöre koşulları dikkate alındığında, yeniden evlenme şansının bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır. Hukuk Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanmasında sağ kalan eşin evlenme ihtimalinin bir veri değil de tazminattan indirim nedeni olarak değerlendirilebileceği, hesaplamada muhtemel yaşam süreleri belirlenirken desteğin ölüm tarihinin esas alındığı, tüm unsurlarda desteğin ölüm tarihi esas alınırken evlenme şansının değerlendirilmesinde rapor tarihinin baz alınmasının bir çelişki olduğu, değerlendirmenin haksız fiilin meydana geldiği ve zararın doğduğu tarih olan ölüm tarihi itibari ile yapılması gerektiği, tazminatın belirlenmesindeki ilkelerin herkese eşit olarak uygulanması gerektiği, olay tarihindeki verilerin dikkate alınmaması durumunda aynı tarihte desteklerini yitiren, aynı konumda olan sağ kalan eşlere raporun alındığı tarihlerin farklı olmasına bağlı olarak başka başka indirimlerin uygulanabileceği yönünde görüş ileri sürülmüş ise de, bu görüş yukarıda açıklanan nedenlerle Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Bu nedenle, davacı eşin rapor tarihindeki yaşına, çocuk sayısına, içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik durum ile ülke ve yöre koşullarına, rapor tarihine kadar geçen zamanda da evlenmemiş olmasına göre evlenme şansı bulunmadığı yönündeki bilirkişi raporunun hükme esas alınmak suretiyle tazminattan bir indirime gidilmesine yer olmadığına ilişkin direnme kararı yerindedir. SONUÇ: Yukarıda (I) numaralı bentte açıklanan nedenlerle ön sorun olmadığının kabulüne oy birliği ile, (II) numaralı bentte açıklanan nedenlerle davalı ...Ş. vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile direnme kararının ONANMASINA, aşağıda dökümü yazılı (11.689,00TL) harcın temyiz edenden alınmasına, 6100 sayılı HMK'nın geçici 3. maddesine göre uygulanmakta olan 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 440. maddesi uyarınca kararın tebliğinden itibaren on beş gün içerisinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere 01.10.2019 tarihinde oy çokluğu ile karar verildi.
...
...
... Bozma
...
...
...
... Bozma
...
Dr. ...
...
...
...
... Bozma ...
...
...
...
...
...
H A R Ç : 14.219,70TL P.H. 2.530,70TL O.H. 11.689,00TL Bakiye H.
KARŞI OY
Desteğini kaybeden eşin yeniden evlenme ihtimalinin (şansının) bulunması zararı azaltan bir hâl olarak kabul edilmektedir. Dul kalan eşin, gelecekte uğrayacağı destekten yoksun kalma zararı, hüküm tarihinde, tazminatın peşin değerinin verilmesi suretiyle giderilecektir. Dul eşin, gelecekte evlenip evlenmeyeceği ihtimallere dayalıdır. Hiç evlenmeyecekmiş gibi tazminata hükmedilmesi, dul eş lehine fazla tazminata hükmedilmesine, dul eşin sebepsiz zenginleşmesine neden olacaktır. Eşin evlenme şansı Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin belirlediği bir tabloya göre belirlenmektedir. Bu tabloya göre desteğini yitiren eşin yaş aralığına ve erkek yada kadın oluşuna göre evlenme şansı yüzde olarak gösterilmiştir.Yargıtay da istikrarlı bir şekilde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin belirlediği bu tabloya göre eşin evlenme şansını belirleyerek buna göre tazminattan indirim nedeni olarak kabul etmiştir. Mahkeme gerek ilk kararında gerekse bozmadan sonraki direnme kararında desteğin öldüğü tarih itibarı ile 39 yaşında olan eş için neden evlenme indirimi yapılmadığının gerekçesini belirtmemiştir. Mahkeme sadece bilirkişi raporuna değinmekle yetinmiştir. Mahkeme kararına esas alınan bilirkişi raporu incelendiğinde "Dul kalan eşin yaşı, çocuk sayısı, ölen eşe bağlılık durumu gibi kişiye özel mahrem duyguların yanı sıra mahalli örf ve adetler de yeniden evlenme şansını etkileyen hususlardır. Anılan ilkeler ve özellikle dul kalan eşin olay tarihinde ki 39 halen 41 yaşında ve çocuk sayısına nazaran yeniden evlenme şansı bulunmadığı kanısına varılmıştır." şeklinde gerekçesinde açıkça Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin evlenme şansı tablosunu uygulamadığı gibi Yargıtay uygulamaları ile bağdaşmayan gerekçelere dayanmıştır. Ayrıca dul eşin evlenme şansının olmadığı kanısına varırken desteğin ölüm tarihinde ki yaşının mı yoksa rapor tarihinde ki yaşının mı esas alındığı belirtilmemiştir. Somut dosya incelendiğinde haksız fiilin işlendiği ve desteğin öldüğü tarihte davacı eş 39 yaşındadır. Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin evlenme ihtimali tablosuna göre eşin evlenme şansı %09 dur. Yine aynı tabloya göre her 18 yaşından küçük çocuk için %05 indirim yapılacaktır. Burada 18 yaşından küçük bir çocuk olduğuna göre %09 dan %05 düştüğünde %04 evlenme şansı bulunmaktadır. Bu nedenle davacı eşin evlenme şansı bulunmadığına dayalı hazırlanan rapor dosya içeriği ile uyuşmamaktadır. Her ne kadar çoğunluk tarafından tazminat hesabı yapılırken karara en yakın verilerin yani rapor tarihinde ki verilerin esas alınacağı bu nedenle tazminat raporunun hazırlandığı tarih itibarı ile davacı eşin 41 yaşında olduğu ve 18 yaşından küçük bir çocuğunun olması nedeniyle evlenme şansının bulunmadığı görüşü benimsenmiş ise de bu düşünce aşağıda sıraladığım nedenlerle eşin destekten yoksun kalma tazminatının belirlenmesindeki temel ilkelere uygun düşmemektedir. a) Sayın çoğunlukça tazminat belirlenirken karara en yakın verilerin esas alınacağı bu nedenle eşin evlenme şansının da rapor tarihindeki yaşı esas alınmalıdır görüşünü benimsemiş ise de öncelikle belirtmek gerekir ki evlenme şansı indirimi destekten yoksun kalma tazminatının belirlenmesinde bir veri değil tazminattan indirim nedenidir. Tazminatı belirlemedeki veriler desteğin yaşı, kazancı , trafik kazasında kusur durumu, olay tarihi itibarı ile muhtemel ölüm tarihi ve destekten yoksun kalanların yaşı, destek payları ve muhtemel ölüm tarihidir. Bu nedenle evlenme şansı indiriminin tazminatı belirlemede bir veri kabul edilmesi destekten yoksun kalma tazminatının özüne uygun düşmemektedir. b) Gerek desteğin muhtemel yaşam süresi gerekse destekten yoksun kalan eşin muhtemel yaşam süresi belirlenirken desteğin öldüğü tarih esas alınarak tazminat hesaplanmaktadır. Tazminatın belirlenmesin deki tüm unsurlarda desteğin öldüğü tarih esas alınırken eşin evlenme şansını belirlerken rapor tarihinin esas alınması çelişki oluşturmaktadır. c) Davacı eşin rapor tarihinde ki yaşı esas alınarak evlenme şansı belirlenirken evlenme şansından indirimi gerektiren 18 yaşından küçük çocuğun yaşını belirlerken desteğin ölüm tarihinin esas alınması açıkça çelişkidir. Çünkü somut dosyada desteğin öldüğü tarih 04.05.2011 dir. Bu tarih itibarı ile 13.07.1994 doğumlu çocuk 17 yaşındadır. Oysa rapor tarihi olan 11.02.2013 tarihinde 18 yaşını doldurmuş durumda olup evlenme şansından %05 indirim yapılmayacaktır. Bu durumda askeri Yüksek İdare Mahkemesinin tablosuna göre eşin evlenme şansı rapor tarihi itibarı ile %02 olup rapor tarihi itibarı ile 18 yaşından küçük çocuk olmadığı için evlenme şansından indirim olmayacağı için eşin hesaplanan destekten yoksun kalma tazminatından %02 evlenme şansı indirimi yapılması gerekirken bilirkişi raporunda hiç indirim yapılmamıştır. d) Eşin evlenme şansı belirlenirken rapor tarihinin esas alınması düşüncesi aynı tarihte desteğini kaybeden eşlerin ayrı tarihlerde rapor hazırlanmasına bağlı olarak farklı evlenme şansı buna bağlı farklı tazminat ortaya çıkacaktır. Oysa tazminatın belirlenmesindeki ilkeler herkese eşit uygulanmalıdır. Bu nedenle eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil etmektedir. Sonuç olarak yukarı da anlattığımız nedenlerle dosya içeriğine uygun olmayan, Yargıtay uygulamaları ile bağdaşmayan bilirkişi raporuna dayalı verilen mahkemenin direnme kararı Yüksek 17. Hukuk Dairesinin bozma gerekçeleri çerçevesin de bozulması gerekirken onanması yönündeki çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.
Bu alandaki diğer kararlar

Adli Yardım Reddedilen Davacıdan Keşifsiz Belirlenen Değerle Harç İstenebilir mi?
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 12.03.2026

Dava Açıldıktan Sonra Yaşanan Olay Tam Islahla Davaya Eklenebilir mi?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.11.2022

Velayet Annedeyken Çocuğun Adı Değiştirilebilir mi? Yargıtay'ın Haklı Sebep Ölçüsü
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 02.10.2019

