Süresinde Haciz İstenen Dosya Yıllar Sonra Düşer mi? İİK 78 ve Yenileme Şartı

Süresinde haciz istenen dosyada takip yıllar sonra da düşmüş sayılmaz

İcra dosyası uzun süre işlemsiz kalınca borçlu tarafında en çok sorulan soru, takibin kendiliğinden düşüp düşmediğidir. İİK m.78/2, alacaklının haciz isteme hakkını ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl ile sınırlar; bu süre içinde haciz istenmezse hak düşer ve dosya işlemden kaldırılır (m.78/4). Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu kararda kuralın öbür yüzünü açıklığa kavuşturmuştur: alacaklı bir yıl içinde haciz talep etmişse, haczin sonradan uygulanması ya da o süre içinde hiç mal bulunamamış olması hakkın düşmesine yol açmaz. Karar, ilk haciz talebi süresinde yapılmış eski tarihli takiplerde sonraki hacizlerin yenileme gerektirmediğini somut tarihler üzerinden ortaya koymuştur. İşlemden kaldırma ile zamanaşımı arasındaki fark icra takibinin düşmesi ve zamanaşımı yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Konut kredisi kefilinin maaşına yıllar sonra gelen haciz yazısı

Alacaklı, konut finansmanı sözleşmesine dayanarak kefil sıfatıyla takip edilen borçlu aleyhine genel haciz yoluyla ilamsız takip başlattı. Ödeme emri borçluya 17 Temmuz 2010'da tebliğ edildi; alacaklı 15 Aralık 2010'da maaş haczi istedi ve aynı gün borçlunun çalıştığı otele haciz müzekkeresi gönderildi. Eylül 2011'de taşınır ve taşınmazların haczi talep edildi; 2014, 2015 ve 2016 yıllarında da posta çeki, SGK ve taşınmaz sorgularıyla haciz istendi. Ağustos 2017'de otel işyerine yeniden maaş haczi yazısı gönderildi, Şubat 2018'de ise başka bir işyerine gönderilen müzekkere üzerine maaştan kesinti başladı.

Borçlu icra mahkemesine başvurarak eşinin rızası alınmadığından kefaletin geçersiz olduğunu ve yıllar sonra konulan maaş haczinin usulsüz olduğunu ileri sürdü; haczin kaldırılmasını ve kesilen paranın iadesini istedi. İlk derece mahkemesi şikâyeti reddetti. Bölge adliye mahkemesi (BAM) istinaf başvurusunu kısmen kabul etti; 2010'daki haciz tarihinden sonra işyerine 2017'de yazı gönderildiğini esas alarak İİK m.78/2 uyarınca haczin düştüğüne ve maaş haczinin kaldırılmasına hükmetti, borçlunun diğer istemlerini reddetti. Kararı yalnız alacaklı temyiz ettiğinden Yargıtay incelemesi haczin düşüp düşmediği noktasıyla sınırlı kaldı; kefalete yönelik itiraz bu aşamada tartışılmadı.

Süresinde istenen haczin sonradan uygulanması yenileme sayılmaz

Daire önce İİK m.78'in sistemini kurmuştur. Alacaklının haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer ve dosya işlemden kaldırılır (m.78/2, m.78/4). Süre içinde haciz isteyen alacaklı talebini geri alırsa yeni bir yıllık süre başlamaz; alacaklı yalnız kalan süre içinde yeniden haciz isteyebilir; talep bu süre içinde yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır (m.78/4). Süre kaçırılmışsa haciz ancak yenileme talebiyle ve bu talebin borçluya tebliğiyle istenebilir; ilama dayanmayan takiplerde yenileme harca tabidir.

Kararın ağırlık merkezi bu çerçevenin sınırıdır. Daire, doktrine de atıfla, bir yıllık süre içinde haciz talebinde bulunulmuşsa borçlunun mallarının o süre içinde ya da sonrasında haczedilememiş olmasının haciz isteme hakkını düşürmediğini ve takibin derdest kalmaya devam ettiğini vurgulamıştır. Alacaklının bir yıl geçtikten sonra aynı talep doğrultusunda haciz istemesi m.78/5 anlamında yenileme sayılmaz; yeniden harç ödenmesine ve talebin borçluya tebliğine gerek yoktur. Somut dosyada alacaklı, ödeme emrinin tebliğinden yaklaşık beş ay sonra maaş haczi, ardından taşınır ve taşınmaz haczi istediği için hakkın düşmesinden söz edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.

Daire ayrıca BAM'ın dayandığı işlemin de isabetli seçilmediğini belirtmiştir. Borçlunun maaşından yapılan kesinti 2017'deki müzekkereye değil, Şubat 2018'deki haciz talebi ve müzekkeresine dayanmaktadır. Bu tespit, şikâyet incelemesinde haczin hangi talebe dayandığının ayrıca belirlenmesi gerektiğini gösterir.

Bölge adliye mahkemesinin maaş haczini kaldıran kararı bozuldu

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi alacaklının temyiz istemini kabul etmiş, BAM kararını HMK m.373/2 uyarınca bozarak dosyayı BAM'a göndermiştir; karar 25 Haziran 2020'de oy birliğiyle verilmiştir. Daire'ye göre BAM'ın borçlunun istemini reddetmesi gerekirdi. Karar borçlu aleyhine, alacaklı lehinedir. Bir yıl içinde haciz istenmiş bir dosyada yıllar sonra yapılan haciz, salt aradan geçen süre nedeniyle kaldırılmaz; takibin düştüğü iddiası esas olarak ilk haciz talebinin bir yıllık süre içinde yapılıp yapılmadığına göre değerlendirilir. Kararın sınırı da not edilmelidir: zamanaşımı ayrı bir kurumdur ve dosyanın işlemsiz kaldığı dönemlerde alacağın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı bu incelemeden bağımsız olarak ele alınır.

Ödeme emrinin tebliğ tarihi ile ilk haciz talebinin tarihi yan yana okunmalıdır

Borçlu tarafında takibin düştüğü ileri sürülmeden önce, ödeme emrinin tebliğ tarihi ile dosyadaki ilk haciz talebinin tarihi takip dosyasındaki talep ve müzekkerelerden çıkarılarak karşılaştırılmalıdır. Bir yıl içinde herhangi bir malvarlığı için haciz istenmişse, sonraki hacizlerin yenileme yapılmadan uygulanması Daire'nin bu kararı karşısında tek başına şikâyet sebebi oluşturmaz. Şikâyette hangi haczin hangi talebe dayandığı da ayrıca gösterilmelidir; bu dosyada BAM'ın esas aldığı yazı ile kesintiye yol açan yazı farklıydı. Alacaklı tarafında ise ilk haciz talebinin süresinde yapıldığını gösteren kayıtların dosyada eksiksiz bulunması, sonradan ileri sürülebilecek düşme iddiası karşısında belirleyicidir. Uygulamada sık karşılaştığımız durum, eski bir dosyada maaşa gelen kesintinin yalnız aradan geçen yıllara bakılarak şikâyet konusu yapılmasıdır. İcra takibinin aşamaları ve bu aşamalara bağlı süreler Yalova icra avukatı sayfasında özetlenmiştir.

Haciz isteme süresi ve takibin düşmesi hakkında sık sorulan sorular

Bir yıl içinde haciz istenmeyen dosyada alacaklının yolu nedir

Haciz isteme hakkı düşmüş olan alacaklı, takibe devam edebilmek için yenileme talebinde bulunmalı ve bu talep borçluya tebliğ edilmelidir. Karar, ilama dayanmayan takiplerde yenileme talebinin harca tabi olduğunu da hatırlatır. Yenileme yapılmadan konulan haciz şikâyet konusu yapılabilir.

Süresinde istenen haczin sonuçsuz kalması takibi düşürür mü

Daire'nin bu kararına göre bir yıllık süre içinde haciz talep edilmişse, malların o süre içinde ya da sonrasında haczedilememiş olması haciz isteme hakkının düşmesine yol açmaz. Takip derdest kalır ve alacaklı ileride yeniden haciz isteyebilir; bu istem yenileme sayılmadığı için harç ve tebliğ gerekmez.

İtiraz edilen takipte bir yıllık süre nasıl hesaplanır

İİK m.78/2'ye göre itiraz veya dava hâlinde, bunların ortaya çıkmasından hükmün kesinleşmesine kadar geçen zaman bir yıllık süreye katılmaz; icra dairesinde taksit sözleşmesi yapılmışsa sözleşmenin ihlaline kadar geçen süre de hesaba katılmaz. Bu karar itirazlı bir takibe ilişkin değildir; itirazın kaldırılması ve itirazın iptali yolları icra takibine itiraz yazısında anlatılmıştır.

---

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.