Taahhüdü İhlalde Tazyik Hapsi: Alacaklının Kabulü İlk Taksitten Önce Bildirilmeli mi?

Kabulü ilk taksitten sonra bildirilen taahhüt tazyik hapsine dayanak olmadı

Borçlunun icra dairesinde verdiği ödeme taahhüdüne uymaması, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsiyle sonuçlanabilir. Bu yaptırım İcra ve İflas Kanunu m.340 ile düzenlenmiştir ve icra ceza mahkemelerinin en sık incelediği uyuşmazlıklar arasındadır. Yaptırımın ağırlığı, taahhüdün kendisinin şekil bakımından eksiksiz kurulmasını gerektirir; geçerli bir taahhüt yoksa ihlalinden de söz edilemez. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 24 Haziran 2025 tarihli bu kararı, alacaklının yokluğunda alınan taahhütlerde sıkça atlanan bir halkayı ele alıyor: alacaklının kabulü borçluya ilk taksit tarihinden önce tebliğ edilmiş olmalıdır.

Kararın yol gösterici yanı, kabul beyanının UYAP üzerinden dosyaya girilmiş olmasını yeterli saymamasıdır. Daire, kabulün borçluya ulaştığı tarihi esas almış ve bu tarih ilk taksitten sonraya düştüğü için taahhüdü geçersiz saymıştır. Kanun yararına bozma istemini taşıyan ihbarname, Daire'nin 5 Ekim 2021 tarihli bir kararına dayanıyordu ve Daire bu istemi yerinde bulmuştur. İlkenin tek bir dosyaya özgü olmadığı buradan anlaşılır. Suçun genel çerçevesi, şikâyet süresi ve yaptırımın işleyişi taahhüdü ihlal suçu yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Van'daki icra dosyasında taahhüt alacaklının yokluğunda imzalandı

Van'da yürütülen bir icra takibinde borçlu, 15 Haziran 2023 tarihinde taahhüt tutanağını imzaladı. Tutanak alacaklının ve alacaklı vekilinin yokluğunda düzenlendi; ilk taksit 15 Temmuz 2023 tarihine bağlandı. Alacaklı vekili taahhüdü kabul ettiğini UYAP sistemi üzerinden bildirdi. Bu kabulü içeren muhtıra borçluya 28 Temmuz 2023 tarihinde, ilk taksit tarihinden on üç gün sonra tebliğ edildi.

Taksitlerin ödenmemesi üzerine Van İcra Ceza Mahkemesi, 23 Ekim 2023 tarihinde borçlunun İcra ve İflas Kanunu m.340 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsiyle cezalandırılmasına karar verdi. Bu karara yapılan itiraz, Van 2. Asliye Ceza Mahkemesince 30 Kasım 2023 tarihinde reddedildi. Adalet Bakanlığı 13 Mayıs 2025 tarihli yazısıyla kanun yararına bozma yoluna başvurdu. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da istemi ihbarnameyle Daire'ye gönderdi.

Kabul beyanı yetmedi, borçluya ilk taksit vadesinden önce ulaşması arandı

İhbarnamede ve Daire'nin kararında esas alınan ölçüt, taahhüdün kurulduğu ana ilişkindir. Alacaklının yokluğunda verilen taahhüt, alacaklı ya da vekili tarafından kabul edilmedikçe tamamlanmış sayılmaz. Daire'nin 2021 tarihli kararındaki ifadeyle, usulüne uygun şekilde alacaklı ya da vekilince ilk taksit tarihinden önce kabul edilmeyen taahhüt geçerli değildir. Kararda bu ölçütün gerekçesi ayrıntılandırılmamış olsa da dayandığı düşünce açıktır: borçlu, taahhüdünün kabul edildiğini öğrenmeden ödeme takvimine bağlı tutulamaz.

Somut dosyada kabul beyanı mevcuttu, ancak kabul muhtırası borçluya ilk taksit tarihinden sonra tebliğ edilmişti. Daire, belirleyici tarihi kabulün UYAP'a girildiği an olarak değil, muhtıranın borçluya tebliğ edildiği an olarak ele almıştır. İlk taksidin vadesinde borçlu yönünden kurulmuş bir taahhüt bulunmadığından, ödenmeyen taksit bir taahhüdün ihlali olarak nitelendirilmemiştir. Suçun yasal unsurları bu noktada eksik kalmıştır.

Kararın gerekçesi borçlunun ödeme niyetini ya da ödeme gücünü tartışmaz. Uyuşmazlık tamamen şekle ilişkindir ve Daire, şekil eksikliği taşıyan bir taahhüdün tazyik hapsine dayanak yapılamayacağını kabul etmiştir. Daire'nin başka kararlarında taahhüt tutanağında faiz, harç ve masrafların ayrı ayrı gösterilmemesi de aynı sonuca bağlanmıştır. İki çizgi birlikte okunduğunda, geçerli bir taahhüdün hem içerik hem bildirim bakımından eksiksiz olması gerektiği görülür.

Tazyik hapsi kaldırıldı ve borçlu Yargıtay kararıyla beraat etti

Daire, kanun yararına bozma istemini yerinde bularak Van 2. Asliye Ceza Mahkemesinin itirazın reddine ilişkin kararını CMK m.309/4-d uyarınca bozdu. Borçlu hakkında hükmolunan tazyik hapsi kaldırıldı ve hapis infaz ediliyorsa derhal salıverilmesine karar verildi. Bozma nedeni cezanın kaldırılmasını gerektirdiğinden Daire yeni bir yargılamaya gerek görmeden hükmü kendisi kurdu. Borçlu, suçun yasal unsurları oluşmadığından CMK m.223/2-a gereğince beraat etti ve yargılama gideri şikâyetçi üzerinde bırakıldı.

Kanun yararına bozma, kesinleşmiş kararlardaki hukuka aykırılığın giderilmesi için öngörülmüş olağanüstü bir yoldur. Bu dosyada itiraz aşamasında giderilmeyen şekil eksikliği, itirazın reddinden bir buçuk yılı aşkın süre sonra bu yolla düzeltilebildi. Karar oy birliğiyle verildi ve borçlu yönünden tamamen lehe sonuç doğurdu.

Kabul muhtırası ve tebliğ mazbatası icra dosyasında yer almalıdır

Alacaklının yokluğunda alınan taahhütlerde, kabul muhtırasının borçluya ilk taksit tarihinden önce tebliğ edilmiş olması gözetilmelidir. İlk taksidin yakın bir tarihe bağlandığı tutanaklarda kabulün UYAP'a girilmesi ile tebligatın borçluya ulaşması arasındaki gecikme taahhüdü geçersiz kılabilir. Bu gecikmeyi karşılayacak bir ilk taksit tarihi belirlenmesi alacaklı tarafın yararınadır. Uygulamada en sık karşılaştığımız eksiklik, kabul beyanının sisteme girilmesiyle sürecin tamamlandığının varsayılmasıdır.

Tazyik hapsi şikâyetiyle karşılaşan borçlu yönünden ise icra dosyasında kabul muhtırasının aslı, tebliğ mazbatası ve tebliğ tarihi incelenmelidir. Taahhüt tutanağında toplam borcun, faizin hangi dönemi kapsadığının, harç ve masrafların ayrı ayrı gösterilip gösterilmediği de aynı incelemenin parçasıdır. Bu eksiklikler icra ceza mahkemesinde savunma olarak ileri sürülebilir. Karar kesinleşmişse kanun yararına bozma istemi için Adalet Bakanlığına başvuru değerlendirilebilir. Takibin kendisine yönelik itiraz yolları icra takibine itiraz yazısında anlatılmıştır.

Ödeme taahhüdünün kabulü ve tebliği hakkında sık sorulan sorular

Alacaklının UYAP üzerinden kabul beyanı taahhüdü tek başına geçerli kılar mı

Daire'nin bu kararında kabul beyanının dosyaya girilmesi yeterli görülmemiştir. Belirleyici olan, kabul muhtırasının ilk taksit tarihinden önce borçluya tebliğ edilmesidir. Tebliğ bu tarihten sonra yapılmışsa taahhüt geçerli sayılmamakta ve ihlal suçu oluşmamaktadır.

Tazyik hapsi kararı kesinleştikten sonra başvurulabilecek bir yol var mı

Kesinleşmiş kararlardaki hukuka aykırılık, Adalet Bakanlığının istemiyle kanun yararına bozma yoluyla Yargıtay önüne getirilebilir. Bu dosyada da itirazın reddinden sonra bu yol işletilmiş ve borçlu beraat etmiştir. Bakanlığa yapılacak başvuruya eksikliği gösteren tebliğ belgelerinin eklenmesi incelemeyi kolaylaştırır.

Taahhüt tutanağında faiz kalem kalem gösterilmemişse sonuç değişir mi

Daire'nin yerleşik kararlarında taahhüt tutanağında toplam borç, işlemiş ve işleyecek faiz, vekâlet ücreti, harç ve masrafların birlikte ve açıkça gösterilmesi aranmaktadır. Faizin hangi dönemi kapsadığı belirsizse ya da alacaklının işleyecek faizden feragati tutanakta yer almıyorsa taahhüt geçerli sayılmamaktadır. Bu eksiklik de kabul muhtırasındaki gecikme gibi suçun unsurlarının oluşmadığı sonucuna götürür.