Eşinin Yazılı Rızası Alınmadan Verilen Kefalet Geçerli mi?

Babanın oğlunun kredisine verdiği kefalet eşin imzası olmadan ayakta kalmadı

Evli bir kişinin kefil olabilmesi için eşinin yazılı rızasının aranması, Türk Borçlar Kanunu (TBK) 2012'de yürürlüğe girdiğinden bu yana banka kredisi dosyalarında uygulamada sık karşılaştığımız şartlardan biridir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 1 Haziran 2026 tarihli kararı, bu şartın iki yönünü aynı dosyada cevaplar. İlki, rıza bulunmadığında kefaletin ayakta kalıp kalmadığıdır; ikincisi, kefil bu eksikliği yıllar sonra ileri sürdüğünde alacaklının dürüstlük kuralına sığınıp sığınamayacağıdır. Daire, eş rızasının geçerlilik koşulu olduğunu ve bankanın bu konuda dürüstlük kuralına dayanamayacağını belirten bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır.

Kararı benzer aile içi kefaletlere genellenebilir kılan yan, istisna fıkrasının aile yakınlığı ya da fiilî birlikte çalışma üzerinden genişletilmemesidir. Kefil ile asıl borçlu arasında baba ile oğul ilişkisi bulunması ve kredi belgelerinde borçlunun işletme kaşesinin yer alması, kefalet tarihinde ortaklık sıfatı yoksa eş rızası şartını ortadan kaldırmamıştır. Aynı dosyada aile konutu üzerine kurulan ipoteğin de eşin rızası bulunmadığı için daha önce kaldırılmış olması, iki ayrı rıza kuralının birbirinden bağımsız işlediğini somut biçimde gösterir.

Oğlunun kredisine kefil olan babanın ipoteği önce, kefaleti sonra mahkemeye taşındı

Davacı, oğlunun bir bankadan kullandığı kredi için 9 Mart 2015 tarihli ve 620.000 TL bedelli genel kredi sözleşmesini müteselsil kefil sıfatıyla imzalamıştır. Aynı kredi ilişkisinde davacıya ait konut üzerine banka lehine 1.000.000 TL bedelli ipotek kurulmuştur. Aile mahkemesinde görülen davada taşınmazın aile konutu olduğu tespit edilmiş, eşin açık rızası bulunmadığı için ipoteğin kaldırılmasına ve tapuya aile konutu şerhi konulmasına karar verilmiştir. Banka bunun ardından hem ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla hem de kefalete dayanarak ilamsız icra takibi başlatmıştır.

Davacı, kefalette de eşinin rızasının bulunmadığını ileri sürerek Uşak 3. İcra Müdürlüğü'ndeki takip dosyasında bankaya borçlu olmadığının tespitini ve kefaletinin iptalini istemiştir. Banka, kredi sözleşmelerinde borçlunun işletme kaşesinin kullanıldığını ve davacının borçlunun babası olduğunu öne sürerek davacının işletmenin sahibi ya da ortağı sayılması gerektiğini, kefaletin TBK m. 584/3'teki istisna kapsamında kaldığını savunmuştur.

Uşak 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, asliye ticaret mahkemesi sıfatıyla yaptığı yargılamada, kefalet sözleşmesinin imzalandığı tarihte davacının şirket ortağı olmadığını ve istisnayı karşılayan bir durum bulunmadığını tespit etmiştir. Mahkeme buna karşın baba ile oğulun birlikte iş yaptığına ilişkin görünümü esas alarak davacının iddiasını Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 2'deki dürüstlük kuralına ve hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırı bulmuş ve davayı reddetmiştir. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi istinaf başvurusunu kabul ederek bu kararı kaldırmış ve davayı kabul etmiştir. Banka bu kararı temyiz etmiştir.

Rıza geçerlilik koşuludur, akrabalık ve birlikte iş yapmak istisnayı doğurmaz

Daire'nin onadığı bölge adliye mahkemesi gerekçesi üç adımda ilerler. İlk adımda kefalette eş rızasının zorunlu olduğu, kefalete ilişkin sözleşmede böyle bir rızanın yer almadığı ve TBK m. 584/1'deki ayrılık kararı ya da yasal ayrı yaşama hakkı hâllerinden birinin de bulunmadığı belirlenmiştir. Bankanın dayandığı ortaklık ve işletme sahipliği istisnası ise ayrı bir fıkrada, TBK m. 584/3'te düzenlenmiştir. Bu hüküm, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı ya da yasal olarak ayrı yaşama hakkı bulunmadıkça eşlerden birinin ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabileceğini düzenler. Kefaletin şekil yönünden bir eksiği bulunmadığı ve bu yönde bir iddia da ileri sürülmediği ayrıca tespit edilmiştir.

İkinci adım rızanın zamanına ilişkindir. Bölge adliye mahkemesi, en geç kefalet sözleşmesinin kurulması sırasında davacının eşinden açıkça rıza alınması gerektiğini vurgulamıştır. Kanun metni de rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmesini şart koşar; sonradan verilen bir onaya ya da eşin olaya sessiz kalmasına sonuç bağlamaz. Hukuk Genel Kurulu da 2 Kasım 2022 tarihli kararında (E. 2020/457, K. 2022/1431) eşin iznine ilişkin hükmün şekle dair bir kural olmadığını, maddi bir geçerlilik koşulu olduğunu belirtmiştir.

Üçüncü adım, ilk derece mahkemesinin ret gerekçesinin karşılığıdır. Bölge adliye mahkemesi, asıl borçlu ile kefil arasındaki baba ile oğul ilişkisinin ve birlikte iş yapma görünümünün esas alınarak davanın reddedilmesini doğru bulmamıştır. Gerekçeye göre eş rızasına yönelik işlem geçerlilik koşulu olduğundan banka bu konuda dürüstlük kuralına dayanamaz. Gerekçeden çıkan sonuç, rızayı almanın sözleşmenin kurulması aşamasına ait bir yükümlülük olduğu ve bu aşamayı yöneten tarafın eksikliğin sonucunu karşı tarafın sonraki davranışına yükleyemeyeceğidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, istinaf incelemesinde hukuka aykırılık bulunmadığını ve bozmayı gerektiren bir nedenin olmadığını belirterek bu gerekçeyi benimsemiştir. Onama kısa olsa da Daire'nin önünde iki ayrı değerlendirme vardı: davayı dürüstlük kuralı üzerinden reddeden ilk derece kararı ve bu yaklaşımı geçerlilik koşulu üzerinden reddeden istinaf kararı. Daire ikincisini usul ve yasaya uygun bulmuştur.

Kefaletin geçersizliği ve kefilin bankaya borçlu olmadığı kesinleşti

Yargıtay, bölge adliye mahkemesi kararını Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 370/1 uyarınca onamış; karar oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir. Böylece 9 Mart 2015 tarihli genel kredi sözleşmesine verilen kefaletin eş rızası bulunmaması sebebiyle geçersiz olduğu ve davacının icra takibindeki alacak yönünden bankaya borçlu olmadığı kesinleşmiştir. Aynı aileye ait konut üzerindeki ipotek daha önce TMK m. 194/1'e dayanılarak kaldırıldığından, banka hem ayni hem de kişisel teminatını eşin rızası şartı nedeniyle yitirmiştir.

Uygulamadaki etkisi iki yönlüdür. Kefil bakımından geçersizlik, takip başladıktan sonra da ileri sürülebilen ve dürüstlük kuralı itirazıyla bertaraf edilmeyen bir savunma olarak görünmektedir; borçlu olunmadığının tespiti için izlenecek yol menfi tespit davası yazısında, ödeme emrine karşı süreli itiraz ise icra takibine itiraz yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Alacaklı bakımından ise kefaletin geçerliliği, kredinin kullandırıldığı gün eksiksiz kurulmuş bir rıza belgesine bağlıdır; bu eksiklik sonradan tamamlanamamaktadır.

Rızanın tarihi ve kefilin kefalet günündeki ortaklık sıfatı belgelenmelidir

Kefaletin geçerliliği tartışılan dosyada ilk incelenecek belge, eşin yazılı rızasını taşıyan sayfa ve bu sayfanın tarihidir. Sözleşmeden sonra alınan rıza kurulma anı ölçütünü karşılamaz; ayrıca incelenmesi gereken, rıza belgesindeki imzanın eşe ait olup olmadığı ve belgenin gerçek tarihidir. Kefilin istisna kapsamında kalıp kalmadığı ise kefaletin verildiği tarihteki ticaret sicili kayıtları, ortaklık payı ve yöneticilik sıfatı üzerinden belgelenmelidir. Bu kararda kredi belgelerinde borçlunun kaşesinin bulunması ve kefil ile borçlu arasındaki akrabalık, ortaklık sıfatının yerine geçecek bir olgu olarak kabul görmemiştir.

İstisnanın uygulanıp uygulanmadığı, ilk derece mahkemesinin bu dosyada yaptığı gibi kefaletin verildiği tarihteki duruma göre belirlenir. Alacaklı yönünden ise rıza belgesinin kefalet sözleşmesiyle aynı gün ve eşin kendi imzasıyla alınması, tahsil aşamasında bu itirazla karşılaşma riskini azaltır. Ticari kredilerde teminatın kurulması ve tahsil sürecinin yürütülmesi ticari alacak tahsili sayfasında ele alınmıştır.

Kefalette eş rızası hakkında sık sorulan sorular

Eşin rızası kefalet sözleşmesi imzalandıktan sonra alınırsa kefalet geçerli hâle gelir mi?

TBK m. 584/1, rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmesini şart koşar. Bölge adliye mahkemesi bu kararda rızanın en geç kefalet sözleşmesinin kurulması sırasında açıkça alınması gerektiğini vurgulamış, Yargıtay da bu gerekçeyi onamıştır. Kanun metni sonradan verilen onaya kefaleti geçerli kılan bir sonuç bağlamamaktadır.

Kefil borçlunun babasıysa ve onunla birlikte iş yapıyorsa eş rızası yine aranır mı?

Bu kararda ilk derece mahkemesi, baba ile oğulun birlikte iş yaptığına ilişkin görünümü yeterli bularak davayı reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi ise kefalet tarihinde kefilin şirket ortağı olmadığını ve istisnanın oluşmadığını belirterek bu değerlendirmeyi doğru bulmamış, Yargıtay da kararı onamıştır. İstisnanın, kefalet günündeki ortaklık ya da işletme sahipliği sıfatı üzerinden arandığı görülmektedir.

Kefil yıllar sonra geçersizliği ileri sürerse bu hakkın kötüye kullanılması sayılır mı?

Daire'nin onadığı kararda, eş rızası geçerlilik koşulu olduğu için alacaklının bu konuda dürüstlük kuralına dayanamayacağı kabul edilmiştir. Kefilin geçersizliği takip aşamasında ileri sürmesi, bu dosyada tek başına TMK m. 2 kapsamında değerlendirilmemiştir. Kefilin ve eşinin somut davranışları her dosyada ayrıca incelenir.