İlme Hukuk Logo
İLMEHUKUK BÜROSU
İLME HUKUK BÜROSU
Hemen AraRandevu Al
Atletizm pistinin çizgileri üzerinde duran bir bayrak yarışı sopası

Limited Şirkette Pay Devri: Noter Onaylı Sözleşme, Genel Kurul Onayı ve Devredenin Sorumluluğu (TTK 595)

Limited şirkette pay devri, noterce onaylı yazılı sözleşme ve kural olarak genel kurul onayıyla geçerli olur; devreden ortak devir öncesine ait kamu borçlarından devralanla birlikte sorumlu kalır.

Yayın
20 Kasım 2026
Okuma süresi
17 dk
Hukuk alanı
Ticaret Hukuku
Av. Mesut İLME — Yalova Barosu

Av. Mesut İLME

Yalova Barosu, sicil 287

Yayın
20 Kasım 2026
17 dk
okuma

Üç ortaklı bir limited şirkette ortaklardan biri ayrılmak ister, diğer ortaklardan biri payı satın almayı kabul eder; taraflar bir ofiste kısa bir sözleşme imzalar, bedel banka havalesiyle ödenir. Aylar sonra devralan ortak genel kurulda yeni payıyla oy kullanmak istediğinde, pay defterinde payın hâlâ eski ortak adına kayıtlı olduğunu görür; bir süre sonra devreden ortağa, devirden önceki yıla ait bir vergi borcu için ödeme emri gelir. Taraflar anlaşmıştır, para el değiştirmiştir; buna karşılık kanunun aradığı adımların çoğu atılmamıştır.

Limited şirkette esas sermaye payının devri, anonim şirketteki pay senedi devrinden farklı olarak sıkı bir şekil ve onay rejimine bağlıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 595 devrin yazılı yapılmasını, imzaların noterce onanmasını ve şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse ortaklar genel kurulunun onayını arar. Devrin sicile yansıması, pay defterine işlenmesi ve devredenin kamu borçlarından sorumluluğu ise ayrı hükümlerle düzenlenmiştir.

Devir Sözleşmesi Yazılı Yapılır, İmzalar Noterce Onanır

Kanun, esas sermaye payının devrini ve devir borcunu doğuran işlemleri yazılı şekle bağlar ve tarafların imzalarının noterce onanmasını şart koşar (TTK m. 595/1). Bu bir ispat kuralı değil, geçerlilik şeklidir: adi yazılı bir belgeyle yapılan devir, imzalar noterde onaylanmadıkça kanunun aradığı şekli taşımaz. Taraflar arasında bedelin ödenmiş olması bu eksikliği tamamlamaz.

Uygulamada noterler devir sözleşmesini çoğu zaman kendileri düzenleme biçiminde hazırlar; kanun ise düzenleme şeklini değil, imzaların onaylanmasını yeterli görür. Tarafların avukatı ya da mali müşaviri tarafından hazırlanan sözleşme notere götürülüp imzalar onaylatılabilir. Hangi yolun seçildiği, sözleşmenin içeriği kadar önemli değildir; içerik, aşağıda anlatılan zorunlu kayıtları ve tarafların risk dağılımını taşımalıdır.

Sözleşmede açıkça belirtilmesi gereken yükümlülükler

Aynı fıkranın ikinci cümlesi, devir sözleşmesinin içeriğine de bir kural koyar. Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri şirket sözleşmesinde öngörülmüşse, rekabet yasağı ağırlaştırılmış ya da tüm ortakları kapsayacak biçimde genişletilmişse, bu husus devir sözleşmesinde belirtilir. Önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları ile sözleşme cezasına ilişkin koşullar da devir sözleşmesine yazılır.

Bu kuralın amacı devralanı korumaktır. Limited şirket payı yalnız bir mal varlığı değeri değil, aynı zamanda bir yükümlülükler demetidir: şirket sözleşmesi ortağa ek ödeme borcu yüklüyorsa, devralan ortak sıfatını kazandığı anda bu borcun da muhatabı olur. Devralanın, satın aldığı payın hangi yüklerle geldiğini sözleşme metninden görebilmesi gerekir. Bu nedenle devir öncesinde şirket sözleşmesinin güncel hâli ticaret sicilinden alınmalı ve sözleşmedeki yükümlülükler devir metnine aktarılmalıdır.

Devir borcunu doğuran ön işlemler de aynı şekle tabidir

Kanun yalnız devrin kendisini değil, "devir borcunu doğuran işlemleri" de yazılı şekle ve noter onayına bağlar. Taraflardan birine ileride payı devretme borcu yükleyen bir satış vaadi, opsiyon sözleşmesi ya da ortaklar arası pay devri taahhüdü bu kapsamdadır. Uygulamada sık karşılaştığımız bir durum, ortaklar arası sözleşmeye konulan "ayrılmak isteyen ortak payını diğerine devretmeyi taahhüt eder" hükmünün adi yazılı belgede kalmasıdır. Böyle bir taahhüdün ifası istendiğinde, şekil eksikliği tartışmanın merkezine yerleşir.

Devir, Ortaklar Genel Kurulunun Onayıyla Geçerli Olur

TTK m. 595/2'ye göre şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse esas sermaye payının devri için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur. Noter onaylı sözleşme tek başına devri tamamlamaz; payın devralana geçmesi, genel kurulun onay kararına bağlıdır. Kuruluş aşamasında şirket sözleşmesine konulan devir hükümleri bu yüzden ileride ortaklıktan çıkışın kolaylığını belirler; konunun kuruluş tarafı limited şirket kuruluşu sayfasında ele alınmıştır.

Onay kararını hangi organ, hangi çoğunlukla verir

Esas sermaye paylarının devirlerinin onaylanması, TTK m. 616/1-g uyarınca genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır. Bu yetki müdürlere ya da başka bir organa bırakılamaz. Kanun bu karar için ağırlaştırılmış bir nisap öngörmez; şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse karar, TTK m. 620/1 gereğince toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınır.

Ağırlaştırılmış nisap ayrı bir soruda devreye girer. Esas sermaye paylarının devrinin sınırlandırılması, yasaklanması ya da kolaylaştırılması TTK m. 621/1-c'de "önemli kararlar" arasında sayılır; bu kararlar temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunmasıyla alınabilir. Tek tek devirleri onaylamak olağan bir karar, devir rejimini şirket sözleşmesinde değiştirmek ise önemli bir karardır. TTK m. 619/2'deki oy yasağı yalnız şirketin kendi payını iktisabına ilişkin kararlara yöneliktir; devreden ortağın üçüncü kişiye yapılan devrin onayında oy kullanması bu hükümle yasaklanmış değildir.

Onay verilinceye kadar devrin durumu

Kanunun "devir bu onayla geçerli olur" ifadesi, onaydan önceki dönemi belirsiz bırakmaz: onay gelinceye kadar devir, pay üzerinde hak geçirmez. Doktrinde bu durum ağırlıklı olarak askıda hükümsüzlük olarak nitelendirilir. Onay verilirse devir tamamlanır; ret kesinleşirse devir pay bakımından hüküm doğurmaz.

Bu aradaki dönemde devralan, şirkete karşı ortak sıfatıyla hareket edemez; genel kurulda oy kullanamaz, kâr payı isteyemez. Devreden ise şirkete karşı ortak olarak kalır. Tarafların bedeli onaydan önce ödemesi hâlinde, onay reddedilirse bedelin nasıl iade edileceği, faiz ve masrafların kime ait olacağı devir sözleşmesinde düzenlenmelidir. Bedelin onay kararına kadar bir güven hesabında bekletilmesi bu riski azaltan bir yöntemdir.

Üç ay içinde reddedilmeyen başvuru onaylanmış sayılır

Genel kurul başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK m. 595/7). Bu hüküm, şirketin hareketsiz kalarak devri süresiz biçimde askıda bırakmasını engeller. Sürenin başlangıcı başvuru tarihi olduğu için, onay başvurusunun şirkete ispatlanabilir biçimde, tercihen noter aracılığıyla ya da alındı karşılığı yapılması gerekir. Başvuru tarihi belgelenmemişse üç aylık sürenin dolup dolmadığı da tartışmalı hâle gelir.

Genel Kurul, Onayı Sebep Göstermeden Reddedebilir; Şirket Sözleşmesi Bu Kuralı Değiştirebilir

Şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse ortaklar genel kurulu sebep göstermeksizin onayı reddedebilir (TTK m. 595/3). Limited şirketin kişi ağırlıklı yapısı bu kuralın gerekçesidir: ortaklar, kiminle birlikte ortak olacaklarını belirleme hakkını korur. Sözleşme bu serbestiyi daraltabilir, örneğin reddi yalnız belirli sebeplere bağlayabilir ya da devri tümüyle onaydan muaf tutabilir.

Devir yasağı ve ortağın haklı sebeple çıkma hakkı

Sermaye payının devri şirket sözleşmesiyle tamamen yasaklanabilir (TTK m. 595/4). Kanun bu yasağı tanırken ortağı şirkete hapsetmez: şirket sözleşmesi devri yasaklamış ya da genel kurul onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (TTK m. 595/5). Bu hak, TTK m. 638/2'deki çıkma davasıyla kullanılır; ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir ve mahkeme dava süresince ortaklıktan doğan hak ve borçların dondurulmasına ya da teminat önlemlerine karar verebilir.

Kanun onayın reddini haklı sebep olarak saymaz; m. 595/5 yalnız çıkma hakkının saklı olduğunu belirtir. Haklı sebebin varlığı, ortaklık ilişkisinin ortak için çekilmez hâle gelip gelmediğine göre somut olayda değerlendirilir. Çıkma davasının şartları, ayrılma akçesinin hesabı ve dava süreci ortaklıktan çıkma sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Pay devri ile çıkma davası birbirinin alternatifi olarak düşünülmelidir: devir mümkün değilse ya da onay alınamıyorsa çıkış yolu çoğu dosyada bu davadan geçer.

Ek ödeme ve yan edim yükümlülüğünde teminat şartı

Ek ödeme ya da yan edim yükümlülüğü öngörülen şirketlerde kanun genel kurula ayrı bir ret imkânı tanır. Devralanın ödeme gücü şüpheli görüldüğü için ondan istenen teminat verilmemişse, genel kurul, şirket sözleşmesinde hüküm bulunmasa bile onayı reddedebilir (TTK m. 595/6). Bu hüküm, şirket sözleşmesinin reddi sebeplere bağladığı şirketlerde de işler; ödeme gücü zayıf bir devralanın şirkete karşı borçları ödeyememesi riski diğer ortaklara yüklenmez.

Önalım, önerilmeye muhatap olma, geri alım ve alım hakları

Kanun, şirket sözleşmesinde öngörüldükleri takdirde bağlayıcı olan kayıtları TTK m. 577/1'de sayar; (b) bendi bunlar arasında ortaklara ya da şirkete esas sermaye paylarıyla ilgili olarak önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım hakları tanınmasını gösterir. Aynı maddenin (a) bendi, payların devrinin sınırlandırılmasına ilişkin kanuni hükümlerden ayrılan düzenlemeleri de bu kapsama alır.

Bu hakların işlevi farklıdır. Önerilmeye muhatap olma hakkı, payını satmak isteyen ortağın payı önce diğer ortaklara önermesini gerektirir; önalım hakkı, üçüncü kişiyle varılan anlaşma koşullarında payı öncelikle alma imkânı verir; alım ve geri alım hakları ise belirli olaylar gerçekleştiğinde payın belirli bir bedelle devrini isteme yetkisi tanır. Böyle bir hakkın tanındığı şirkette devir sözleşmesi imzalanmadan önce hak sahiplerine usulüne uygun bildirim yapılması ve sürelerinin beklenmesi gerekir; aksi hâlde genel kurulun onayı vermemesi için somut bir dayanak oluşur.

Birlikte Devir, Açık Sermaye Borcu ve Pay Üzerindeki Sınırlı Haklar Ayrı Kurallara Bağlıdır

Pay birden fazla kişiye devredilirse ortak temsilci atanır

Bir esas sermaye payının tek bir kişiye değil, birlikte birden fazla kişiye devredilmesi de mümkündür; mirasta da pay çoğu zaman birden fazla mirasçıya birlikte geçer. TTK m. 599/1'e göre bir esas sermaye payı birden fazla ortağa ait olduğu takdirde, paydaşlar şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerinden dolayı şirkete karşı müteselsilen sorumludur. Paydaşlar, esas sermaye payından doğan haklarını ancak atayacakları ortak bir temsilci aracılığıyla kullanabilirler (m. 599/2).

Bu kural, paydaşlar arasında görüş ayrılığı çıktığında genel kuruldaki oy kullanımını doğrudan etkiler. Ortak temsilci atanmamışsa paydaşlar oy hakkını kullanamaz; şirket de hangi paydaşın iradesini esas alacağını belirleyemez. Payı birlikte devralacak kişilerin, devir sözleşmesiyle aynı anda ortak temsilciyi ve temsilcinin yetki sınırlarını yazılı olarak belirlemesi, ileride çıkabilecek tıkanıklığı önler.

Ödenmemiş sermaye borcu ve şirkete karşı açık yükümlülükler

Ortağın taahhüt ettiği esas sermaye payını ödemekle yükümlü olduğu TTK m. 573/2'de düzenlenmiştir. Kuruluşta taahhüt edilen sermayenin tamamı ödenmemişse, payı devralan kişi ortak sıfatıyla bu yükümlülüğün de muhatabı olur. Devir sözleşmesi imzalanmadan önce sermaye taahhüdünün ne kadarının ödendiği şirket kayıtlarından, banka dekontlarından ya da mali müşavir raporundan tespit edilmeli; kalan borcun devir bedeline yansıtılıp yansıtılmayacağı açıkça kararlaştırılmalıdır.

Aynı inceleme, ortağın şirkete karşı başka borçları ya da şirketten alacakları için de gereklidir. Ortak cari hesabındaki bakiye, ödenmemiş kâr payı ya da ortağın şirkete verdiği borçlar pay devriyle kendiliğinden devralana geçmez; bunların akıbeti devir sözleşmesinde ayrıca düzenlenmediğinde, devreden ile şirket arasında ayrı bir uyuşmazlığa dönüşebilir.

Pay üzerinde intifa ve rehin hakkı

Payın kendisi devredilmeden üzerinde sınırlı ayni hak kurulması da kanunda düzenlenmiştir. Esas sermaye payı üzerinde intifa hakkı kurulmasına payın geçişine ilişkin hükümler uygulanır (TTK m. 600/1); yani intifa hakkı da noter onaylı yazılı sözleşme ve kural olarak genel kurul onayı gerektirir. Rehin hakkı kurulması ise şirket sözleşmesiyle genel kurulun onayına bağlanabilir; bu hâlde genel kurul yalnız haklı sebeplerin varlığında onay vermekten kaçınabilir (m. 600/2). Payı bir kredi için teminat olarak göstermek isteyen ortak, şirket sözleşmesinde rehin onayı şartı bulunup bulunmadığını önceden kontrol etmelidir.

Pay Defteri ve Ticaret Sicili Devri Geçerli Kılmaz, Üçüncü Kişilere Açar

Genel kurul onayıyla geçerli hâle gelen devir, iki ayrı kayda işlenir: şirketin pay defteri ve ticaret sicili. Bu kayıtların hiçbiri TTK m. 595/2'deki geçerlilik şartının yerine geçmez; ancak devrin üçüncü kişiler ve kamu idareleri karşısındaki görünümü bu kayıtlarla kurulur.

Pay defterine kayıt

TTK m. 594/1'e göre şirket, esas sermaye paylarını içeren bir pay defteri tutar. Ortakların adları, adresleri, her ortağın sahip olduğu esas sermaye payının sayısı, itibari değerleri ve grupları ile esas sermaye paylarının devirleri ve geçişleri bu deftere yazılır; paylar üzerindeki intifa ve rehin hakları da sahiplerinin adlarıyla birlikte deftere işlenir. Ortaklar pay defterini inceleyebilir (m. 594/2). Onay kararından sonra pay defterinin güncellenmemesi, devralanın ortaklık haklarını kullanırken ispat güçlüğü yaşamasına yol açar.

Otuz günlük sicil başvurusu ve devredenin silinme talebi

Esas sermaye paylarının geçişlerinin tescili için şirket müdürleri tarafından ticaret siciline başvurulur (TTK m. 598/1). Başvurunun otuz gün içinde yapılmaması hâlinde ayrılan ortak, adının bu paylarla ilgili olarak silinmesi için ticaret siciline başvurabilir; sicil müdürü bunun üzerine şirkete, iktisap edenin adının bildirilmesi için süre verir (m. 598/2). Bu hüküm, müdürlerin hareketsiz kaldığı şirketlerde devreden ortağa kendi adının sicilden çıkarılmasını sağlama imkânı tanır.

Sicil kaydına güvenen iyiniyetli kişinin güveni korunur (m. 598/3). Devir tescil edilmemişse, sicilde ortak olarak görünen devreden, kendisine güvenerek işlem yapan iyiniyetli üçüncü kişilerle karşı karşıya kalabilir. Sicil başvurusunda istenen belgeler, devir sözleşmesi ve genel kurul onay kararı başta olmak üzere ilgili ticaret sicili müdürlüğünce belirlenir; başvuru öncesinde müdürlükten güncel liste alınması işlemi hızlandırır.

Ortak sayısı bire düşerse yedi günlük bildirim

Devir sonucunda şirket tek ortaklı hâle gelirse, TTK m. 574/2 ayrı bir yükümlülük doğurur. Durum, bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde müdürlere yazıyla bildirilir; müdürler de bildirimin alındığı tarihten başlayarak yedinci günün sonuna kadar şirketin tek ortaklı olduğunu, bu ortağın adını, yerleşim yerini ve vatandaşlığını tescil ve ilan ettirir, aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olurlar. Ortak sayısının elliyi aşamayacağı kuralı da (m. 574/1) çok ortaklı şirketlerde devir planlanırken gözetilmelidir.

Payını Devreden Ortak Devir Öncesine Ait Kamu Borçlarından Kurtulmaz

Limited şirket ortağı, TTK m. 573/2 uyarınca şirket borçlarından kişisel olarak sorumlu değildir; yalnız taahhüt ettiği sermaye payını ödemek ve şirket sözleşmesindeki ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür. Kamu alacakları bu kuralın istisnasıdır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 35/1'e göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludur.

Devreden ve devralan birlikte sorumludur

Pay devri bu sorumluluğu sona erdirmez. 6183 sayılı Kanun m. 35/2, ortağın şirketteki sermaye payını devretmesi hâlinde payı devreden ve devralan şahısların devir öncesine ait amme alacaklarının ödenmesinden birinci fıkraya göre müteselsilen sorumlu tutulacağını düzenler. Aynı maddenin üçüncü fıkrası, amme alacağının doğduğu ve ödenmesi gerektiği zamanlarda pay sahiplerinin farklı kişiler olması hâlinde bu kişilerin de müteselsilen sorumlu olacağını öngörür. Bu kural, vergiyi doğuran olayın devirden önce, vadenin ise devirden sonra gerçekleştiği durumları kapsar.

Sorumluluğun ikincil ve pay oranıyla sınırlı niteliği devirle değişmez: önce şirketten tahsil yoluna gidilir, şirketten tahsil edilemeyen kısım için ortak ve eski ortak, devredilen payın oranında takip edilebilir. Sosyal Güvenlik Kurumunun prim alacakları da 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 88 uyarınca 6183 sayılı Kanun'a göre takip edilen amme alacağı niteliğindedir. Ortak, müdür ve kanuni temsilci sorumluluğunun ayrıntıları ile ödeme emrine karşı başvuru yolları şirketin vergi ve SGK borcundan ortak ve müdür sorumluluğu yazısında ele alınmıştır.

Müdürlük devirle kendiliğinden sona ermez, sigortalılık onay tarihinde biter

Ortak aynı zamanda müdür ise, payını devretmesi müdürlük sıfatını ortadan kaldırmaz. Limited şirkette yönetim ve temsil şirket sözleşmesiyle düzenlenir ve ortak olmayan üçüncü kişilere de bırakılabilir (TTK m. 623/1); müdürlerin görevden alınması genel kurulun yetkisindedir (m. 616/1-b, m. 630/1). Devreden ortak, müdürlükten ayrılmasını ayrıca karara bağlatıp tescil ettirmedikçe sicilde kanuni temsilci olarak görünmeye devam eder. Bu durum, 6183 sayılı Kanun mükerrer m. 35 ve 5510 sayılı Kanun m. 88 kapsamındaki temsilci sorumluluğunun devir sonrası döneme de uzanması riskini doğurur.

Sosyal güvenlik yönünden ise sonuç doğrudan onay kararının tarihine bağlanmıştır. 5510 sayılı Kanun m. 9/1-b-3, limited şirket ortaklarından hisselerinin tamamını devreden sigortalıların sigortalılığının, hisse devrinin yapılmasına ortaklar kurulunca karar verildiği tarihten itibaren sona ereceğini öngörür. Genel kurul onay kararının tarihi bu yüzden yalnız ticaret hukuku bakımından değil, ortağın sigortalılık kaydı bakımından da belirleyicidir.

Miras, Mal Rejimi ve İcra Yoluyla Geçişte Onay Aranmaz, Şirket Ret Hakkını Bedel Önererek Kullanır

Payın sözleşmeyle değil de miras, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler ya da icra yoluyla el değiştirmesi farklı bir rejime tabidir. TTK m. 596/1'e göre bu hâllerde tüm haklar ve borçlar, genel kurulun onayına gerek olmaksızın esas sermaye payını iktisap eden kişiye geçer. Ölen ortağın mirasçıları, mirasın açılmasıyla birlikte paya ilişkin hak ve borçların sahibi olur.

Bu geçişe karşı da bir savunma imkânı tanınmıştır, ancak bu imkân bedelsiz değildir. Şirket, iktisabın öğrenilmesinden itibaren üç ay içinde payın geçtiği kişiyi onaylamayı reddedebilir; bunun için payları kendi hesabına, bir ortağın ya da göstereceği üçüncü kişinin hesabına gerçek değeri üzerinden devralmayı payın geçtiği kişiye önermesi şarttır (m. 596/2). Ret kararı devrin gerçekleştiği günden itibaren geçerli olmak üzere geriye etkilidir, ancak arada alınan genel kurul kararlarının geçerliliğini etkilemez (m. 596/3). Üç ay içinde geçişi açıkça ve yazılı olarak reddetmeyen şirket onay vermiş sayılır (m. 596/4).

Gerçek değer konusunda anlaşmazlık asliye ticaret mahkemesinde çözülür

Kanunda ya da şirket sözleşmesinde payın bedeli olarak gerçek değerin öngörüldüğü durumlarda taraflar anlaşamazsa, bu değer taraflardan birinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince belirlenir (TTK m. 597/1). Mahkeme yargılama ve değer belirleme giderlerini kendi takdirine göre paylaştırır ve kararı kesindir (m. 597/2). Kesinlik kuralı, değer tespitinde bilirkişi raporuna itirazların ilk derece aşamasında eksiksiz yapılmasını gerektirir.

Devirden Önce Yapılan İnceleme Sözleşmenin Risk Dağılımını Belirler

Pay devrinin hukuki adımları kadar, devirden önce şirketin durumunun incelenmesi de sonucu belirler. Devralan, ortak sıfatını kazandığı anda şirketin geçmişinden doğan kamu borçlarında devredenle birlikte müteselsil sorumluluk altına girebilir; devreden ise devirden sonra şirketin yönetimine erişimini kaybettiği hâlde geçmiş döneme ait borçlarla takip edilebilir. İki taraf için de belgeye dayalı bir inceleme, sözleşmedeki taahhütlerin gerçek içerikle dolmasını sağlar.

Uygulamada gördüğümüz kadarıyla en sık atlanan adım, vergi dairesinden ve Sosyal Güvenlik Kurumundan şirketin borç durumunu gösteren yazıların devirden önce alınmamasıdır. Bu yazılar, devir öncesi borçların tutarını sabitler ve sözleşmedeki rücu hükmünün kapsamını belirler.

İnceleme konusuBelgeDayanak ya da amaç
Şirket sözleşmesindeki devir hükümleriTicaret sicilinden güncel şirket sözleşmesiTTK m. 577/1-a ve b; m. 595/1 ikinci cümle
Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleriŞirket sözleşmesi, genel kurul kararlarıTTK m. 595/1 ve m. 595/6
Ortaklık yapısı ve paylar üzerindeki haklarPay defteriTTK m. 594
Vergi borcuVergi dairesinden borç durum yazısı6183 sayılı Kanun m. 35/2
Prim borcuSosyal Güvenlik Kurumundan borç durum yazısı5510 sayılı Kanun m. 88
Temsil yetkisiTicaret sicili kayıtları, imza sirküleriTTK m. 623; mükerrer m. 35 riskinin tespiti

Devir sözleşmesine konulan "devralan devir öncesi borçları üstlenir" taahhüdü, kamu idaresine karşı ileri sürülemez; 6183 sayılı Kanun m. 35/2'deki müteselsil sorumluluk tarafların iç ilişkisindeki anlaşmayla daraltılamaz. Böyle bir hüküm yalnız taraflar arasında rücu imkânı yaratır. Rücu hakkının işlevsel olması için devir bedelinin bir kısmının belirli bir süre bekletilmesi, teminat mektubu alınması ya da borç ödendiğinde iade edilecek bir güvence kurulması yaygın yöntemlerdir.

Limited şirketin anonim şirkete göre pay devri bakımından neden daha ağır bir yapı taşıdığı ve tür seçiminin bu sonuçları nasıl etkilediği limited mi, anonim şirket mi yazısında karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Noter onayı olmayan pay devri sözleşmesi geçerli midir?

Adi yazılı sözleşmeyle yapılan pay devri, TTK m. 595/1'in aradığı geçerlilik şeklini taşımaz. Kanun hem devri hem de devir borcunu doğuran işlemleri yazılı şekle ve imzaların noterce onanmasına bağlar. Bedelin ödenmiş olması ya da tarafların devri uygulamaya koyması şekil eksikliğini gidermez; bu durumda sözleşmenin noter huzurunda yenilenmesi gerekir.

Genel kurul pay devrine onay vermezse devreden ortak ne yapabilir?

Genel kurul, şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse onayı sebep göstermeden reddedebilir (TTK m. 595/3). Onayın reddi hâlinde ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (m. 595/5) ve bu hak m. 638/2'deki çıkma davasıyla kullanılır. Haklı sebebin varlığı, ortaklık ilişkisinin ortak için çekilmez hâle gelip gelmediğine göre somut olayda değerlendirilir.

Genel kurul toplanmazsa devir askıda mı kalır?

Başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK m. 595/7). Bu sürenin işlemesi için onay başvurusunun tarihinin ispatlanabilir olması gerekir; başvurunun noter aracılığıyla yapılması bu ispatı kolaylaştırır. Süre dolduktan sonra devralan, ortak sıfatının tescili için müdürlerin sicile başvurmasını isteyebilir.

Pay devri ticaret siciline tescil edilmezse ne olur?

Devir, genel kurul onayıyla geçerli hâle gelir; tescil geçerlilik şartı değildir. Buna karşılık sicil kaydına güvenen iyiniyetli kişinin güveni korunduğundan (TTK m. 598/3), tescil yapılmadıkça devreden üçüncü kişiler karşısında ortak olarak görünmeye devam eder. Müdürler otuz gün içinde başvurmazsa devreden ortak adının silinmesi için sicile kendisi başvurabilir.

Ölen ortağın mirasçıları şirkete ortak olmak için genel kurul onayı almak zorunda mıdır?

Miras yoluyla geçişte haklar ve borçlar genel kurul onayı aranmaksızın mirasçılara geçer (TTK m. 596/1). Şirket ise iktisabı öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde mirasçıları onaylamayı reddedebilir; bunun için payları gerçek değeri üzerinden devralmayı önermesi şarttır. Bedel konusunda anlaşma sağlanamazsa gerçek değeri asliye ticaret mahkemesi belirler ve bu karar kesindir.

Pay devri sözleşmesini şirket müdürünün de imzalaması gerekir mi?

Devir sözleşmesinin tarafları payı devreden ortak ile devralan kişidir; şirket bu sözleşmenin tarafı değildir ve TTK m. 595/1 yalnız tarafların imzalarının noterce onanmasını arar. Devre şirketin katılımı, genel kurulun onay kararıyla (m. 616/1-g) ve müdürlerin onaydan sonra ticaret siciline yaptığı başvuruyla (m. 598/1) gerçekleşir. Müdürün sözleşmeye imza atması, genel kurul onayının yerine geçmez.

Payını devreden ortak, devirden sonra doğan vergi borcundan da sorumlu olur mu?

6183 sayılı Kanun m. 35/2 devredeni yalnız devir öncesine ait amme alacaklarından sorumlu tutar. Devirden sonra doğan ve devir sonrası döneme ait borçlar için ortak sıfatından doğan sorumluluk devralana aittir. Devreden ortak müdürlükten ayrılmamışsa, kanuni temsilci sıfatından doğan sorumluluk ayrıca değerlendirilir.

Payını Devretmek İsteyen Ortağın İzleyeceği Sıra

Pay devri, birbirine bağlı adımlardan oluşan bir süreçtir ve adımların sırası hukuki sonucu belirler. İlk adım şirket sözleşmesinin okunmasıdır: devir yasağı, önalım ya da önerilmeye muhatap olma hakkı, ek ödeme yükümlülüğü ve onay şartına ilişkin özel düzenleme varsa, süreç bu hükümlere göre kurulur. Önalım ya da öneri hakkı tanınmışsa hak sahiplerine bildirim yapılır ve süreleri beklenir.

İkinci adımda vergi dairesi ve Sosyal Güvenlik Kurumundan borç durum yazıları alınır, devir sözleşmesi bu yazılara göre risk dağılımını, bedelin ödenme zamanını ve onay reddedilirse iade koşullarını düzenleyecek biçimde hazırlanır. Sözleşme yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve şirket sözleşmesindeki yükümlülükler metne aktarılır.

Üçüncü adım genel kurul onayıdır: onay başvurusu tarihi belgelenir, karar alınır ya da üç aylık süre beklenir. Onaydan sonra pay defteri güncellenir, müdürler otuz gün içinde ticaret siciline başvurur; devreden ortak müdürse görevden ayrılması da karara bağlanıp tescil ettirilir. Ortak sayısı bire düşüyorsa yedi günlük bildirim ve tescil yükümlülüğü ayrıca yerine getirilir. Bu sıranın her halkası belgeyle desteklendiğinde, devrin hem taraflar hem de şirket ve kamu idareleri karşısındaki sonuçları öngörülebilir hâle gelir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Tüm Ticaret Hukuku kararları

Bu konuyla ilgili yazılar

Tüm Ticaret Hukuku yazıları