İlme Hukuk Logo
İLMEHUKUK BÜROSU
İLME HUKUK BÜROSU
Hemen AraRandevu Al
Gün ışığında masada defter ve kalem

Faturaya İtiraz: 8 Günlük Süre, İtiraz Edilmeyen Faturanın Hukuki Değeri ve İspat (TTK 21/2)

Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi içeriğin kabul edildiği yönünde adi bir karine doğurur; ancak bu karine sözleşmeyi kurmaz, vade farkı gibi olağan dışı kayıtları kapsamaz ve ticari defter kayıtlarıyla birlikte değerlendirilir.

Yayın
19 Kasım 2026
Okuma süresi
17 dk
Hukuk alanı
Ticaret Hukuku
Av. Mesut İLME — Yalova Barosu

Av. Mesut İLME

Yalova Barosu, sicil 287

Yayın
19 Kasım 2026
17 dk
okuma

Ayın son haftasında bir tedarikçiden gelen fatura muhasebede açılır: miktar teslim edilenden fazla, birim fiyat sözleşmedekinden yüksek, altına da küçük harflerle aylık yüzde beş vade farkı eklenmiştir. Fatura dosyaya kaldırılır, itiraz yazısı "nasılsa ödemeden önce konuşuruz" düşüncesiyle ertelenir. Birkaç ay sonra gelen ödeme emrinde alacaklı tek bir cümleye dayanır: faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemiştir, içerik kabul edilmiş sayılır.

Türk Ticaret Kanunu m. 21/2 bu sonucu gerçekten öngörür, ama kuralın sınırları çoğu zaman sanıldığından dardır. İtiraz edilmeyen fatura bir sözleşmeyi kendiliğinden kurmaz, faturaya sonradan eklenen yükümlülükleri karşı tarafa bağlamaz ve aksi ispat edilebilen bir karine yaratır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 10 Haziran 2026 tarihli kararında bu sınırları yeniden ve ayrıntılı biçimde çizmiştir. Sekiz günlük sürenin nereden başladığı, kimlere uygulandığı, itirazın hangi yolla yapılacağı ve ticari defterlerin bu tabloya nasıl etki ettiği, faturayı düzenleyen kadar faturayı alan işletme için de belirleyicidir.

Sekiz günlük süre faturanın alındığı günden işlemeye başlar

Kanunun lafzı kısadır: "Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır." Sürenin başlangıcı faturanın düzenlendiği gün değil, karşı tarafın eline geçtiği gündür. Faturanın üzerindeki tarih ile teslim tarihi arasında günler, bazen haftalar bulunabilir; bu aradaki gecikme alıcının aleyhine işletilmez.

Faturanın alındığını ispat yükü, karineden yararlanmak isteyen düzenleyene düşer. Kargo teslim kaydı, iadeli taahhütlü gönderinin alındı belgesi, noter tebliğ şerhi, kayıtlı elektronik posta (KEP) teslim delili ya da e-Fatura sisteminin alıcının posta kutusuna ulaşmayı gösteren kaydı bu ispatın olağan araçlarıdır. Teslim tarihi belgelenemeyen bir faturada sekiz günlük sürenin ne zaman dolduğu da belirlenemez; mahkeme bu hâlde karineyi uygulamak yerine alacağın varlığını genel ispat kurallarına göre araştırır.

Süre gün olarak hesaplanır. 3 Mart'ta teslim alınan bir fatura için sekiz günlük süre 11 Mart akşamı dolar; sürenin içine hafta sonu ya da resmî tatil girmesi süreyi uzatmaz. Sürenin son gününün resmî tatile denk gelmesi hâlinde ne olacağı ayrı bir tartışmadır; bu tartışmanın sonucuna güvenmek yerine itirazın son günden önce yapılması gerekir. Kanun "itirazda bulunmamışsa" ifadesini kullandığından itirazın süre içinde gönderilmesinin mi yoksa karşı tarafa ulaşmasının mı esas alınacağı konusunda da görüş ayrılığı vardır. Bu belirsizlik karşısında güvenli olan, itirazın sekizinci günden önce muhataba ulaşacak bir yolla yapılmasıdır.

Karine yalnız tacirin ticari işletmesiyle ilgili düzenlediği faturada doğar

Fatura isteme hakkını düzenleyen TTK m. 21/1, faturanın "ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş veya bir menfaat sağlamış olan tacirden" istenebileceğini öngörür. Fıkranın konumu, Kanun'un "tacir olmanın hükümleri" başlığı altındadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sekiz günlük karinenin uygulanabilmesi için faturayı düzenleyen kişinin ticari işletmesi gereği mal satmış, imal etmiş ya da iş görmüş bir tacir olması gerektiğini vurgulamış ve bunun doğal sonucu olarak esnafın gönderdiği faturaya itiraz edilmemesinin içeriği kabul etme sonucunu doğurmayacağını belirtmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2025/289, K. 2026/366, 10 Haziran 2026).

Tacir ile esnaf arasındaki ayrım TTK m. 12 ve m. 15'te yapılır. Bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir; ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan, geliri kanunun öngördüğü kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi ise esnaftır. Bu ayrım, aynı faaliyeti yürüten iki işletme arasında bile farklı sonuç doğurabilir; mahalledeki küçük bir tamirhanenin kestiği fatura ile bir sanayi şirketinin kestiği fatura TTK m. 21/2 bakımından aynı ağırlığı taşımaz. Ticaret şirketleri TTK m. 16/1 uyarınca tacir sayılır ve düzenledikleri faturalar karinenin olağan alanını oluşturur.

Faturayı alan tarafın niteliği bakımından kanun daha geniş bir dil kullanır: "Bir fatura alan kişi." Alıcının da tacir olması gerekip gerekmediği, özellikle tüketiciye kesilen faturalarda doktrinde tartışmalıdır. Hükmün tacirler arasındaki ticari ilişkinin hızını ve güvenliğini koruma amacı taşıdığını vurgulayan görüş, tacir olmayan alıcının sekiz günlük bir sessizlikle aleyhine karine doğmasını ölçüsüz bulur. Uygulamada uyuşmazlıkların büyük kısmı iki tacir arasında çıktığından bu tartışma çoğu dosyada belirleyici olmaz; tüketici işlemlerinde ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un kendi ispat ve koruma kuralları ayrıca gözetilir.

İtiraz edilmeyen fatura sözleşmenin kurulduğunu ispatlamaz

Sessiz kalınan faturayla ilgili en sık yapılan hata, karineyi bir sözleşme kurma aracı gibi okumaktır. Hukuk Genel Kurulu, faturanın sözleşmenin yapılmasıyla değil, taraflar arasında yapılmış bir satım, hizmet, istisna ve benzeri sözleşmenin ifa safhasıyla ilgili bir belge olduğunu belirtmiş ve sınırı şu sözlerle çizmiştir: "taraflar arasında bu tür bir sözleşme ilişkisi yoksa düzenlenen belge fatura olmayıp, olsa olsa öneri mahiyetinde kabul edilebilecek bir belgedir". Bu cümlenin pratik anlamı açıktır: hiç sipariş vermemiş, mal teslim almamış ya da hizmetten yararlanmamış bir işletmeye gönderilen fatura, sekiz gün sessiz kalınsa bile borç doğurmaz.

Genel Kurul aynı kararda, düzenleyen tacirin karineden yararlanabilmesi için fatura düzenleyen ile adına fatura düzenlenen arasında akdî bir ilişki bulunması ve faturanın bu akdin ifasıyla ilgili olarak düzenlenmesi gerektiğini de vurgulamıştır. Önce temel borç ilişkisi ispat edilir; fatura ancak bu ilişkinin ifasına dair ayrıntılarda devreye girer. Sözleşmenin varlığı tartışmalıysa davacı tacir, siparişi, teslimi ya da hizmetin verildiğini irsaliye, teslim tutanağı, yazışma, tanık ve ticari defter gibi delillerle ortaya koymak zorundadır.

Yazılı sözleşme yapılmadan sürdürülen tedarik ilişkileri bu ayrımı daha da önemli kılar. Tarafların yıllarca sipariş e-postası ve fatura trafiğiyle çalıştığı bir ilişkide sözleşmenin varlığı genellikle tartışılmaz; tartışma, belirli bir faturadaki kalemin o ilişkinin kapsamında olup olmadığı üzerinde yoğunlaşır. Tedarik, bayilik ve hizmet ilişkilerinde koşulların baştan yazılı olarak belirlenmesi, faturaya düşen ispat yükünü azaltır; bu konudaki genel çerçeve ticari sözleşmelerin hazırlanması ve denetimi sayfasında ele alınmıştır.

Kabul sayılan içerik faturanın olağan unsurlarıyla sınırlıdır

Sözleşme ilişkisi kurulmuş olsa bile sekiz günlük sessizlik, faturaya yazılan her şeyi kabul anlamına gelmez. Genel Kurul, faturanın zorunlu ve olağan içeriğini Vergi Usul Kanunu m. 230'a göre belirlemiş ve karinenin ancak "malın veya işin nevi, miktarı, fiyatı ve tutarı" gibi sözleşmenin ifa safhasıyla ilgili olarak faturada yer alması olağan sayılan hususlara ilişkin olabileceğini açıklamıştır. Sözleşmenin kuruluşu sırasında bulunmayan, ifa ile ilgili hususlarda sözleşmeyi değiştiren ve diğer tarafın durumunu ağırlaştıran kayıtlar, muhatabı itiraz etmese bile olağan içerik sayılmaz.

Genel Kurul'un verdiği örnek, ticari hayatta en sık karşılaşılan kayıttır: fatura bedelinin vadesinde ödenmemesi hâlinde bedele oransal olarak eklenecek vade farkı. Bu tür kayıtlar sözleşmenin ifa aşamasıyla ilgili olmadığından faturanın olağan içeriğine dahil değildir ve sekiz gün içinde itiraz edilmemesi ispat yükünü yer değiştirmez. Aynı mantık faturaya eklenen yetkili mahkeme şartına, cezai şarta, sözleşmede bulunmayan ek hizmet bedellerine ve tek taraflı ödeme koşullarına da uygulanır. Bu kayıtların bağlayıcılığı, karşı tarafın ayrıca kabul ettiğinin ispatına bağlıdır.

Kararın somut olayı, olağan içeriğin bile sınırsız olmadığını gösterir. Danışmanlık hizmeti için düzenlenen bir faturada bazı masraf kalemlerinin mükerrer yazıldığı bilirkişi raporuyla tespit edilmiş, alt derece mahkemesi faturaya süresinde itiraz edilmediği için bedelin tamamına hükmetmişti. Genel Kurul bu kararı bozmuş; mükerrer kayıt girilmesinin sözleşmeye aykırılık oluşturduğunu, faturanın "ifa anına ilişkin belge olup, taraflar arasındaki sözleşmeyi değiştirecek nitelikte değildir" olduğunu belirterek mükerrer tutarın alacaktan düşülmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Karinenin niteliği de bu sonucu destekler. Genel Kurul, TTK m. 21/2'deki karinenin aksi ispat edilebilen adi bir karine olduğunu belirtmiştir. Süresinde itiraz edilmeyen faturada ispat yükü yer değiştirir: içeriğin doğru olmadığını artık faturayı alan taraf ispat eder. Süresinde itiraz edilen faturada ise içeriğin doğruluğunu faturayı düzenleyen tacir ispat etmek zorundadır. Sekiz günlük süre, kimin ne ispat edeceğini belirleyen bir eşiktir; hakkı tamamen ortadan kaldıran bir hak düşürücü süre değildir.

Faturadaki kayıtSekiz gün içinde itiraz edilmezse
Malın veya işin türü, miktarı, birim fiyatı, tutarıKabul edilmiş sayılır; aksini faturayı alan ispat eder
Teslim tarihi ve irsaliye numarasıOlağan içerik olarak karine kapsamındadır
Vade farkı, gecikme faizi oranıOlağan içerik dışındadır; ispat yükü yer değiştirmez
Yetkili mahkeme, cezai şart, ek ödeme koşuluSözleşmeyi değiştiren kayıttır; ayrıca kabul ispat edilmelidir
Hiç verilmemiş sipariş ya da yapılmamış teslimBelge fatura değil, en çok bir öneridir; borç doğmaz

İtirazın biçimi kanunda sayılmaz, ispatı belgeye bağlıdır

Sekiz günlük karineyi düzenleyen hüküm itiraz için bir şekil öngörmez. Kanun'un şekil getirdiği yer m. 18/3'tür: tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe ve sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarlar noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla ya da güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılır. Fatura içeriğine itiraz bu sayımın içinde yer almaz. Bu nedenle e-posta, kargo ile gönderilen yazı ya da faturanın üzerine itiraz şerhi düşülerek iadesi de hukuken itiraz niteliği taşıyabilir.

Şekil serbestisi ispat serbestisi anlamına gelmez. İtirazın varlığını ve sekiz gün içinde yapıldığını faturayı alan taraf ispat eder; karşı taraf "böyle bir e-posta almadım" dediğinde gönderim kaydı tek başına yeterli olmayabilir. Uygulamada sık karşılaştığımız tablo, itirazın telefonla ya da satış temsilcisine sözlü olarak yapılması ve dava aşamasında bu konuşmanın tanıkla kanıtlanmaya çalışılmasıdır. Tanık beyanı ile sekiz günlük sürenin içinde kalındığını göstermek zordur; bu yüzden itirazın tarihi ve içeriği belgelenebilen bir yolla yapılması gerekir.

YolTarih ve içerik ispatıUygulamadaki yeri
Noter ihtarnamesiTebliğ tarihi ve içerik resmî belgeyle sabittirTutarı yüksek ya da ilişkisi gergin dosyalarda tercih edilir; tebliğ birkaç gün sürebilir
Kayıtlı elektronik posta (KEP)Gönderim ve teslim anı elektronik delille kayıtlıdırİki tarafın KEP adresi varsa en hızlı belgelenebilir yoldur
İadeli taahhütlü mektupTeslim tarihi alındı kartıyla sabittir; zarfın içeriği tartışmaya açıktırİçerik, mektubun bir sureti ve zarf bilgisiyle desteklenmelidir
E-postaUlaşma ve içerik ispatı karşı tarafın kabulüne ya da teknik incelemeye bağlıdırYerleşik yazışma kanalı e-posta olan ilişkilerde destekleyici delildir

Noter yoluyla gönderilecek yazının biçimi, tebliğ süreci ve bila tebliğ dönen ihtarnamede izlenecek yol ihtarnamenin nasıl çekileceğine ilişkin yazıda ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Sekiz günlük sürenin kısalığı karşısında noter tebliğinin günler alabileceği hesaba katılmalı; süre sona yaklaşmışsa KEP ile gönderim ya da noter ihtarına paralel bir KEP bildirimi düşünülmelidir.

İtirazın içeriği de en az biçimi kadar önemlidir. "Faturanızı kabul etmiyoruz" cümlesi bir itirazdır, ancak sonraki uyuşmazlıkta hangi kalemin neden reddedildiğini göstermez. İtiraz yazısında faturanın tarihi ve numarası, itiraz edilen kalem, itirazın gerekçesi (teslim edilmeyen miktar, sözleşme fiyatından sapma, kabul edilmeyen vade farkı, ayıplı teslim gibi) ve kabul edilen kısım varsa onun tutarı açıkça yazılmalıdır. Kısmi itiraz, itiraz edilmeyen kalemler bakımından karinenin işlemesine engel olmaz.

Teyit mektubu da aynı sekiz günlük karineye bağlıdır

Faturaya benzer bir kuralı TTK m. 21/3 teyit mektubu için öngörür. Telefonla, herhangi bir iletişim ya da bilişim aracıyla, başka bir teknik araçla ya da sözlü olarak kurulan sözleşmelerde yapılan açıklamaların içeriğini doğrulayan bir yazıyı alan kişi, bunu aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itiraz etmemişse teyit mektubunun yapılan sözleşmeye veya açıklamalara uygun olduğunu kabul etmiş sayılır. Telefonda kararlaştırılan bir sipariş için ertesi gün gönderilen "görüşmemiz uyarınca şu miktarda, şu fiyatla ve şu teslim tarihiyle anlaştığımızı teyit ederiz" yazısı bu hükmün tipik örneğidir.

Teyit mektubu ile fatura arasındaki fark, kuruluş ile ifa arasındaki farktır. Fatura, Genel Kurul'un vurguladığı gibi kurulmuş bir sözleşmenin ifasına ilişkin bir belgedir ve sözleşmeyi kurmaz. Teyit mektubu ise sözlü ya da uzaktan kurulan sözleşmenin içeriğini yazıya geçirir; sekiz gün içinde itiraz edilmezse mektubun yapılan sözleşmeye uygun olduğu, yani sözleşmenin mektuptaki içerikle yapıldığı yönünde karine doğar. Yazılı sözleşme yerine telefon ve anlık mesajla çalışan işletmeler için bu hüküm, faturadan önce gelen ve çoğu zaman daha ağır sonuç doğuran bir belgeyi işaret eder.

İki belgenin aynı ilişkide art arda gelmesi de mümkündür. Sipariş telefonla verilir, satıcı teyit mektubu gönderir, teslimden sonra fatura düzenlenir. Teyit mektubundaki fiyata itiraz etmeyen alıcı, faturadaki aynı fiyata sonradan itiraz ettiğinde kendi sessizliğiyle karşılaşır; teyit mektubunda bulunmayan bir vade farkı ise faturaya eklendiğinde yine olağan içerik dışında kalır. Bu yüzden teyit mektubu da faturayla aynı dikkatle, sipariş notları ve yazışmalarla karşılaştırılarak okunmalıdır.

Faturaya itiraz ile ayıp ihbarı ayrı sürelere bağlıdır

Tacirler arasındaki satışta faturaya itiraz, malın ayıplı olduğunun bildirilmesiyle sıkça karıştırılır. TTK m. 23/1-c, ayıbın teslim sırasında açıkça belli olduğu hâlde alıcının durumu iki gün içinde satıcıya ihbar etmesini, açıkça belli değilse malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemesini ya da incelettirmesini ve ayıp ortaya çıkarsa bu süre içinde ihbar etmesini öngörür. Fatura sekiz gün içinde itiraza uğramış olsa bile ayıbın kendi süresinde ihbar edilmemesi, alıcının ayıptan doğan haklarını tehlikeye sokar.

İki sürenin başlangıç noktası da farklıdır. İtiraz süresi faturanın alındığı günden, ayıp ihbarı süresi ise malın teslim alındığı günden başlar. Mal ile faturanın aynı gün ulaştığı dosyalarda bu fark görünmez; fatura malın teslimden haftalar sonra geldiğinde ise açık ayıp için iki günlük süre, faturanın masaya gelmesinden çok önce dolmuş olabilir. Teslim alınan malın muayenesi ile faturanın denetimi bu yüzden ayrı iş akışları olarak yürütülmelidir.

Ayıplı teslime dayanan itiraz yazısının hem fatura içeriğine hem ayıba yönelik olması mümkündür; yeter ki her iki bildirim kendi süresi içinde ve ayıbın türünü gösterecek açıklıkta yapılsın. Gizli ayıp sonradan ortaya çıkarsa TTK m. 23/1-c'nin son cümlesi Türk Borçlar Kanunu m. 223/2'ye yollama yapar; bu hâlde ayıbın varlığı sonradan anlaşılınca satıcıya hemen bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.

e-Fatura reddi, iade faturası ve TTK m. 21/2 itirazı farklı işlemlerdir

e-Fatura uygulamasının yaygınlaşmasıyla birlikte faturaya itiraz, çoğu işletmede muhasebe yazılımındaki bir "reddet" düğmesine indirgenmiştir. Bu düğmenin hukuki anlamı faturanın gönderildiği senaryoya göre değişir. Ticari fatura senaryosunda alıcı sistem üzerinden kabul ya da red yanıtı verebilir; temel fatura senaryosunda ise sistem böyle bir yanıt öngörmez ve itirazın sistem dışında bir yolla bildirilmesi gerekir. Senaryonun hangisi olduğu faturanın kendisinde yazılıdır ve faturayı alan işletmenin muhasebesi bunu ilk bakışta görebilmelidir.

Vergi mevzuatındaki red ve iptal mekanizmaları faturanın vergi kaydını düzeltmeye yöneliktir. TTK m. 21/2'deki itiraz ise taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisinde ispat yükünü belirler. Sistem üzerinden verilen red yanıtı, tarihi ve muhatabı kayıtlı olduğu için itirazın ispatında güçlü bir delil olabilir; ancak red yanıtı hangi kaleme neden itiraz edildiğini göstermez. Kısmi itirazlarda ve gerekçenin önemli olduğu uyuşmazlıklarda red yanıtının gerekçeli bir yazıyla desteklenmesi gerekir.

İade faturası ise bir itiraz değil, malın satıcıya geri gönderildiğini gösteren vergi belgesidir. Teslim alınan malın bir kısmı geri gönderilmişse alıcının kestiği iade faturası, iadenin miktarını ve tarihini belgeler; ama asıl faturanın fiyatına, vade farkına ya da diğer kayıtlarına itiraz anlamı taşımaz. Uygulamada sık karşılaştığımız bir başka durum, alıcının itirazını yalnız iade faturasıyla yaptığını düşünmesi ve asıl faturadaki fiyat farkına ayrıca itiraz etmemesidir. Mal iadesi ile fatura içeriğine itiraz, iki ayrı bildirim olarak ele alınmalıdır.

Ticari defter kayıtları itirazın önüne geçebilir

Süresinde yapılmış bir itiraz, uyuşmazlığı kendiliğinden alıcı lehine çözmez. Alıcının faturayı kendi ticari defterine kaydetmesi, KDV indirimi için kullanması ve alış faturası olarak vergi dairesine bildirmesi, sonradan ileri sürülen itirazla çelişen bir delil oluşturur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, faturalara itiraz edilmediği gibi bunların davalının ticari defterlerine kaydedildiği ve alış faturası olarak Ba formlarıyla vergi dairesine bildirildiği bir dosyada, bölge adliye mahkemesinin davalının kendi defterindeki kaydın aleyhine delil teşkil ettiği yönündeki kararını onamıştır (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2026/106, K. 2026/4721, 17 Eylül 2026).

Aynı kararda bölge adliye mahkemesi, davalının ayıp ve eksik teslim savunmasını ispata yarar bir tespit yaptırmadığını, bir iade faturası düzenlemediğini ve bu konuda davacıya bir bildirimde ya da ihtarda bulunmadığını da gerekçesine almıştır. Bu gerekçe, itirazın yalnız bir yazıyla sınırlı kalmaması gerektiğini gösterir: ayıplı ya da eksik teslim iddiası, tespit, iade ve bildirimle tutarlı biçimde desteklenmelidir. Faturayı reddeden ama kendi defterine kaydeden, KDV'sini indiren ve malı kullanmaya devam eden bir işletmenin itirazı, mahkeme önünde kendi kayıtlarıyla çelişir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 222, ticari defterlerin delil değerini ayrıntılı biçimde düzenler. Defterlerin ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır (m. 222/2). Bu şartlara uygun defter kayıtlarının sahibi lehine delil olabilmesi için diğer tarafın aynı şartlarla tutulmuş defterlerinin bunlara aykırı olmaması, diğer tarafın defterlerini ibraz etmemesi ya da kayıtların aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir (m. 222/3). 7251 sayılı Kanun'la eklenen cümleye göre diğer tarafın usulüne uygun defterleri ilgili konuda hiçbir kayıt içermiyorsa ticari defterler sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Bu son kural faturaya itiraz eden alıcı için önemlidir. İtiraz ettiği faturayı defterine hiç işlemeyen alıcının defteri, düzenleyenin defterindeki kaydın sahibi lehine delil olmasını engeller; düzenleyen bu hâlde alacağını sipariş, irsaliye, teslim belgesi ve yazışma gibi başka delillerle ispat etmek zorunda kalır. Açılış ya da kapanış onayı bulunmayan ve kayıtları birbirini doğrulamayan defterler ise yalnız sahibi aleyhine delil olur (m. 222/4). Taraflardan biri tacir olmasa bile tacir olan karşı tarafın defter kayıtlarını kabul edeceğini bildirebilir; karşı taraf defterlerini ibrazdan kaçınırsa ibrazı talep eden iddiasını ispat etmiş sayılır (m. 222/5).

Faturaya dayalı alacak takibinde itirazın yeri

Ödenmeyen fatura alacağı için alacaklıların büyük kısmı ilamsız icra takibi başlatır. Borçlunun ödeme emrine itirazı takibi durdurur ve alacaklı, itirazın iptali davası ya da itirazın kaldırılması yollarından birine başvurur. Fatura, borçlunun imzasını taşıyan ve ikrar niteliğinde olan bir belge olmadığından İcra ve İflas Kanunu m. 68 anlamında itirazın kaldırılmasına elverişli belgelerden sayılmaz; faturaya dayanan alacak için olağan yol itirazın iptali davasıdır. Bu davanın şartları, arabuluculuk aşaması ve icra inkâr tazminatı itirazın iptali davası ve icra inkâr tazminatı yazısında ele alınmıştır.

TTK m. 21/2 karinesi en çok bu davada sonuç doğurur. Süresinde itiraz edilmemiş faturanın olağan içeriği, alacaklının ispat yükünü hafifletir; borçlu teslim edilen miktarın ya da fiyatın farklı olduğunu kendisi ispat etmek zorunda kalır. Süresinde ve gerekçeli bir itiraz yapılmışsa alacaklı, teslimi ve bedeli irsaliye, sözleşme, sipariş yazışmaları ve ticari defterlerle ispat eder. Vade farkı gibi olağan içerik dışındaki kayıtlarda, itiraz edilmemiş olsa bile ispat yükü alacaklıda kalır.

İcra inkâr tazminatı bakımından da itirazın varlığı önem taşır. Alacağın likit olması, yani miktarının belli ya da borçlu tarafından belirlenebilir olması tazminatın şartıdır. Teslim edilmiş ve faturasına süresinde itiraz edilmemiş malın bedeli kural olarak likit kabul edilir. Süresinde ve somut gerekçeyle yapılmış bir itiraz varsa alacağın miktarının yargılamayla belirlenmesi gerektiği savunması güç kazanır. Alacaklı açısından tahsil sürecinin bütün aşamaları, takip türleri ve ihtiyati haciz yolu ticari alacak tahsili sayfasında özetlenmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Faturaya itiraz süresi sekiz iş günü mü, takvim günü mü?

TTK m. 21/2 "sekiz gün" der ve iş günü ayrımı yapmaz; süre takvim günü olarak hesaplanır. Hafta sonu ve resmî tatiller sürenin içinde sayılır. Sürenin son gününün tatile denk gelmesi hâlinde ne olacağı tartışmalı olduğundan itirazın son güne bırakılmaması gerekir.

Sekiz günü kaçıran alıcı fatura bedelini ödemek zorunda mıdır?

Sekiz günlük sürenin kaçırılması fatura içeriğinin kabul edildiği yönünde bir karine doğurur, ancak bu karine adi bir karinedir. Alıcı, teslim edilen miktarın ya da sözleşme fiyatının faturadakinden farklı olduğunu irsaliye, sözleşme ve yazışmalarla ispat edebilir. Vade farkı, cezai şart ya da yetki şartı gibi olağan içerik dışındaki kayıtlar bakımından ise ispat yükü hiç yer değiştirmez.

Sipariş verilmemiş bir işletmeden gelen faturaya itiraz etmek gerekir mi?

Hukuk Genel Kurulu'nun 2026 tarihli kararına göre taraflar arasında sözleşme ilişkisi yoksa gönderilen belge fatura değil, en çok bir öneridir ve sessiz kalınması borç doğurmaz. Sözleşme ilişkisinin bulunup bulunmadığı sonradan tartışma konusu olabileceğinden, böyle bir faturanın kısa bir yazıyla reddedilmesi uyuşmazlığı baştan sınırlar. Faturanın defterlere kaydedilmemesi de aynı yönde bir delil oluşturur.

e-Fatura sisteminde red yanıtı vermek TTK m. 21/2 anlamında itiraz sayılır mı?

Ticari fatura senaryosunda verilen red yanıtı, tarihi ve muhatabı kayıtlı bir bildirim olduğundan itirazın ispatında güçlü bir delildir. Red yanıtı itirazın gerekçesini göstermediği için kısmi itirazlarda ya da fiyat ve miktar farkı gibi ayrıntılı uyuşmazlıklarda gerekçeli bir yazıyla desteklenmelidir. Temel fatura senaryosunda sistem red yanıtı öngörmediğinden itiraz KEP, noter ya da iadeli taahhütlü mektup gibi bir yolla yapılmalıdır.

Esnaftan alınan faturaya da sekiz günlük kural uygulanır mı?

Hukuk Genel Kurulu, karinenin faturayı düzenleyenin tacir olmasına bağlı olduğunu ve esnafın gönderdiği faturaya itiraz edilmemesinin içeriği kabul etme sonucunu doğurmadığını belirtmiştir. Esnaftan alınan mal ya da hizmetin bedelinde uyuşmazlık çıkarsa taraflar genel ispat kurallarına tabidir. Düzenleyenin tacir mi esnaf mı olduğu, ticaret siciline ya da esnaf ve sanatkârlar siciline kaydına ve faaliyetin niteliğine göre belirlenir.

Faturaya itiraz edilmesi ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır mı?

İtiraz yalnız itiraz edilen kalem bakımından karinenin doğmasını engeller; borcun kendisini sona erdirmez. Malın teslim edildiği ya da hizmetin verildiği ispat edilirse itiraz edilen fatura da sözleşmedeki bedel üzerinden ödenir. İtiraz, ödenmesi gereken tutarın sözleşmeye ve gerçek teslime göre belirlenmesini sağlar.

Fatura masaya geldiğinde sekiz gün içinde yapılması gereken kontrol

İtiraz kararı, ticari ilişkinin sonunda değil gündelik işleyişinde verilen bir karardır. Faturayı alan işletmenin muhasebesi, faturanın ulaştığı günü kayda geçirmeli ve sekiz günlük sürenin hangi gün dolacağını belirlemelidir. Fatura, sözleşme ya da sipariş yazışmasıyla karşılaştırılmalı; miktar irsaliye ve teslim tutanağıyla, birim fiyat sözleşme ya da teklifle, ödeme koşulları sözleşmedeki vadeyle eşleştirilmelidir. Vade farkı, yetki şartı ya da ek bedel gibi sözleşmede bulunmayan bir kayıt görüldüğünde bu kaydın kabul edilmediği yazılı olarak bildirilmelidir.

Uyuşmazlık çıkan kalem için itiraz, tarihi ve içeriği belgelenebilen bir yolla, faturanın tarihi ve numarası ile itiraz edilen kalem ve gerekçesi gösterilerek yapılmalıdır. Ayıplı teslim varsa TTK m. 23/1-c'deki iki ve sekiz günlük sürelerin malın teslim tarihinden işlediği ayrıca hesaplanmalı, ayıp tespit ya da muayene ile belgelenmelidir. İtiraz edilen faturanın deftere işlenip işlenmeyeceği ve KDV indiriminde kullanılıp kullanılmayacağı mali müşavirle birlikte değerlendirilmelidir; itiraz ile defter kaydının birbiriyle çelişmesi, sonraki davada itirazın değerini zayıflatır.

Faturayı düzenleyen tacir açısından da tablo simetriktir. Faturanın alındığının belgelenmesi, karineden yararlanmanın ilk şartıdır; sözleşmede bulunmayan kayıtların faturaya eklenmesi ise karinenin koruması dışında kalır. Vade farkı ya da gecikme faizi talep edilecekse bunun dayanağı faturada değil sözleşmede kurulmalıdır. Temerrüt için gönderilecek ihtarın TTK m. 18/3'teki yollardan biriyle yapılması da tahsil sürecinin ilk adımlarından biridir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Tüm Ticaret Hukuku kararları

Bu konuyla ilgili yazılar

Tüm Ticaret Hukuku yazıları