Türk Vatandaşlığının Yatırım Yoluyla Kazanılması: Yedi Yol, Tutarlar ve Başvuru Süreci

Türk vatandaşlığının yatırım yoluyla kazanılması, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun istisnai vatandaşlık hükmüne dayanan ve son on yılda en çok başvurulan vatandaşlık yolu hâline gelen bir usuldür. Kanun bu yolu tek bir bentle açar; asıl kurallar ise kanunun uygulama yönetmeliğinde, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün genelge ve kılavuzlarında ve her yatırım türü için ayrı bir bakanlığın ya da kurumun tespit usulünde yer alır. Bu yazı yedi yatırım yolunu, yürürlükteki tutarları, taşınmaz yolunun 2023 sonundan bu yana daralan şartlarını, başvurunun adım adım nasıl ilerlediğini, eş ve çocukların durumunu, ret hâlinde açılabilecek davaları ve sonradan iptal riskini bir araya getirir. Yatırımın taşınmaz olarak yapılması hâlinde tapu işleminin kendi kuralları (ülke listesi, alan sınırları, askerî bölge sorgusu, döviz alım belgesi) ayrıca yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinmesi yazısında anlatılmıştır; burada yalnız vatandaşlığa özgü katman ele alınır.

Kanuni Dayanak: İstisnai Vatandaşlık ve Yatırımcı İkamet İzni

Türk Vatandaşlığı Kanunu m.12, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla, maddede sayılan yabancıların Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabileceğini söyler. Yatırım yolu bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenir. Bent, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/1-j uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancıları ve bunların yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğunu kapsar. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/1-j ise Türkiye'de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacak yabancılara kısa dönem ikamet izni verilmesini öngörür.

Bu iki hükmün birlikte okunmasından üç sonuç çıkar. Birincisi, yatırım yoluyla vatandaşlık kanunda "yatırım" kelimesiyle değil, yatırımcı ikamet iznine atıfla düzenlenmiştir; yatırımın kapsamı ve tutarı kanunda yazmaz, Cumhurbaşkanınca belirlenir. İkincisi, vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla verilir; şartları sağlayan yabancı vatandaşlığı "kazanır" değil "kazanabilir". Bu ifade tarzı, idareye takdir yetkisi bırakıldığını gösterir ve ret hâlinde açılacak davanın sınırlarını belirler. Üçüncüsü, kanun m.12/2 uyarınca millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek hâli bulunanların talepleri Cumhurbaşkanı'na hiç gitmeden Bakanlıkça reddedilir.

Yatırımın kapsamını ve tutarını belirleyen metin, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20'dir. Maddenin ikinci fıkrası 2016 sonunda eklenmiş, tutarlar 2018'de düşürülmüş, 2022'de kısmen yükseltilmiş, 2022 ortasında yedinci yol eklenmiş ve Aralık 2023'te taşınmaz yolu daraltılmıştır. Yürürlükteki metin aşağıda tablo hâlinde verilmiştir. Yönetmelik değişiklikleri Cumhurbaşkanı kararıyla yapıldığından tutarlar kanun değişikliği beklemeden değişebilir; başvuru anında yürürlükteki metnin okunması bu konunun değişmez kuralıdır.

Yedi Yatırım Yolu ve Yürürlükteki Tutarlar

Yönetmelik m.20/2, aşağıdaki şartlardan herhangi birini sağlayan yabancının kanun m.12/1-b kapsamında Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabileceğini söyler. Her yolda yatırımın gerçekleştiğini tespit eden kurum farklıdır ve tespitin usulü o kurumca belirlenir (m.20/9).

Yatırım türü	Asgari tutar / ölçü	Süre şartı	Tespit eden kurum
Sabit sermaye yatırımı	500.000 ABD doları veya karşılığı döviz	Yönetmelikte süre yok; tespit usulü Bakanlığa ait	Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Taşınmaz satın alma	400.000 ABD doları veya karşılığı döviz	Üç yıl satılmama şerhi	Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü)
Noterde satış vaadi sözleşmesi	400.000 ABD doları peşin ödenmiş	Üç yıl devir ve terkin yasağı şerhi	Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
İstihdam	En az 50 kişi	Tespit usulü Bakanlığa ait	Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
Banka mevduatı	500.000 ABD doları veya karşılığı döviz	Üç yıl tutma	Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
Devlet borçlanma araçları	500.000 ABD doları veya karşılığı döviz	Üç yıl tutma	Hazine ve Maliye Bakanlığı
Gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı	500.000 ABD doları veya karşılığı döviz	En az üç yıl elde tutma	Sermaye Piyasası Kurulu
Bireysel emeklilik katkı payı	500.000 ABD doları veya karşılığı döviz	Üç yıl sistemde kalma	Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu

Yönetmelik yedi bent sayar; taşınmaz bendi satın alma ve satış vaadi olmak üzere iki seçenek içerdiğinden tabloda sekiz satır vardır. Üç yıllık süre, mevduat, borçlanma aracı, fon payı ve bireysel emeklilik yollarında yatırımın elde tutulma süresidir; taşınmazda ise satılmama şerhidir. Yönetmelik m.20/8, belirtilen süreyi tamamlamak amacıyla yatırım türleri arasında geçişkenliğe izin verir; yani üç yılın bir bölümü mevduatta, kalanı devlet tahvilinde geçirilebilir. Uygulamada geçişin ilgili tespit kurumlarına bildirilmesi ve sürenin kesintisiz sayılması için varlıklar arasında boşluk bırakılmaması beklenir.

Döviz tutarı nasıl hesaplanır ve para nereye gider?

Yönetmelik m.20/6, parasal değerlerin belirlenmesinde tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınacağını söyler. Dolayısıyla eşik, ödeme tarihindeki piyasa kuruyla değil, tespit tarihindeki resmî kurla ölçülür; kurun yönü başvuru takvimini etkiler. Yönetmelik m.20/10 ise 2022'de eklenen ve yatırımcıların çoğunun gözden kaçırdığı bir kuralı taşır: taşınmaz, mevduat, borçlanma aracı, fon payı ve bireysel emeklilik yollarında döviz tutarı işlem öncesinde Türkiye'de faaliyet gösteren bir bankaya, o banka tarafından da Merkez Bankası'na satılır. Mevduat yolunda elde edilen Türk lirası üç yıl boyunca Türk lirası mevduatta, borçlanma aracı yolunda Türk lirası cinsinden devlet borçlanma araçlarında, bireysel emeklilik yolunda Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun belirlediği fonlarda tutulur. Uygulama esaslarını Merkez Bankası belirler. Bu düzenlemenin pratik sonucu, üç yıllık dönemde kur riskinin yatırımcıda kalmasıdır; eşik tutar dövizle ölçülür, ancak varlık Türk lirasında bekler.

Sabit sermaye yatırımı ve istihdam yolu

Sabit sermaye yatırımı yolunda ölçü, 500.000 ABD doları tutarında sabit sermaye yatırımının Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilmesidir. Sabit sermaye kavramı genel olarak arsa, bina, makine ve teçhizat gibi kalıcı yatırım kalemlerini anlatır; hangi harcamaların sayılacağını Bakanlığın tespit usulü belirler. İstihdam yolunda ise en az 50 kişilik istihdam oluşturulduğunun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespiti aranır. İki yolda da tespit usulünü ilgili bakanlık belirlediğinden (yönetmelik m.20/9), yatırım yapılmadan önce bakanlığın güncel başvuru kılavuzu okunmalı; yatırımın ve istihdamın hangi tarihten itibaren sayılacağı, nasıl belgeleneceği ve tespit yazısının hangi birimden alınacağı baştan netleştirilmelidir.

Taşınmaz Yolu: 400.000 Dolarlık Alımın Şartları

Yönetmelik m.20/2-b'nin yürürlükteki metni iki seçenek tanır. Birincisi, en az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarındaki kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazın, tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi konulmak şartıyla satın alınmasıdır. İkincisi, kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş bir taşınmaz için en az 400.000 ABD doları tutarın peşin yatırıldığı, noterde düzenlenmiş satış vaadi sözleşmesinin üç yıl süreyle devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdüyle tapu siciline şerh edilmesidir. Her iki hâlde tespit Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı adına Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü tarafından yapılır.

Tutarın tarihçesi ve 2023 daralması

Taşınmaz yolunun eşiği 2017 başındaki ilk düzenlemede 1.000.000 dolardı; 19 Eylül 2018'de 250.000 dolara indirildi; 13 Mayıs 2022'de yayımlanan ve 13 Haziran 2022'de yürürlüğe giren değişiklikle 400.000 dolara çıkarıldı. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü eşiği satış ya da satış vaadi sözleşmesinin düzenlendiği tarihe göre belirler; 2022 ortasından önce yapılmış alımlara dayanan son başvuruların nasıl sonuçlandırılacağı ayrı talimatlarla düzenlenmiş, eksik kalan kısmın 1 Şubat 2023'ten sonra satış vaadi sözleşmesiyle tamamlanması ise kapatılmıştır. Yeni bir alımda esas, 400.000 dolardır.

12 Aralık 2023'te yayımlanan değişiklik, taşınmazın niteliğini sınırlamıştır. Bu tarihten önce her tür taşınmaz (tarla, arsa, bağımsız bölüm) vatandaşlığa konu edilebiliyordu; artık yalnız kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş taşınmazlar ile üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazlar kabul edilir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün açıklamasıyla tarımsal vasıflı taşınmazlar ile yapısız arsalar vatandaşlık kazanımına konu edilemez. Aynı Genel Müdürlük, 1 Şubat 2023'ten sonra hisseli olarak edinilen taşınmazların vatandaşlık için kullanılamayacağını da duyurmuştur. Paylı mülkiyet olarak edinilen taşınmaz payları, devre mülk gibi paylı mülkiyete dayanan haklar ve birden fazla yabancının aynı taşınmazı bölüşerek eşiğe ulaşması bu tarihten sonra yol dışındadır.

Tutar tespit belgesi, değerleme raporu ve döviz alım belgesi

Tapu işleminde eşiğin sağlandığı üç belgeyle ölçülür ve üçünün birbirini doğrulaması gerekir. Birincisi, Genel Müdürlüğün 2024/2 sayılı Genelgesi doğrultusunda lisanslı değerleme kuruluşunca düzenlenen taşınmaz değerleme raporu ve bu raporun eki olarak sistem üzerinden üretilen Taşınmaz Edinim Sureti ile Vatandaşlık Kazanımına Esas Tutar Tespit Belgesi'dir. Belge, taşınmazın vatandaşlık amacıyla kabul edilebilecek yatırım tutarını gösterir; düzenlenme tarihinden itibaren altı ay geçerlidir ve fiziki ibrazı değil sistemden gönderilmesi esastır. İkincisi, döviz alım belgesidir: 2022 başından bu yana bedelin dövizinin bir bankaya ve oradan Merkez Bankası'na satıldığını gösteren bu belge, kayıtlı elektronik posta üzerinden tapu müdürlüğüne iletilir. Üçüncüsü, bedelin alıcıdan satıcıya banka yoluyla ödendiğini gösteren onaylı dekonttur. Resmî senette beyan edilen bedel ile ödeme dekontlarının toplamı ayrı ayrı eşiği karşılamalı ve bu değerler tutar tespit belgesiyle teyit edilmelidir; üçünden biri eşiğin altında kalırsa işlem yapılmaz.

Kimden alınamaz, hangi taşınmaz sayılmaz?

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hakkındaki kılavuzu, yönetmelikte yazmayan ancak tapu müdürlüğünün işlem sırasında uyguladığı ek ölçütler koyar. Satış ya da satış vaadine konu taşınmaz; yabancı gerçek kişiler ya da alıcının Türk vatandaşı olan birinci derece akrabaları adına kayıtlı olmamalı, alıcının ortağı veya yöneticisi olduğu şirkete ait bulunmamalı ve daha önce yatırım yoluyla vatandaşlık kazanmış bir kişiden alınmış olmamalıdır. Alıcının kendisi ya da birinci derece akrabaları tarafından daha önce bir Türk vatandaşına devredilmiş taşınmaz ile herhangi bir yabancı gerçek kişi ya da yatırım yoluyla vatandaşlık kazanmış kişi tarafından son üç yıl içinde Türk vatandaşına veya şirketine devredilmiş taşınmaz da yol dışındadır. Bir taşınmaz yalnız bir kez vatandaşlık edinimine konu edilebilir. Bu kurallar, aynı taşınmazın el değiştirerek birden fazla vatandaşlık başvurusuna dayanak yapılmasını ve aile içi devirlerle eşiğin kâğıt üzerinde sağlanmasını önlemeye yöneliktir.

İpotekli taşınmaz alınabilir; ancak satış bedelinin ödenmemiş kısmı için kurulan kanuni ipotek kabul edilmez ve döviz kredisiyle finanse edilen tutar eşik hesabında satış bedelinden düşülür. Taşınmaz sayısında sınır yoktur; farklı tarihlerde alınan birden fazla bağımsız bölümün değeri toplanabilir, yeter ki her biri o tarihteki eşik kurallarına uysun ve her birine üç yıllık şerh konulsun. Vatandaşlık amacıyla edinilen taşınmazın kiraya verilmesine engel yoktur; şerh satışı yasaklar, kullanımı değil.

Başvuru Süreci Adım Adım

Yatırım yoluyla vatandaşlık üç ayrı idarenin önünden geçen üç aşamalı bir süreçtir: yatırımın tespiti, yatırımcı ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu. Aşağıda taşınmaz yolu üzerinden anlatılan sıra, diğer yollarda yalnız ilk aşamanın kurumu değişerek aynen geçerlidir.

1. Taşınmazın seçimi ve değerleme raporu. Satın alınacak taşınmaz için anlaşma sağlandıktan sonra Web Tapu üzerinden vatandaşlık amaçlı değerleme raporu talep edilir; rapor ve tutar tespit belgesi sisteme düşer. Taşınmazın Tapu Kanunu m.35 sınırlarına uygunluğu (ülke listesi, alan sınırı, askerî bölge sorgusu) bu aşamada denetlenir.
2. Döviz alım belgesi ve tapu başvurusu. Bedelin dövizi bankaya satılır, döviz alım belgesi kayıtlı elektronik posta ile tapu müdürlüğüne iletilir; pasaport, kimlik beyan formu, fotoğraf, zorunlu deprem sigortası poliçesi, banka dekontu ve varsa vekâletname ile başvuru yapılır. Tapu müdürlüğü döviz alım belgesi, resmî senet ya da satış vaadi sözleşmesi ve dekontta beyan edilen değerlerin yönetmelik ölçütlerini sağladığını ve tutar tespit belgesiyle teyit edildiğini kontrol eder.
3. Harç, resmî senet ve şerh. Şartlar sağlanmışsa tapu harcı ve döner sermaye ücreti kısa mesajla bildirilir; ödeme sonrasında resmî senet düzenlenir, imzalar atılır, taşınmazın siciline üç yıl satılmayacağı beyanı işlenir ve tapu senedi teslim edilir. Satış vaadi seçeneğinde noterde düzenlenen sözleşme aynı taahhütle tapu siciline şerh edilir.
4. Taşınmaz Yatırımı Tespit Belgesi. Tapu müdürlüğü işlem belgelerini sistem üzerinden Genel Müdürlüğe veya bölge müdürlüğüne gönderir; kontrol sonrasında belge düzenlenir, gereği için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile Göç İdaresi Başkanlığı'na resmî yazıyla, bilgi için başvurana elektronik postayla iletilir.
5. Yatırımcı ikamet izni. Belge alındıktan sonra il göç idaresi müdürlüğüne Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31/1-j kapsamında kısa dönem ikamet izni başvurusu yapılır. Bu izin, aynı kanunun m.31/5 hükmü uyarınca her defasında en fazla beşer yıllık sürelerle verilebilir; diğer kısa dönem izinlerdeki iki yıllık tavan burada uygulanmaz. Yabancı eş ile ergin olmayan veya bağımlı çocuklar da aynı bentten izin alır.
6. Vatandaşlık başvurusu. İkamet izninin ardından il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne başvurulur. Yönetmelik m.20/3 uyarınca dosyada isteği belirten form dilekçe, uyruğu gösteren pasaport, medenî hâl belgesi (evliyse evlenme, boşanmışsa boşanma, dulsa eşin ölüm belgesi), doğum belgesi ya da nüfus kayıt örneği, evliyse eş ve çocuklarla aile bağını gösteren belge, Türk vatandaşı birinci veya ikinci derece yakını varsa bunların nüfus kayıt örneği, doğum tarihi ay ve gün içermiyorsa tamamlayıcı belge ya da beyan ve hizmet bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz bulunur. Yabancı ülkede düzenlenen belgelerin apostil ya da konsolosluk tasdiki ve yeminli tercümesi gerekir; bu usul yurt dışından vekâletname ve apostil yazısında anlatılmıştır.
7. Bakanlık incelemesi ve karar. Dosya İçişleri Bakanlığı'na gönderilir; yönetmelik m.20/7 uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği, Hazine ve Maliye ile Sanayi ve Teknoloji bakanlıkları temsilcilerinden oluşan bir komisyon süreci takip edebilir. Millî güvenlik ve kamu düzeni araştırması bu aşamada yapılır. Engel bulunmayan dosyalar Cumhurbaşkanı kararına sunulur; karar tarihinden itibaren vatandaşlık hüküm ifade eder (kanun m.20/1) ve ardından nüfus kaydı açılır, kimlik kartı ve pasaport için başvurulabilir.

Süre, dosyanın eksiksizliğine ve güvenlik araştırmasının hızına bağlı olarak değişir; uygulamada tapu işlemi haftalar, vatandaşlık kararı aylar alır. Başvuru sahibinin Türkiye'de fiilen ikamet etmesi aranmaz; ikamet izni alınması yeterlidir, iznin fiilen kullanılması şart değildir. Yurt dışında yaşayan yatırımcının tapu, ikamet ve vatandaşlık başvurularını vekâletname ile yürütmesi mümkündür; bu tür dosyaların yönetimi yurt dışından avukat ve online avukat sayfalarında anlatılmıştır.

Eş ve Çocuklar: Kim Birlikte Vatandaş Olur?

Kanun m.12/1-b, yatırımcının yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğunu doğrudan kapsama alır. Bu, kanun m.20/2'deki genel kuraldan ayrılan bir düzenlemedir: genel kurala göre yetkili makam kararıyla vatandaşlık kazanmak eşin vatandaşlığına tesir etmez ve yalnız velayet altındaki çocuklar diğer eşin muvafakatiyle vatandaşlığı kazanır. Yatırım yolunda ise eş kendi yatırımı olmaksızın, aynı dosyada ve aynı kararla vatandaş olur; bunun için eşin de yatırımcı ikamet izni alması ve vatandaşlık dosyasına dâhil edilmesi gerekir.

Çocuklar bakımından ölçüt, ergin olmamak ya da bağımlı olmaktır. On sekiz yaşını doldurmuş ve bağımlı sayılmayan çocuk kapsam dışındadır; kendisi ayrı bir yatırım yapmadıkça yalnız kanun m.11'deki genel yoldan (beş yıl ikamet ve diğer şartlar) başvurabilir. "Bağımlı çocuk" ifadesi uygulamada, ergin olsa da engellilik gibi nedenlerle anne babasının bakımına muhtaç çocuk olarak anlaşılır; bağımlılığın belgelenmesi gerekir. Eşin ve çocukların önceki evliliklerden gelen çocukların durumu ise "kendisinin ve eşinin çocuğu" ifadesiyle çözülmüştür: yatırımcının kendi çocuğu ile eşinin başka evlilikten olan çocuğu da, ergin değilse ya da bağımlıysa kapsama girer; ancak velayet başka bir kişideyse o kişinin muvafakati ve ilgili ülke hukukunun öngördüğü belgeler istenebilir.

Vatandaşlık kazanıldıktan sonra evlenilen eş için bu yol kapalıdır. Sonradan evlenen yabancı eş, kanun m.16 uyarınca en az üç yıldan beri evli olmak ve evliliğin fiilen sürmesi şartıyla evlenme yoluyla başvurabilir; bu yol ve şartları Yalova yabancılar hukuku sayfasında özetlenmiştir. Vatandaşlık kararından sonra doğan çocuk ise doğumla Türk vatandaşı olur.

Ret, Yargı Yolu ve Sonradan İptal Riski

Süreçte üç farklı idari işlem ret niteliğinde olabilir ve her birinin yargı yolu farklıdır. Birincisi, tespit kurumunun yatırımı yeterli bulmamasıdır: tapu müdürlüğünün işlemi yapmaması, Genel Müdürlüğün tespit belgesi düzenlememesi ya da bir bakanlığın tespit yazısı vermemesi. Bunlar idari işlemdir; İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 uyarınca tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir ve dava, aynı kanunun m.32'sindeki genel yetki kuralına göre işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesinde görülür. İkincisi, kanun m.12/2 uyarınca millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel görülerek talebin Bakanlıkça reddedilmesidir; bu işlem İçişleri Bakanlığı'na ait olduğundan dava Ankara idare mahkemelerinde açılır. Üçüncüsü, dosyanın Cumhurbaşkanı'na sunulup olumsuz sonuçlanmasıdır; 2575 sayılı Danıştay Kanunu m.24/1-a uyarınca Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak iptal davaları ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da görülür.

Bu davalarda idarenin takdir yetkisi sınırı belirler. Kanun vatandaşlığı bir hak olarak değil, şartları sağlayan yabancıya tanınabilecek bir imkân olarak düzenlemiştir; yargı yeri idarenin yerine geçip vatandaşlık veremez, ancak takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında, somut ve hukuken kabul edilebilir bir sebebe dayanmadan kullanılıp kullanılmadığını denetler. Millî güvenlik gerekçesiyle verilen retlerde idarenin dayandığı bilgilerin mahkemeye sunulması, ret sebebinin genel bir ifadeden ibaret kalmaması ve başvuranın hakkındaki iddialara karşı savunma yapabilmesi, davanın seyrini belirleyen noktalardır. Tespit aşamasındaki retler ise çoğunlukla belge eksikliğinden ya da eşiğin kur farkıyla altına düşülmesinden kaynaklanır; bu retlerde dava açmak yerine eksikliği giderip yeniden başvurmak çoğu kez daha hızlı sonuç verir.

Vatandaşlık kazanıldıktan sonra da iki risk sürer. Birincisi kanun m.31'deki iptaldir: vatandaşlığı kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir. Yatırımın gerçek olmaması, bedelin banka yoluyla ödenmiş gibi gösterilmesi ya da satıcıyla arka planda geri alım anlaşması yapılması bu kapsama girer. İkincisi taahhüde aykırılıktır: üç yıllık şerh süresi içinde satış zaten tapuda yapılamaz; ancak Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün 2024/4 sayılı Genelgesi, taahhüt süresi bittikten sonra taşınmazın önceki malike geri devredilmesi ya da satış vaadi şerhinin terkin edilip taşınmazın üçüncü kişiye devredilmesi hâlinde durumun Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'ne bildirileceğini öngörür. Bildirim, vatandaşlığın kazanılma sürecinin yeniden incelenmesi anlamına gelir; başlangıçta gerçek bir satış yapılmadığı sonucuna ulaşılırsa m.31 yolu açılır. Mevduat, borçlanma aracı ve fon yollarında da üç yıl dolmadan varlığın çekilmesi aynı sonuca götürür.

Karıştırılan Kavramlar: Mavi Kart, Turkuaz Kart ve İkamet İzni

Yatırım yoluyla vatandaşlıkla ilgili sorularda üç kavram sık sık birbirine karıştırılır. Mavi Kart, kanun m.28'de düzenlenir ve yabancılara değil, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlere ve üçüncü dereceye kadar altsoylarına verilir. Mavi Kart sahipleri seçme ve seçilme, muafen araç ya da ev eşyası ithali ve kadrolu kamu görevi dışında Türk vatandaşlarının haklarından aynen yararlanır, askerlik yükümlülüğü taşımaz; ancak vatandaş değildir. Yatırım yoluyla vatandaşlık ise tam vatandaşlıktır; nüfus kaydı, kimlik ve pasaport verilir. Mavi Kartlı bir kişinin yatırım yoluyla başvurmasına gerek yoktur; kanun m.13 uyarınca ikamet şartı aranmaksızın vatandaşlığı yeniden kazanabilir.

Turkuaz Kart, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu'nda düzenlenen ve nitelikli yabancılara süresiz çalışma ve ikamet imkânı veren bir belgedir. Kanun m.12/1-b Turkuaz Kart sahiplerini de istisnai vatandaşlık kapsamına alır; ancak Turkuaz Kart'ın kendisi vatandaşlık değildir ve yatırım eşiğiyle ilgisi yoktur. Yatırımcı ikamet izni de aynı şekilde vatandaşlığın ön aşamasıdır: yatırım yapan yabancı beş yıla kadar ikamet izni alıp vatandaşlığa hiç başvurmayabilir; vatandaşlığa başvurmak için ise bu iznin alınmış olması gerekir. İkamet izni yatırım süresi boyunca uzatılabilir, vatandaşlık kararıyla birlikte konusuz kalır.

Son bir karışıklık çifte vatandaşlıkla ilgilidir. Türk hukuku, yatırım yoluyla vatandaşlık kazanan yabancıdan önceki vatandaşlığından çıkmasını istemez; ancak başvuranın kendi ülkesinin hukuku başka bir devletin vatandaşlığını kazanmaya sonuç bağlayabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde kişinin uyruğunda bulunduğu devletin çifte vatandaşlık kuralının ayrıca incelenmesi gerekir; Türk makamları bu konuda güvence vermez.

Sık Sorulan Sorular

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı için en az ne kadar yatırım gerekir?

Taşınmaz yolunda 400.000 ABD doları, diğer parasal yollarda (sabit sermaye, mevduat, devlet borçlanma araçları, fon katılma payı, bireysel emeklilik) 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz aranır; istihdam yolunda tutar değil en az 50 kişilik istihdam ölçüsü vardır. Tutarlar yönetmelikle belirlendiğinden Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebilir; başvuru gününde yürürlükteki metin esastır.

Yatırım tutarı hangi kurla hesaplanır?

Yönetmelik m.20/6 uyarınca tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır. Taşınmazda bu tarih, değerleme raporu ve tutar tespit belgesinin düzenlendiği tarihe bağlıdır; ödeme günü ile tespit günü arasındaki kur farkı eşiğin altına düşülmesine yol açabileceğinden bedelin eşiğin bir miktar üzerinde tutulması yaygın uygulamadır.

Arsa ya da tarla alarak vatandaşlık başvurusu yapılabilir mi?

12 Aralık 2023'ten sonra hayır. Yönetmelik değişikliğiyle yalnız kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş taşınmazlar ile üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazlar kabul edilir; tarımsal vasıflı taşınmazlar ve yapısız arsalar bu yoldan çıkarılmıştır. Bu tarihten önce satış ya da satış vaadi sözleşmesi düzenlenmiş arsalar için işlem tarihindeki kural uygulanır.

Birden fazla taşınmazın değeri toplanabilir mi?

Evet, taşınmaz sayısında sınır yoktur; farklı tarihlerde alınan bağımsız bölümlerin değeri toplanabilir. Ancak her taşınmaz kendi işlem tarihindeki eşik kurallarına uymalı, her birine üç yıllık satılmama şerhi konulmalı ve 1 Şubat 2023'ten sonra hisseli edinim yapılmamalıdır. Aynı taşınmazın birden fazla kişi tarafından paylaşılarak eşiğe ulaşılması bu tarihten sonra mümkün değildir.

Taşınmazı aile üyesinden ya da kendi şirketimden alabilir miyim?

Hayır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü kılavuzuna göre taşınmaz; yabancı gerçek kişilerden, alıcının Türk vatandaşı olan birinci derece akrabalarından, alıcının ortağı ya da yöneticisi olduğu şirketten veya daha önce yatırım yoluyla vatandaşlık kazanmış kişiden alınamaz. Alıcının ya da birinci derece akrabalarının daha önce bir Türk vatandaşına devrettiği taşınmaz da yeniden alınıp vatandaşlığa dayanak yapılamaz.

Eşim ve çocuklarım da vatandaş olur mu?

Kanun m.12/1-b uyarınca yabancı eş ile ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklar aynı dosyada ve aynı kararla vatandaşlığı kazanır; eşin ayrıca yatırım yapması gerekmez. On sekiz yaşını doldurmuş ve bağımlı sayılmayan çocuklar kapsam dışıdır. Vatandaşlık kazanıldıktan sonra evlenilen eş için yalnız evlenme yoluyla vatandaşlık (kanun m.16, üç yıl evlilik) yolu açıktır.

Üç yıl dolmadan taşınmazı satabilir miyim?

Hayır. Tapu kaydındaki şerh üç yıl boyunca satışı engeller. Taahhüt süresinden sonra yapılan satış serbesttir; ancak taşınmazın önceki malike geri devredilmesi hâlinde durum Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'ne bildirilir ve başlangıçtaki satışın gerçek olmadığı sonucuna ulaşılırsa kanun m.31 uyarınca vatandaşlığın iptali gündeme gelir.

Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?

Ret işlemini yapan makama göre yol değişir. Tespit kurumu ve İçişleri Bakanlığı işlemlerine karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde, Cumhurbaşkanı kararına karşı ise ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'da iptal davası açılır. Belge eksikliğinden kaynaklanan retlerde eksikliği giderip yeniden başvurmak genellikle davadan hızlıdır; millî güvenlik gerekçeli retlerde ise idarenin somut bir sebebe dayanıp dayanmadığı yargısal denetimin konusudur.

Türkiye'de oturmam gerekir mi?

Hayır. Yatırımcı ikamet izninin alınmış olması yeterlidir; iznin fiilen kullanılması ya da Türkiye'de belirli bir süre bulunulması aranmaz. Başvuru, tapu, ikamet ve vatandaşlık aşamalarının tamamı usulüne uygun vekâletnameyle yürütülebilir.

Sonuç

Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, kanunda tek bentle açılmış ancak yönetmelik, genelge ve kılavuz katmanlarıyla ayrıntılı biçimde şekillendirilmiş bir usuldür. Yedi yatırım yolunun her birinde tutar, süre ve tespit kurumu farklıdır; taşınmaz yolunda 2022'de tutar, 2023'te taşınmazın niteliği değişmiş, hisseli edinim ve aile içi devirler kapatılmıştır. Süreç, yatırımın tespiti, yatırımcı ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu olmak üzere üç idarenin önünden geçer ve Cumhurbaşkanı kararıyla sonuçlanır; karar takdire bağlıdır, ret hâlinde yargı yolu işlemi yapan makama göre idare mahkemesi ya da Danıştay'dır. Yatırımın gerçek olması, bedelin banka yoluyla ödenmesi ve üç yıllık taahhüde uyulması, yalnız başvurunun kabulü için değil, kazanılan vatandaşlığın sonradan iptal edilmemesi için de belirleyicidir. Yatırım kararından önce yürürlükteki yönetmelik metninin, Genel Müdürlük kılavuzunun ve kişinin kendi ülkesinin çifte vatandaşlık kuralının birlikte okunması, sürecin en pahalı hatalarını baştan önler.