Belirsiz Alacak Davası Kaldırıldı: Derdest Davalar, Talep Artırımı ve Kısmi Davaya Geçiş (HMK 107)

İşten ayrılan bir işçi, fazla çalışma ücretinin ne kadar tuttuğunu bilmeden dava açmak ister; tanık anlatımları ve puantaj kayıtları dosyaya girmeden tutarın ortaya çıkmayacağı bellidir. On yılı aşkın süre bu durumun cevabı tek bir kurumdu: belirsiz alacak davası. 31 Temmuz 2026'dan itibaren bu cevap değişti. 7589 sayılı Kanun, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 107. maddesini yürürlükten kaldırdı; aynı gün mahkemelerde görülmekte olan çok sayıda belirsiz alacak davası ise eski hükümlere göre yürümeye devam ediyor. Bugün iki ayrı rejim yan yana uygulanmaktadır ve hangi dosyanın hangisine tabi olduğu, talep artırımının zamanını, zamanaşımının hesabını ve harcın tamamlanmasını doğrudan belirler.

Belirsiz Alacak Davası 31 Temmuz 2026'da Yürürlükten Kalktı

Değişiklik, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile geldi. Kanunun 19. maddesi HMK m. 107'yi yürürlükten kaldırdı; 20. maddesi ise HMK m. 109'a dördüncü bir fıkra ekledi. Kanunun 26. maddesi, belirli birkaç madde dışında kalan hükümlerin yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini öngördüğünden, bu iki değişiklik 31 Temmuz 2026'dan itibaren uygulanmaktadır. Kanun kamuoyunda daha çok ceza hükümleriyle anıldı; hukuk yargılaması bakımından getirdiği değişikliklerin genel çerçevesi 12. Yargı Paketi rehberinde yer alıyor.

Kaldırılan madde, alacağının miktarını dava açarken tam ve kesin olarak belirlemesi kendisinden beklenemeyen ya da bu imkânsız olan alacaklıya, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktarı göstererek dava açma imkânı tanıyordu. Davacı, karşı tarafın verdiği bilgi ya da tahkikat sonucunda alacak belirlenebilir hâle geldiğinde talebini artırabiliyor; bunun için ıslaha başvurması gerekmiyordu. Yerine gelen düzenleme bu işlevi ayrı bir dava türü olarak değil, kısmi dava içinde bir hak olarak kurdu.

Kanun koyucu geçiş dönemini de açıkça düzenledi. 7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin onuncu fıkrasına göre yürürlükten kaldırılan HMK m. 107, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunur. Bu hüküm, derdest (henüz sonuçlanmamış) belirsiz alacak davalarının usulden reddedilmeyeceğini, kısmi davaya dönüştürülmeyeceğini ve kendi kuralları içinde sonuçlanacağını güvenceye alır.

Hangi Dava Eski Hükme Tabi: Belirleyici Olan Dilekçenin Kayıt Tarihi

Geçiş hükmünün ölçütü "açılan dava"dır. HMK m. 118/1'e göre dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır. Dolayısıyla eski rejimden yararlanabilmek için dava dilekçesinin 31 Temmuz 2026'dan önce, yani en geç 30 Temmuz 2026'da kayda alınmış olması gerekir. Kanunun lafzı "kaldırılma tarihinden önce" ifadesini kullandığından, yürürlük günü olan 31 Temmuz 2026'da kaydedilen dilekçe de bu kapsamın dışında kalır.

İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk sürecinin 31 Temmuz 2026'dan önce başlamış, ancak anlaşmama tutanağından sonra davanın bu tarihten sonra açılmış olması, dosyayı eski rejime taşımaz; geçiş hükmü arabuluculuk başvurusunu değil, dava tarihini esas alır. Uygulamada sık karşılaştığımız durumlardan biri, yaz aylarında tamamlanan arabuluculuk tutanağına dayanılarak sonbaharda "belirsiz alacak davası" başlığıyla hazırlanmış dilekçelerdir; bu dilekçelerin kayıttan önce kısmi dava olarak yeniden kurulması gerekir.

Davanın bulunduğu aşama geçiş hükmünü etkilemez. Dosya ilk derece mahkemesinde, bölge adliye mahkemesinde (BAM) ya da Yargıtay'da olsun, bozma veya kaldırma kararıyla ilk derece mahkemesine dönmüş olsun, dava 31 Temmuz 2026'dan önce açılmışsa mülga HMK m. 107 o dava bakımından uygulanmaya devam eder. Aynı alacak için yürürlükten sonra açılacak yeni bir dava ise yeni rejime tabidir.

Derdest Davada Talep, Hâkimin Vereceği İki Haftalık Kesin Süre İçinde Artırılır

Derdest belirsiz alacak davalarında uygulanmaya devam eden mülga HMK m. 107'nin ikinci fıkrası, 2020 yılında 7251 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmişti. Bu düzenlemeye göre karşı tarafın verdiği bilgi ya da tahkikat sonucu alacağın miktarı veya değeri tam ve kesin olarak belirlenebilir hâle geldiğinde, hâkim tahkikat sona ermeden davacıya iki haftalık kesin süre verir. Davacı bu süre içinde, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın talebini tam ve kesin olarak belirleyebilir; 7251 sayılı Kanun'un gerekçesine göre bu süre, bölge adliye mahkemesinin tahkikat yaptığı hâllerde de verilebilir. Süre içinde artırım yapılmazsa dava, dava dilekçesinin talep sonucunda gösterilen miktar üzerinden görülüp karara bağlanır.

Sürenin verilmesi hâkimin görevidir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, trafik kazasından doğan bir tazminat uyuşmazlığında (E. 2024/8482, K. 2026/994, 22 Ocak 2026), belirsiz alacak davasının şartlarını taşıyan davada kanunda belirtilen anın hâkim tarafından resen gözetilmesi ve davacıya resen kesin süre verilmesi gerektiğini belirtmiş; alacağın belirlenebilir hâle geldiği tespit edilmeden ve süre verilmeden ilk talep üzerinden kurulan hükmü bozmuştur. Bu, davacı vekilinin süreyi beklemekle yetinebileceği anlamına gelmez: bilirkişi raporunun tebliğinden sonra alacağın belirlendiği ve artırım için süre istendiği dilekçeyle bildirilmeli, süre verildiğinde artırım dilekçesi süresinde verilmeli ve tamamlama harcı aynı süre içinde yatırılmalıdır.

Kesin sürenin kaçırılması, artırım imkânını o dava bakımından büyük ölçüde kapatır. Bu durumda ıslahın bir çıkış yolu olup olamayacağı ayrı bir sorudur. HMK m. 176/2'ye göre aynı davada taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir; m. 177/1 ıslahın tahkikatın sona ermesine kadar yapılabileceğini öngörür. Kesin sürenin kaçırılmasından sonra talebin ıslahla artırılıp artırılamayacağı, dosyanın aşamasına ve Yargıtay dairelerinin bu konudaki yaklaşımına göre ayrıca değerlendirilmelidir; süreyi ıslaha güvenerek geçirmek, sonucu belirsiz bir riske girmektir.

Bozma ve kaldırma sonrası dönen dosyalar

Yargıtay bozma kararından ya da BAM'ın kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine döndüğünde, mahkeme tahkikata ilişkin bir işlem yaparsa tahkikat sona erinceye kadar ıslah yapılabilir (HMK m. 177/2). Bu hüküm, bozmaya uymakla ortaya çıkan hukuki durumun ıslahla ortadan kaldırılamayacağını da açıkça belirtir. Görülmekte olan belirsiz alacak davalarında bu kural, artırım imkânının bozma sonrası yeniden doğup doğmadığı sorusuyla birlikte ele alınmalıdır; bozma ilamının kapsamı ve önceki artırımın yapılıp yapılmadığı, cevabı dosyadan dosyaya değiştirir.

Belirsizlik Tahkikata Bağlı Alacakta Kabul Edilir, Belirlenebilir Alacakta Hukuki Yarar Tartışılır

Kaldırılan madde iki ölçüt kullanıyordu: alacağın miktarını dava açarken belirlemenin davacıdan beklenemeyecek olması ya da bunun imkânsız olması. Tipik örnekler işçilik alacaklarıdır. Fazla çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil alacakları çoğu zaman işverenin elindeki kayıtlara, tanık anlatımlarına ve bilirkişi hesabına bağlıdır; işçinin bu kayıtlara dava açmadan ulaşması kural olarak mümkün değildir. Bu alacakların dava süreci fazla mesai alacağı talebinde arabuluculuk ve dava süreci yazısında ayrıntılı anlatılıyor. Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, maluliyet oranı ve aktüerya hesabı gerektiren iş kazası ve trafik kazası dosyaları da aynı mantıkla belirsiz alacak davası olarak açılıyordu.

Kıdem ve ihbar tazminatı gibi, hizmet süresi ve son brüt ücret bilindiğinde hesaplanabilen alacaklar ise bu bakımdan farklıdır. Ücretin kendisi ya da çalışma süresi uyuşmazlık konusu olduğunda bu alacaklar da tahkikata bağlı hâle gelir; ücret ve süre çekişmesizse tutar dava açılmadan önce kıdem tazminatı hesaplayıcısıyla hesaplanabilir. Belirlenebilirlik sorusu, aynı dava dilekçesindeki farklı kalemler için ayrı ayrı sorulur.

Alacağın dava açılırken belirlenebilir olduğu anlaşıldığında ne olacağı konusunda Yargıtay uygulamasında farklı yaklaşımlar görülmüştür. Bir kısım kararlarda belirsiz alacak davası açmakta hukuki yarar bulunmadığı kabul edilerek dava şartı yokluğundan usulden ret sonucuna varılmış, bir kısım kararlarda ise koşulları taşımayan davaya mümkünse kısmi dava olarak devam edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Hukuki yarar bir dava şartıdır ve HMK m. 115 uyarınca mahkemece davanın her aşamasında kendiliğinden araştırılır. Görülmekte olan dosyalarda bu tartışma hâlâ yaşayan bir risktir: belirsiz alacak davası olarak açılmış ama alacağı aslında belirlenebilir olan bir dosyada, nitelendirme sorunu istinaf ve temyiz aşamasında da gündeme gelebilir.

Yeni rejimde bu tartışmanın önemli bir bölümü ortadan kalkar. Kısmi dava açılabilmesinin önündeki "talep konusunun miktarı tartışmasız ya da açıkça belliyse kısmi dava açılamaz" engeli, HMK m. 109/2'yi yürürlükten kaldıran 6644 sayılı Kanun'la 2015'te zaten kalkmıştı. Talep konusu bölünebilir olduğu sürece alacağın bir kısmının dava edilmesi mümkündür (HMK m. 109/1); bu yol, alacağın belirli ya da belirsiz olmasına bağlı değildir.

Tazminat dosyalarında belirlenemezlik

Haksız fiilden doğan bedensel zarar dosyalarında belirsizlik, işçilik alacaklarından farklı bir kaynaktan gelir. Tazminatın miktarı, kesinleşmiş bir maluliyet oranına, zarar görenin gelirine, bakiye ömür ve aktif çalışma dönemine ilişkin hesaba ve çoğu zaman sigorta şirketince yapılmış ödemelerin mahsubuna bağlıdır. Bu veriler kural olarak adli tıp ya da yetkili sağlık kurulu raporu ve aktüerya bilirkişisi incelemesiyle dava içinde netleşir. Görülmekte olan tazminat dosyalarında belirsiz alacak niteliği bu nedenle daha az tartışılır; tartışma, daha çok artırımın hangi rapordan sonra yapılması gerektiği üzerinde yoğunlaşır.

Kaldırılıştan sonra aynı dosyalar kısmi dava olarak açılır. Tazminat hesabının dava içinde birden fazla rapor ve itirazla değişebildiği dosyalarda, tek seferlik artırım hakkının ilk rapordan sonra değil, raporlara yapılan itirazlar karara bağlandıktan ve hesap kesinleştikten sonra kullanılması, artırım sonrasında ortaya çıkan farkın ıslaha kalmasını önler. 7589 sayılı Kanun'un Türk Borçlar Kanunu m. 55'te bedensel zararın hesabına ilişkin yaptığı değişikliğin ise yalnız yürürlükten sonra meydana gelen haksız fiillere uygulanacağı aynı geçici maddenin dokuzuncu fıkrasında belirtilmiştir; derdest dosyada hangi hesap kuralının uygulanacağı, usul kuralından ayrı olarak olay tarihine göre belirlenir.

Zamanaşımı: Eski Rejimde Yerleşik Kabul, Yeni Rejimde Kanun Hükmü

Zamanaşımı, dava açılmasıyla kesilir (Türk Borçlar Kanunu m. 154). Belirsiz alacak davasının en çok başvurulan özelliklerinden biri, davanın asgari miktarla açılmasına rağmen alacağın tamamı bakımından zamanaşımını kesmesiydi. Mülga HMK m. 107 bunu lafzen düzenlemiyordu; sonuç, davacının alacağın tamamını talep ettiği ve yalnız miktarını sonradan belirleyeceği yönündeki yorumla Yargıtay uygulamasında kabul edilmekteydi. Eski rejimde açılmış davalarda artırılan kısım bakımından zamanaşımı bu kabule göre değerlendirilmeye devam eder.

Eski kısmi dava rejiminde tablo farklıydı. Kısmi davada zamanaşımı yalnız dava edilen kısım için kesiliyor, ıslahla sonradan artırılan kısım için ıslah tarihi esas alınıyordu. İşçilik alacaklarında beş yıllık zamanaşımının sınırına yakın açılan kısmi davalarda, ıslah tarihine kadar geçen sürede alacağın bir bölümü zamanaşımına uğrayabiliyordu. Belirsiz alacak davasının tercih edilmesinin başlıca nedeni buydu.

7589 sayılı Kanun bu farkı kanun hükmüyle kapattı. HMK m. 109/4'ün ikinci cümlesine göre talep artırıldığında zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Böylece 31 Temmuz 2026'dan sonra açılan kısmi davalarda zamanaşımı korunması artık içtihada değil, doğrudan kanuna dayanır. Zamanaşımı sürelerinin kendisi, kesilme ve durma sebepleri alacak zamanaşımı süreleri yazısında ayrıca işleniyor.

Faiz konusu ise ayrı tutulmalıdır. HMK m. 109/4 zamanaşımını düzenler, faiz başlangıcı hakkında hüküm içermez. Artırılan kısım için faizin hangi tarihten işleyeceği, temerrüdün ne zaman gerçekleştiğine bağlıdır: dava öncesinde ihtarnameyle temerrüde düşürülmüş bir borçlu ile ilk kez dava dilekçesiyle temerrüde düşen borçlu farklı sonuçlara tabidir. Dava dilekçesinde faiz talebinin alacağın tamamı için ve temerrüt tarihi gösterilerek kurulması, artırım aşamasındaki tartışmaları azaltır.

Davalı Tarafın Konumu: Belge İbrazı Yükümlülüğü ve Savunmanın Sınırı

Belirsiz alacak davası çoğu zaman bilgi dengesizliğinden doğar: ücret bordroları, puantaj kayıtları, giriş-çıkış verileri ya da hasar dosyası davalının elindedir. Mülga HMK m. 107/2 de alacağın belirlenebilir hâle gelmesini "karşı tarafın verdiği bilgi" ile tahkikatın sonucuna bağlıyordu. Bu bilgi akışının usuldeki dayanağı belge ibrazı hükümleridir. HMK m. 219/1'e göre taraflar, kendilerinin veya karşı tarafın delil olarak dayandıkları ve ellerinde bulunan tüm belgeleri mahkemeye ibraz etmek zorundadır.

Belgeyi ibraz etmeyen tarafın durumu HMK m. 220'de düzenlenir. Mahkeme, belgenin ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu ve isteğin kanuna uygun olduğuna kanaat getirir, karşı taraf da belgenin elinde olduğunu ikrar eder ya da talep karşısında susarsa, yahut belgenin varlığı resmî bir kayıtla ya da başka bir belgedeki ikrarla anlaşılırsa ibraz için kesin süre verir; belge süresinde ibraz edilmez ve kabul edilebilir bir mazeret de gösterilmezse, mahkeme duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. İşçilik alacaklarında işverenin tutmakla yükümlü olduğu kayıtları dosyaya sunmaması, hesaplamanın işçinin beyanı ve tanık anlatımları esas alınarak yapılmasına yol açabilir.

Davalı açısından iki rejimin farkı savunmanın zamanlamasında ortaya çıkar. Eski hükme tabi davada davalı, talebin artırılmasına karşı artırılan kısmın esasına ilişkin savunmalarını artırım dilekçesine cevap olarak sunar; artırımın iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaması, davalının artırılan miktara karşı savunma hakkını ortadan kaldırmaz. Kısmi davadaki m. 109/4 artırımı da aynı mantıkla işler. Zamanaşımı def'inin hangi aşamada ileri sürülebileceği ise genel kurallara tabidir ve zamanaşımı rehberinde anlatılan dilekçeler aşaması sınırı burada da gözetilmelidir. Davalının ilk cevap dilekçesinde zamanaşımı def'ini alacağın tamamı için açıkça ileri sürmesi, artırım aşamasında doğabilecek tartışmaları önceden kapatır.

Harç ve Yargılama Gideri: Asgari Miktar Üzerinden Peşin, Artırımda Tamamlama

Belirsiz alacak davası, dava açılırken düşük bir harç ödenmesine imkân verdiği için de tercih ediliyordu. Peşin nispi harç dava dilekçesinde gösterilen asgari miktar üzerinden alınıyor, talep artırıldığında artırılan kısım üzerinden harç tamamlanıyordu. Görülmekte olan dosyalarda bu düzen aynen sürer. Harcı eksik bırakılan bir artırımın hangi sonuçları doğuracağı mahkemenin uygulamasına ve dosyanın aşamasına göre değişebildiğinden, tamamlama harcının artırım dilekçesiyle aynı gün, kesin süre içinde yatırılması gerekir.

Kısmi davada da harç mantığı değişmez, yalnız dayanağı değişir. Kısmi davada harç talep edilen kısım üzerinden yatırılır; talep HMK m. 109/4 uyarınca artırıldığında, artırılan kısım için noksan harç Harçlar Kanunu'na bağlı tarifeye göre tamamlanır. Fıkranın kendisi yalnız artırımı ve zamanaşımını düzenler. Harç oranları ve maktu tutarlar her yıl Harçlar Kanunu'na bağlı tarifelerle güncellendiğinden, dava tarihindeki tarifenin esas alınması gerekir. Yargılama giderleri ve karşı taraf vekâlet ücreti ise davanın sonunda kabul ve ret oranına göre paylaştırılır; asgari miktarın gerçekçi olmayan biçimde düşük ya da yüksek gösterilmesi bu paylaştırmayı doğrudan etkiler.

Asgari miktarın seçimi neden önemlidir

Derdest davada dilekçede gösterilen asgari miktar yalnız harcın hesaplandığı tutar değildir. Kesin süre içinde artırım yapılmazsa dava bu miktar üzerinden karara bağlanır; asgari miktar böylece hükmedilebilecek tutarın sınırına dönüşür. Uygulamada sık karşılaştığımız bir tablo, sembolik bir tutarla açılmış ve sonra süre kaçırılmış davalarda bilirkişi raporunun ortaya koyduğu alacağın büyük bölümünün hüküm dışında kalmasıdır. Aynı risk kısmi davada talep edilen kısım için geçerlidir: artırım yapılmazsa mahkeme talepten fazlasına hükmedemez (HMK m. 26).

31 Temmuz 2026'dan Sonra Açılan Davada Yol: Kısmi Dava ve Tek Seferlik Artırım

Yürürlükten sonra açılan davalarda "belirsiz alacak davası" nitelendirmesine dayanmak mümkün değildir; kanunda böyle bir dava türü artık bulunmamaktadır. Bu başlıkla hazırlanmış bir dilekçenin mahkemelerce kısmi dava olarak mı değerlendirileceği, yoksa nitelendirme sorunu nedeniyle davacıya açıklama için süre mi verileceği konusunda henüz yerleşik bir içtihat oluşmamıştır. Hâkim Türk hukukunu kendiliğinden uygular (HMK m. 33); yine de dilekçenin baştan kısmi dava olarak, talep edilen somut bir tutar ve fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu açıkça yazılarak kurulması, bu belirsizliği dosyaya hiç taşımamanın yoludur.

Dava dilekçesinde talep sonucunun kurulması

HMK m. 119/1, dava dilekçesinde malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değerinin (d bendi) ve açık bir talep sonucunun (ğ bendi) bulunmasını arar. Kısmi davada bu iki unsur birlikte okunur: talep sonucu, dava edilen kısmın tutarını ve hangi alacak kalemine ait olduğunu göstermeli, kalan kısım için fazlaya ilişkin hakların saklı tutulduğu ayrıca belirtilmelidir. Birden çok alacak kalemi tek dilekçede ileri sürülüyorsa her kalem için talep edilen tutar ayrı yazılır; tek bir toplam tutar, artırım aşamasında hangi kalemin ne kadar artırıldığı tartışmasına yol açar.

Faiz talebi de kalem bazında kurulmalıdır. Kıdem tazminatı, fazla çalışma ücreti ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar farklı faiz türlerine ve farklı temerrüt tarihlerine tabi olabilir. Dilekçede faiz türü ve başlangıç tarihi her kalem için gösterildiğinde, m. 109/4 artırımıyla eklenen tutar da aynı faiz düzenine bağlanmış olur. Dayanılan hukuki sebepler arasında HMK m. 109 gösterilmesi, davanın kısmi dava olarak açıldığını tartışmaya yer bırakmayacak biçimde ortaya koyar.

HMK m. 109/4, alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusunun aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın ve tahkikatın sona ermesine kadar artırılabileceğini öngörür. HMK m. 141/1'e göre dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia genişletilemez; m. 109/4 bu yasağın dışında, bir kez kullanılabilecek bir artırım hakkı tanır. Bu hak ıslah değildir; ıslah hakkı HMK m. 176 vd. kapsamında ayrıca saklıdır. Kısmi dava açılması, kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe feragat anlamına gelmez (HMK m. 109/3).

Tek seferlik artırımın zamanlaması, yeni rejimin en önemli uygulama sorusudur. Hak bir kez kullanıldığında aynı davada ikinci bir artırım bu fıkraya dayanılarak yapılamaz. Bilirkişi raporundan önce, örneğin celbedilen bordrolar geldiğinde yapılan bir artırım, raporun daha yüksek bir tutar ortaya koyması hâlinde farkın ancak ıslahla talep edilebilmesi sonucunu doğurur. Kısmi davanın dilekçe yapısı, harç hesabı ve artırımın uygulamadaki adımları kısmi dava nasıl açılır yazısında ayrıntılı biçimde anlatılıyor.

Derdest Dava, Yeni Kısmi Dava ve Islah Birbirinin Yerine Geçmez

Aşağıdaki tablo, bugün aynı anda uygulanan üç yolu karşılaştırır. İlk sütun yalnız 31 Temmuz 2026'dan önce açılmış davalar için geçerlidir.

Konu	Derdest belirsiz alacak davası (mülga HMK m. 107)	Yeni kısmi dava (HMK m. 109/4)	Islah (HMK m. 176-182)
Uygulandığı dosya	31 Temmuz 2026'dan önce açılan davalar (7589 sayılı Kanun geçici m. 1/10)	31 Temmuz 2026 ve sonrasında açılan kısmi davalar	Her dava; taraf başına bir kez
Dava açılırken talep	Hukuki ilişki ve asgari miktar	Somut tutar, fazlaya ilişkin haklar saklı	Uygulanmaz
Artırımın zamanı ve sınırı	Alacak belirlenebilir hâle geldiğinde hâkimin verdiği iki haftalık kesin süre içinde, talep tam ve kesin olarak belirlenir	Tahkikatın sona ermesine kadar, aynı davada bir defa	Tahkikatın sona ermesine kadar (m. 177/1), aynı davada bir kez (m. 176/2)
Zamanaşımı	Alacağın tamamı için dava tarihinde kesildiği Yargıtay uygulamasında kabul edilir	Artırılan kısım için de dava tarihinde kesilmiş sayılır (kanun hükmü)	Islahla eklenen kısım için ıslah tarihi esas alınır
Harç	Asgari miktar üzerinden peşin; artırımda tamamlama	Talep edilen kısım üzerinden peşin; artırımda tamamlama	Artan kısım için harç; ayrıca m. 178 teminatı
Süre kaçarsa	Dava dilekçedeki miktar üzerinden karara bağlanır	Tahkikat bittikten sonra bu fıkraya dayanılamaz	Tahkikat bittikten sonra ıslah yapılamaz

Tablonun son iki sütunu birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Yeni rejimde kısmi davada önce m. 109/4 artırımı, gerekirse daha sonra ıslah kullanılabilir. Islah, artırımdan farklı olarak usul işlemlerinin yapılmamış sayılması sonucunu doğurabilir (HMK m. 179) ve m. 178 uyarınca ıslah eden tarafın teminat yatırmasını gerektirir; bu maliyet, artırım hakkının doğru zamanda kullanılmasını ayrıca önemli kılar.

Derdest Belirsiz Alacak Dosyasında ve Yeni Davada Atılacak Adımlar

Kaldırılış, derdest dosyalar için bir sona erme değil, iki rejimin birlikte izlenmesi gereken uzun bir geçiş dönemi demektir. İşçilik ve tazminat davalarının istinaf ve temyiz aşamalarıyla birlikte yıllar sürebildiği düşünüldüğünde, mülga HMK m. 107'nin mahkeme kararlarında uzun süre uygulanacağı beklenir. Her dosya için aşağıdaki kontrollerin yapılması gerekir:

• Dava dilekçesinin Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'ndeki (UYAP) kayıt tarihi tespit edilmeli; 31 Temmuz 2026'dan önce kaydedilen dosyalar eski rejimde, sonrakiler yeni rejimde izlenmelidir.
• Derdest belirsiz alacak davasında bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde, alacağın belirlendiği ve iki haftalık sürenin verilmesi gerektiği dilekçeyle bildirilmeli; süre verildiğinde artırım ve tamamlama harcı aynı süre içinde tamamlanmalıdır.
• Belirsiz alacak niteliği tartışmalı olan kalemlerde, hukuki yarar itirazına karşı alacağın neden dava tarihinde belirlenemediği dilekçelerde somut olgularla açıklanmalıdır.
• Bozma veya kaldırma sonrası dönen dosyalarda, bozma ilamının kapsamı ile önceki artırımın yapılıp yapılmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
• Yeni açılacak davalarda dilekçe kısmi dava olarak kurulmalı, fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmalı, faiz talebi alacağın tamamı için temerrüt tarihi gösterilerek yazılmalıdır.
• Tek seferlik artırım, kural olarak hesap bilirkişisi raporu ve itirazlar değerlendirildikten sonraya bırakılmalıdır.

Dosyalarda gördüğümüz kadarıyla geçiş döneminin en sık hatası, eski alışkanlıkla yeni davada "şimdilik" kaydıyla belirsiz bir talep yazılması ya da derdest davada yeni m. 109/4'e dayanarak artırım yapılmasıdır. Her iki rejimin kendi sözcükleri vardır ve dilekçenin dayanağı dosyanın açılış tarihine göre seçilmelidir. Aynı büroda, aynı müvekkil için biri eski biri yeni rejime tabi iki dosyanın birlikte yürüdüğü dönemlerde, dosya kapağına dava tarihinin ve uygulanacak maddenin not edilmesi bu karışıklığı önemli ölçüde azaltır.

Sık Sorulan Sorular

Belirsiz alacak davası 2026'da hâlâ açılabilir mi?

Belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026'dan itibaren açılamaz; HMK m. 107, 7589 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra tutarı belirsiz bir alacak için dava, kısmi dava olarak açılır ve talep HMK m. 109/4 uyarınca aynı davada bir kez artırılabilir.

Daha önce açılmış belirsiz alacak davası ne olacak?

Kaldırılış tarihinden önce açılmış davalar eski hükme göre görülmeye devam eder. 7589 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin onuncu fıkrası, mülga HMK m. 107'nin bu davalar bakımından uygulanacağını açıkça öngörür. Dava usulden reddedilmez ve kısmi davaya çevrilmez; talep artırımı da eski hükümdeki iki haftalık kesin süre düzeni içinde yapılır.

Arabulucuya Temmuz'da başvurulmuş, dava Eylül'de açılmışsa hangi kural uygulanır?

Geçiş hükmü arabuluculuk başvurusunu değil dava tarihini esas alır. Dava, dilekçenin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır (HMK m. 118/1); Eylül'de kaydedilen dilekçe yeni rejime tabidir ve kısmi dava olarak kurulması gerekir. Arabuluculuk sürecinin eski dönemde başlamış olması bu sonucu değiştirmez.

Derdest belirsiz alacak davasında yeni HMK m. 109/4'e göre artırım yapılabilir mi?

Derdest belirsiz alacak davasında artırım, mülga HMK m. 107'nin ikinci fıkrasına göre yapılır. Geçiş hükmü eski maddenin bu davalara uygulanmaya devam edeceğini öngördüğünden, artırım dilekçesinin dayanağı m. 107/2 olarak gösterilmeli ve hâkimin vereceği kesin süre gözetilmelidir. Yeni m. 109/4, alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği kısmi davalar için düzenlenmiştir.

Belirsiz alacak davası olarak açılan dava kısmi davaya çevrilmeli mi?

Kaldırılıştan önce açılmış bir davanın kısmi davaya çevrilmesini gerektiren bir hüküm bulunmamaktadır. 7589 sayılı Kanun derdest davaları eski hükme bırakmıştır; dava belirsiz alacak davası olarak görülmeye devam eder. Alacağın dava tarihinde belirlenebilir olup olmadığı tartışması ise kaldırılıştan bağımsız olarak, derdest dosyada hukuki yarar yönünden gündeme gelebilir.

Kısmi davadaki yeni talep artırımı ile ıslah aynı şey midir?

Talep artırımı ile ıslah ayrı kurumlardır ve birbirinin yerine geçmez. HMK m. 109/4 artırımı yalnız miktara ilişkindir, teminat gerektirmez ve zamanaşımını dava tarihine bağlar; ıslah ise HMK m. 176-182 kapsamında, teminat ve yargılama gideri sonuçlarıyla birlikte kullanılan ayrı bir haktır. Kısmi davada önce artırım, sonra gerekirse ıslah yapılabilir.

Derdest belirsiz alacak davasında hâkim iki haftalık süre vermezse ne olur?

Alacak belirlenebilir hâle geldiği hâlde süre verilmeden asgari miktar üzerinden hüküm kurulması, Yargıtay uygulamasında bozma sebebi sayılmaktadır. Bu nedenle süre verilmemesi istinaf ve temyiz dilekçesinde ileri sürülmelidir. Yine de davacı tarafın, bilirkişi raporunun tebliğinden sonra süre verilmesini dilekçeyle istemesi, sorunun istinaf aşamasına taşınmadan çözülmesine imkân verir.

Kıdem tazminatı için kısmi dava açmak gerekir mi?

Kıdem tazminatı, hizmet süresi ve son brüt ücret çekişmesiz olduğunda dava açılmadan hesaplanabilen bir alacaktır ve tam tutar üzerinden talep edilebilir. Ücret, çalışma süresi ya da ücretin ek unsurları uyuşmazlık konusuysa tutar tahkikata bağlı hâle gelir; bu durumda kısmi dava açılıp talebin m. 109/4 uyarınca artırılması zamanaşımı ve harç bakımından korunma sağlar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.