Gece yapılan bir trafik denetiminde alkollü olduğu tespit edilen sürücü, birkaç hafta sonra Cumhuriyet başsavcılığına çağrılır. Savcı ona bir ceza miktarı söyler: kanunda öngörülen cezanın yarısı indirilmiş, hatta adli para cezasına çevrilmiş bir yaptırım. Şüpheli bunu kabul ederse dosya iddianameyle değil, savcının talep yazısıyla mahkemeye gider. Başka bir dosyada sanık, iddianamenin kabulünden sonra bir tebligat alır: savunmasını iki hafta içinde yazılı olarak vermesi istenmektedir ve tebligatta duruşma yapılmadan hüküm kurulabileceği yazar. Bu iki belge, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 250. ve 251. maddelerinde düzenlenen iki ayrı kestirme yolun kapısıdır: seri muhakeme usulü ve basit yargılama usulü.
İki usul aynı kanunla, 17 Ekim 2019 tarihli 7188 sayılı Kanunla yürürlüğe girmiş ve 1 Ocak 2020'den itibaren uygulanmaya başlamıştır (CMK geçici m. 5/1-c). Benzer görünseler de işledikleri evre, karar verenin kimliği, indirim oranı ve itirazın sonuçları birbirinden ayrılır. Uygulamada sık karşılaştığımız karışıklık da buradan doğar: seri muhakemedeki yarı oranındaki indirimin basit yargılamada da uygulanacağı ya da basit yargılama hükmüne itiraz edildiğinde dörtte bir indirimin korunacağı varsayılır. Her iki varsayım da kanun metniyle örtüşmez.
Seri muhakeme soruşturmada, basit yargılama kovuşturmada işler
Seri muhakeme usulü soruşturma evresinin sonunda, kamu davası açılmadan önce devreye girer. Teklifi yapan Cumhuriyet savcısıdır; yaptırımı da savcı belirler, mahkeme ise bu talebi denetleyip hükme bağlar (CMK m. 250/3, 250/8, 250/9). Basit yargılama usulü ise iddianamenin kabulünden sonra, yani kovuşturma evresinde asliye ceza mahkemesinin kararıyla uygulanır (CMK m. 251/1). Birincisinde şüphelinin rızası usulün kurucu unsurudur; ikincisinde sanığın rızası aranmaz, ancak sanık hükme itiraz ederek olağan yargılamaya dönebilir.
Aradaki farklar şu tabloda toplanabilir:
| Ölçüt | Seri muhakeme (CMK m. 250) | Basit yargılama (CMK m. 251-252) |
|---|---|---|
| Evre | Soruşturma sonu, iddianameden önce | İddianamenin kabulünden sonra, duruşma günü belirlenmeden önce |
| Uygulama alanı | Kanunda tek tek sayılan suçlar (kapalı liste) | Adli para cezası ve/veya üst sınırı iki yıl ya da daha az hapis gerektiren suçlar |
| Kim başlatır | Cumhuriyet savcısının teklifi | Asliye ceza mahkemesinin kararı |
| Rıza | Şüphelinin müdafii huzurunda kabulü şart | Rıza aranmaz; itirazla olağan yargılamaya dönülür |
| İndirim | Yarı oranında (m. 250/4) | Sonuç cezadan dörtte bir (m. 251/3) |
| Duruşma | Mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler | Duruşmasız; mahkeme gerekirse duruşma açabilir |
| Kanun yolu | İtiraz; merci m. 250/3 ve 250/9 şartlarını inceler | İtiraz; dosya olağan yargılamaya geçer |
Bir terim karışıklığına da baştan değinmek gerekir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK m. 316 vd.) yer alan "basit yargılama usulü", hukuk davalarında dilekçe aşamasını kısaltan bambaşka bir kurumdur; ceza yargılamasındaki duruşmasız hüküm ve dörtte bir indirimle hiçbir bağı yoktur. Kira, iş ya da aile hukuku metinlerinde geçen bu ifade, CMK m. 251 bakımından bilgi vermez.
Seri muhakeme yalnız kanunda sayılan suçlarda uygulanır ve liste iki kez daraltıldı
Uygulama alanı ceza miktarına göre değil, suçun adıyla belirlenir. CMK m. 250/1 bugünkü hâliyle şu suçları sayar:
- Türk Ceza Kanunu'ndan (TCK): hakkı olmayan yere tecavüz (m. 154/2 ve 154/3), genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (m. 170/1 ve 170/3), trafik güvenliğini tehlikeye sokma (m. 179/2 ve 179/3), gürültüye neden olma (m. 183), parada sahtecilik (m. 197/2 ve 197/3), mühür bozma (m. 203), resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (m. 206), kumar oynanması için yer ve imkân sağlama (m. 228/1), başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (m. 268);
- 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'un 13. maddesinin üçüncü fıkrası ile 15. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarındaki suçlar;
- 6831 sayılı Orman Kanunu m. 93/1, 1072 sayılı Kanun m. 2 (rulet, tilt, langırt ve benzeri oyun aletleri) ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ek m. 2/1-(1) kapsamındaki suçlar.
Liste, yürürlüğe girdiği günden bu yana iki önemli değişiklik geçirdi. 21 Kasım 2024 tarihli 7533 sayılı Kanun, 6136 sayılı Kanun m. 13'ün birinci, üçüncü ve beşinci fıkralarını kapsayan ibareyi yalnız üçüncü fıkraya indirdi. Ev veya işyerinde tek silah ve mutat sayıda mermi bulundurmayı düzenleyen üçüncü fıkra kapsamda kaldı; ruhsatsız silah taşıma ve bulundurmanın temel hâli ise listeden çıktı. Suç tarihinin bu değişiklikten önce ya da sonra olması, usulün uygulanabilirliğini doğrudan etkiler; ayrıntı ruhsatsız silah bulundurma suçu ve 7533 sayılı Kanun değişiklikleri yazısında ele alınmıştır.
İkinci daraltma 24 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla geldi: genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması suçu önceden bütün maddesiyle listedeydi, bugün yalnız TCK m. 170'in birinci ve üçüncü fıkraları seri muhakemeye tabidir. Liste kapalı olduğundan, sayılmayan bir suç ne kadar hafif cezalı olursa olsun bu yola giremez. Şantaj (TCK m. 107) bunun tipik örneğidir: ne seri muhakeme listesinde yer alır ne de üst sınırı basit yargılamaya elverir.
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi önce gelir
CMK m. 250/1, seri muhakemeyi "kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde" uygulanacak bir yol olarak kurar. Koşulları varsa savcının önce kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171/2) imkânını değerlendirmesi gerekir; bu karar, mahkûmiyet hükmü içermediği için şüpheli bakımından daha hafif bir sonuçtur. Yarı oranında indirimli mahkûmiyet yolu, ancak bu imkân kapalı kaldığında gündeme gelir.
Usulün uygulanmadığı hâller
Suç listede olsa bile seri muhakeme şu hâllerde uygulanmaz:
- Suç iştirak hâlinde işlenmişse ve şüphelilerden biri usulü kabul etmiyorsa (m. 250/11, birinci cümle);
- Kapsamdaki suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte işlenmişse (m. 250/11, ikinci cümle; 7331 sayılı Kanunla eklendi). Alkollü araç kullanırken kazaya karışıp birini yaralayan sürücü, taksirle yaralama suçu listede olmadığından bu yoldan yararlanamaz;
- Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde (m. 250/12);
- Şüpheli resmî mercilere beyan ettiği ve soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmuyorsa ya da yurt dışındaysa (m. 250/13).
Son iki fıkra Anayasa Mahkemesi kararlarıyla değişti: 5 Kasım 2024 tarihli kararıyla m. 250/12'deki "sağır ve dilsizlik" ibaresini, 10 Eylül 2025 tarihli kararıyla da m. 250/13'teki "ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması" ibaresini iptal etti. Eski metinden aktarılan listeler bu iki hâli hâlâ istisna olarak sayabilir; güncel metinde ikisi de yer almaz.
Savcının teklifi, müdafi huzurunda kabul ve yarı oranında indirim
Usul, şüphelinin bilgilendirilmesiyle başlar: Cumhuriyet savcısı ya da kolluk görevlileri şüpheliyi seri muhakeme hakkında bilgilendirir (m. 250/2). Teklifi savcı yapar ve usul, şüphelinin teklifi müdafii huzurunda kabul etmesi hâlinde uygulanır (m. 250/3). Müdafi şartı kanunun açık hükmüdür; müdafisiz alınmış bir kabul beyanı usulün kurucu koşulunu karşılamaz. Şüphelinin seçtiği bir avukat yoksa baro tarafından görevlendirilen müdafi huzurunda kabul alınması gerekir.
Yaptırımın belirlenmesi kanunda adım adım tarif edilmiştir (m. 250/4). Savcı önce TCK m. 61/1'deki ölçütleri, yani suçun işleniş biçimini, zararın ağırlığını, kastın yoğunluğunu ve benzeri unsurları gözeterek suçun alt ve üst sınırı arasında bir temel ceza tespit eder. Koşulları varsa zincirleme suç hükümleri uygulanır; 8 Temmuz 2021 tarihli 7331 sayılı Kanun bu ara adımı metne eklemiştir. Ortaya çıkan cezadan yarı oranında indirim yapılır.
Somut bir örnek hesabı netleştirir. TCK m. 179/3'teki suçun cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir. Savcı temel cezayı sekiz ay olarak belirlerse yarı oranında indirimle dört aylık bir hapis cezası ortaya çıkar. Alkollü araç kullanmanın idari ve cezai yönleri alkollü araç kullanma cezası sayfasında ayrıca anlatılmıştır; seri muhakeme, oradaki ceza yargılaması kolunun kestirme biçimidir.
Savcı seçenek yaptırım, erteleme ve HAGB uygulayabilir
İndirimden sonra belirlenen hapis cezası, koşulları varsa savcı tarafından TCK m. 50'ye göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir ya da TCK m. 51'e göre ertelenebilir (m. 250/5). Savcı ayrıca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını düzenleyen CMK m. 231'i kıyasen uygulayabilir (m. 250/6). Dört aylık hapis cezası kısa süreli hapis cezası sayıldığından (TCK m. 49/2), adli para cezasına çevrilmesi gündeme gelebilir; çevirme hesabı ve sınırları hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi (TCK 50) yazısında ayrıntılıdır. Güvenlik tedbirleri, örneğin TCK m. 53'teki hak yoksunlukları, bu usulde de uygulanır (m. 250/7).
Talep yazısı ve mahkemenin denetimi
Kabulün ardından savcı, seri muhakemenin uygulanmasını görevli mahkemeden yazılı olarak talep eder. Talep yazısında şüphelinin ve müdafiinin kimliği, mağdurun kimliği, isnat edilen suç ve kanun maddeleri, suç yeri ve tarihi, olayların özeti, kabul şartlarının gerçekleştiği ve belirlenen yaptırım yer alır (m. 250/8). 7331 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre, yaptırımda maddi hata bulunan, TCK m. 50-51 ya da CMK m. 231 bakımından objektif koşulları taşımayan veya uygun güvenlik tedbirini göstermeyen talep yazısı, eksiklerin tamamlanması için başsavcılığa iade edilir.
Mahkeme şüpheliyi müdafii huzurunda dinler. Kabul şartlarının gerçekleştiği, eylemin usul kapsamında olduğu ve dosyadaki mevcut delillere göre mahkûmiyet kararı verilmesi gerektiği kanaatine varırsa, talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar (m. 250/9). Bu üçüncü koşul, 7331 sayılı Kanunla eklenmiş ve mahkemenin yalnız bir onay makamı olmadığını açıkça ortaya koymuştur: delil mahkûmiyete yetmiyorsa talep reddedilir ve dosya genel hükümlere göre sonuçlandırılmak üzere başsavcılığa gönderilir. Mazeretsiz olarak mahkemeye gelmeyen şüpheli usulden vazgeçmiş sayılır.
Teklifi kabul etmemek şüpheli aleyhine delil üretmez
Teklif usulünde teklifin reddedilmesi kendi başına bir yaptırım doğurmaz. Şüpheli kabul etmezse soruşturma genel hükümlere göre sonuçlanır; savcı iddianame düzenleyebilir ya da kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir. Kanun, usulün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya dosyanın başsavcılığa geri gönderilmesi hâlinde, şüphelinin usulü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile usule dair diğer belgelerin sonraki soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamayacağını düzenler (m. 250/10). Usul yarıda kalırsa kabul beyanı şüpheli aleyhine kullanılabilecek bir delil olarak dosyada kalmaz.
Teklifin hiç yapılmaması ise ayrı bir usul eksikliğidir. Usule tabi olduğu dosyadan açıkça anlaşılan bir işte usul uygulanmadan düzenlenen iddianame, mahkemece başsavcılığa iade edilir (CMK m. 174/1-c). İddianame iade edilmeden kabul edilmiş olsa bile Yargıtay ceza dairelerinin kararlarında, usulün uygulanması imkânı tanınmadan kurulan hükümler bozulmakta ve dosyanın bu amaçla başsavcılığa gönderilmesi gerektiği kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi'nin 21 Nisan 2022 tarihli kararıyla geçici m. 5/1-d'deki "kovuşturma evresine geçilmiş, hükme bağlanmış" ibaresinin seri muhakeme yönünden iptal edilmesi de, 1 Ocak 2020'de derdest olan dosyaların bu usulden yararlanmasının yolunu açmıştır.
Seri muhakeme hükmüne itiraz sınırlı bir denetimdir
Mahkemenin m. 250/9 uyarınca kurduğu hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii, itirazı yalnız üçüncü ve dokuzuncu fıkralardaki şartlar yönünden inceler (m. 250/14). Yani merci, kabulün müdafi huzurunda alınıp alınmadığına, eylemin usul kapsamında olup olmadığına ve delillerin mahkûmiyet için yeterli olup olmadığına bakar. Bu itiraz için özel bir süre öngörülmediğinden CMK m. 268/1'deki genel süre uygulanır; bu süre 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. Teklifi kabul eden şüphelinin sonradan cezanın miktarını tartışması, itiraz incelemesinin dar kapsamı içinde sınırlı bir imkândır; ceza miktarına dair değerlendirme kabulden önce yapılmalıdır.
Basit yargılama: iddianameden sonra duruşmasız hüküm ve dörtte bir indirim
Basit yargılama usulü, asliye ceza mahkemesinin iddianamenin kabulünden sonra, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl ya da daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda uygulayabileceği bir yoldur (m. 251/1). Kanun "karar verilebilir" ifadesini kullanır; usulü uygulayıp uygulamamak mahkemenin takdirindedir ve sanığın bunu talep etme hakkı düzenlenmemiştir. 7331 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre, CMK m. 175/2 uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz.
Ölçüt suçun kanundaki üst sınırıdır, somut olayda verilecek ceza değil. Bu ayrım iki usulü birbirinden kopartabilir. Ev veya işyerinde silah bulundurmayı düzenleyen 6136 sayılı Kanun m. 13/3'ün üst sınırı bugün üç yıl olduğundan, bu suç seri muhakeme listesinde yer aldığı hâlde basit yargılamaya elvermez. TCK m. 179/3'teki suç ise iki usulün de kapsamındadır: şüpheli savcının teklifini reddeder ve iddianame düzenlenirse, mahkeme bu kez basit yargılama usulünü uygulayabilir.
Uygulanmayan suçlar ve hâller
Yaş küçüklüğü ve akıl hastalığı hâllerinde, ayrıca soruşturma veya kovuşturma yapılması izne ya da talebe bağlı olan suçlarda bu usul uygulanmaz (m. 251/7). Bu son istisna şikâyete bağlı suçları kapsamaz; izin ve talep, örneğin memurların yargılanmasında aranan izin ya da Adalet Bakanlığının talebi gibi ayrı kurumlardır. Kapsamdaki bir suç kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte işlenmişse de usul uygulanmaz (m. 251/8). Anayasa Mahkemesi'nin 5 Kasım 2024 tarihli kararıyla m. 251/7'deki "sağır ve dilsizlik" ibaresi de iptal edilmiştir.
Tebligattan hükme kadar süreç
Mahkeme usulün uygulanmasına karar verdiğinde iddianameyi sanığa, mağdura ve şikâyetçiye tebliğ eder ve beyan ile savunmalarını iki hafta içinde yazılı olarak bildirmelerini ister; tebligatta duruşma yapılmaksızın hüküm verilebileceği de belirtilir (m. 251/2). Bu süre 7499 sayılı Kanundan önce on beş gündü. Gerekli belgeler ilgili kurumlardan istenir.
Süre dolduktan sonra mahkeme duruşma yapmadan ve Cumhuriyet savcısının görüşünü almadan, TCK m. 61'i dikkate alarak CMK m. 223'teki kararlardan birini verebilir. Bu kararlar arasında beraat, ceza verilmesine yer olmadığı ve düşme kararları da bulunur; basit yargılama mahkûmiyete kilitlenmiş bir yol değildir. Mahkûmiyet kararı verilirse sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (m. 251/3). Seri muhakemeden farklı olarak buradaki indirim temel ceza üzerinden değil, artırım ve indirimler uygulandıktan sonra ulaşılan sonuç ceza üzerinden yapılır.
Aynı suç üzerinde iki indirim yan yana konduğunda fark görünür hâle gelir. TCK m. 179/3'teki suçta temel ceza sekiz ay olarak belirlenmiş ve başka bir artırım ya da indirim uygulanmamışsa, seri muhakemede yarı oranındaki indirimle dört aylık, basit yargılamada dörtte bir oranındaki indirimle altı aylık hapis cezasına ulaşılır. TCK m. 62'deki takdiri indirim gibi indirimler basit yargılamada önce uygulanır, dörtte bir indirim en sona kalır; bu sıralama sonuç cezayı birkaç gün ya da ay değiştirebilir ve hüküm denetlenirken hesap adım adım izlenmelidir.
Gerekli gördüğünde mahkeme, hüküm verilinceye kadar her aşamada duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam edebilir (m. 251/6). Yazılı savunmada tanık dinletme talebi, keşif ya da bilirkişi incelemesi gibi duruşma gerektiren delil talepleri ileri sürülürse, mahkemenin olağan usule dönme ihtimali artar. Hükümde itiraz usulü ve itirazın sonuçları belirtilmelidir (m. 251/5).
Basit yargılama hükmüne itiraz edilince olağan yargılama başlar ve indirim güvence altında değildir
Basit yargılama hükmüne karşı itiraz edilebilir; süresi içinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir (m. 252/1). Kanunda özel bir süre öngörülmediğinden CMK m. 268/1'deki iki haftalık genel itiraz süresi uygulanır. İtirazın sonucu, alışılmış itiraz incelemesinden farklıdır: dosya bir üst mercie gitmez, olağan yargılamaya geçer.
7499 sayılı Kanunla değiştirilen m. 252/2'ye göre itiraz üzerine dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa tevzi kriterlerine göre belirlenen başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir; bu mahkeme duruşma açarak genel hükümlere göre yargılamaya devam eder. Tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde aynı mahkemedeki yetkili başka bir hâkim, o da yoksa adalet komisyonu başkanınca görevlendirilen hâkim duruşmayı açar. Değişiklikten önce itirazı hükmü veren mahkemenin kendisi görüyordu. Taraflar gelmese bile duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir; duruşmadan önce itirazdan vazgeçilirse duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır.
Mahkeme önceki hükümle bağlı değildir
İtirazın en önemli sonucu m. 252/3'te düzenlenmiştir: mahkeme yeni hükmü kurarken basit yargılama usulüne göre verilen hükümle bağlı değildir. Dörtte bir indirim yalnız itirazın sanık dışındaki kişiler, örneğin Cumhuriyet savcısı, katılan ya da mağdur tarafından yapıldığı hâllerde uygulanır. Sanığın itirazı üzerine yapılan olağan yargılamada bu indirim uygulanmaz ve kanun, istinaf ile temyizdeki aleyhe değiştirme yasağına (CMK m. 283, m. 307/4) benzer bir koruma öngörmemiştir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2026/3830, K. 2026/6790, 12 Mayıs 2026 tarihli kararında bu kuralı kanun yararına bozma incelemesinde uygulamıştır. Dosyada sanık basit yargılama hükmüne itiraz etmiş, ilk derece mahkemesi ise genel hükümlere geçmek yerine yeniden basit yargılama usulünü uygulayarak dörtte bir indirim yapmıştı. Daire, sanığın itirazına rağmen yeniden basit yargılama usulü uygulanmasını ve m. 252/3 gözetilmeden m. 251/3 indiriminin yapılmasını eksik ceza tayini olarak değerlendirmiştir. Aynı kararda dava zamanaşımının dolduğu da saptandığından Daire, hükmü düşme kararıyla değiştirmiştir; ceza miktarına ilişkin tespit, kararın "kabule göre de" bölümünde yer alır.
Pratik sonuç açıktır: sanığın itirazı, indirimin kaybı ve olağan yargılamada farklı bir ceza ihtimaliyle birlikte değerlendirilmesi gereken bir karardır. Hükümde beraat beklentisini güçlendiren bir delil eksikliği, yanlış hukuki nitelendirme ya da dinlenmemiş tanık varsa itiraz anlam kazanır; yalnız ceza miktarından memnuniyetsizlik varsa, kazanılmış indirimin kaybedilme ihtimali tartılmalıdır.
İtirazın diğer sanıklara etkisi ve sonraki kanun yolu
İtiraz üzerine verilen hüküm sanık lehine olursa ve bu husus itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabilecek nitelikteyse, onlar da itiraz etmiş gibi bu karardan yararlanır (m. 252/4). Olağan yargılama sonunda verilen hükme karşı genel hükümlere göre kanun yoluna, yani koşulları varsa istinafa başvurulabilir (m. 252/5).
İki istisnai durum dosyayı olağan yargılamaya taşımaz. İtirazın süresinde yapılmadığı ya da kanun yoluna başvuru hakkı olmayan kişi tarafından yapıldığı değerlendirilirse dosya, CMK m. 268/2 uyarınca itirazı incelemeye yetkili mercie gönderilir (m. 252/6). İtiraz yalnız yargılama gideri, vekâlet ücreti ya da maddi hataya ilişkinse yine m. 268/2 hükmü uygulanır ve merci yalnız bu yönleri inceler (m. 252/7). Bu düzenleme, sırf masraf kalemine itiraz eden sanığın bütün hükmü yeniden yargılamaya açmasının önüne geçer.
Mağdur ve şikâyetçinin konumu
Teklif aşamasında anlaşmanın tarafları Cumhuriyet savcısı ile şüphelidir; kanun mağdurun rızasını aramaz. Talep yazısında mağdurun ya da suçtan zarar görenin kimliği, varsa vekili veya kanuni temsilcisi gösterilir (m. 250/8-b). Mağdurun zararı, özellikle HAGB'nin uygulanması bakımından önem taşır: m. 231'in kıyasen uygulanmasında zararın giderilmesi koşulu da aranır.
Duruşmasız usulde iddianame mağdura ve şikâyetçiye de tebliğ edilir ve onlardan da iki hafta içinde yazılı beyan istenir (m. 251/2). Hükme kimlerin itiraz edebileceği genel kanun yolu hükümlerine göre belirlenir; kanun yoluna başvuru hakkı bulunmayan kişinin itirazı olağan yargılamayı başlatmaz, m. 252/6 uyarınca merci incelemesine gider. Sanık dışındaki bir kişinin süresinde yaptığı itiraz üzerine yapılan yargılamada dörtte bir indirim korunur.
HAGB, erteleme ve seçenek yaptırım iki usulde farklı ellerde
Seri muhakemede hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ve seçenek yaptırım kararlarını önce Cumhuriyet savcısı verir; mahkeme talep yazısındaki yaptırımdan daha ağır bir hüküm kuramaz, ancak objektif koşulları taşımayan bir uygulamayı içeren talep yazısını iade eder (m. 250/5, 250/6, 250/8). HAGB, m. 231'in "kıyasen" uygulanmasıyla gelir; yani m. 231'deki bütün koşullar, özellikle daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamak ve zararın giderilmesi koşulları burada da aranır. Koşullar ve denetim süresinin işleyişi hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) sayfasında ayrıntılı biçimde anlatılmıştır.
Duruşmasız usulde bu kararları mahkeme verir. Kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilebilir, hapis cezası ertelenebilir ya da HAGB'ye karar verilebilir; HAGB için sanığın buna yazılı olarak karşı çıkmamış olması aranır (m. 251/4). Olağan yargılamada sanığın HAGB'ye ilişkin beyanı duruşmada alınırken, duruşmasız usulde bu irade yazılı savunmada ortaya konur. Yazılı savunmada HAGB'ye karşı çıkılmaması bir seçimdir ve bu seçimin denetim süresine bağlanan sonuçlarıyla birlikte yapılması gerekir.
Listedeki suçlar için kanuni bir üst sınır öngörülmediğinden indirimden önceki ceza iki yılı aşsa bile, yarı oranında indirimden sonra ulaşılan cezanın iki yıl veya daha az olması hâlinde HAGB ve erteleme imkânı doğabilir. Basit yargılamada suçun üst sınırı zaten iki yılla sınırlı olduğundan, zincirleme suç gibi artırımlar bulunmadıkça sonuç ceza bu sınırın içinde kalır; belirleyici olan çoğu zaman sanığın geçmişi ve diğer koşullardır.
Sık Sorulan Sorular
Seri muhakeme teklifini müdafi olmadan kabul etmek mümkün mü?
Kanun, şüphelinin teklifi müdafii huzurunda kabul etmesini usulün şartı olarak düzenler (CMK m. 250/3). Müdafi seçilmemişse baro tarafından görevlendirilen müdafi huzurunda kabul alınır. Talep üzerine yapılan dinleme de müdafi huzurunda gerçekleşir; müdafi şartının yerine getirilmemesi, itiraz merciinin incelediği konulardandır.
Seri muhakemede verilen ceza adli sicile işlenir mi?
Talep üzerine mahkemenin kurduğu hüküm bir mahkûmiyet hükmüdür ve kesinleştiğinde adli sicil kaydına konu olur. Savcı CMK m. 231'i kıyasen uygulamış ve mahkeme bu doğrultuda hüküm kurmuşsa, açıklanması geri bırakılan hüküm CMK m. 231/13'te öngörülen özel sisteme kaydedilir. Kamu görevi ya da meslek ruhsatı gibi alanlarda mahkûmiyetin doğuracağı sonuçlar, teklif kabul edilmeden önce ayrıca değerlendirilmelidir.
Basit yargılama usulünün uygulanmasını sanık talep edebilir mi?
Kanun usulün uygulanmasını asliye ceza mahkemesinin takdirine bırakmış ve sanığa bir talep hakkı tanımamıştır. Sanığın yapabileceği, usulün koşullarının bulunduğuna ilişkin beyanını dosyaya sunmaktır; karar yine mahkemenindir. Duruşma günü belirlendikten sonra ise usul uygulanamaz (CMK m. 251/1).
Basit yargılama hükmüne yalnız savcı itiraz ederse indirim kaybedilir mi?
Dörtte bir indirim, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hâllerde olağan yargılama sonunda da uygulanır (CMK m. 252/3). İndirimi korumayan durum, itirazın sanık tarafından yapılmasıdır. Savcının itirazı üzerine kurulan hükümde mahkeme önceki hükümle bağlı olmasa da indirim yapılmak zorundadır.
Seri muhakemede kabul edilen ceza sonradan mahkemece artırılabilir mi?
Mahkeme, talep yazısında belirtilen yaptırımdan daha ağır olmamak üzere hüküm kurar (CMK m. 250/9). Delil durumu mahkûmiyete elverişli değilse ya da şartlar oluşmamışsa mahkeme talebi reddeder ve dosyayı başsavcılığa gönderir. Bu durumda kabul beyanı sonraki işlemlerde delil olarak kullanılamaz.
İki usul aynı dosyada art arda uygulanabilir mi?
Suç hem seri muhakeme listesinde yer alıyor hem de üst sınırı iki yıl veya daha azsa iki usul ardışık olarak gündeme gelebilir. Şüphelinin seri muhakeme teklifini reddetmesinden sonra iddianame düzenlenirse, asliye ceza mahkemesi bu kez basit yargılama usulünü uygulayabilir. TCK m. 179/3'teki trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu bu durumun tipik örneğidir.
Teklif ya da tebligat geldiğinde dosyada bakılacak dört nokta
Seri muhakeme teklifi ya da basit yargılama tebligatı, kısa sürede verilmesi gereken bir kararı beraberinde getirir. Teklife verilecek cevap savcılık aşamasında netleşir; basit yargılamada yazılı savunma için iki hafta, hükme itiraz için yine iki hafta vardır. Bu sürelerde dosyada şu noktaların incelenmesi gerekir:
- Suçun ve suç tarihinin kapsamı: Suç, CMK m. 250/1 listesinde ya da m. 251/1'deki ceza sınırı içinde mi; 7533 ve 7571 sayılı Kanunlarla yapılan daraltmalar suç tarihine göre lehe mi aleyhe mi işliyor? Birlikte işlenen kapsam dışı bir suç varsa iki usul de kapanır.
- Delil durumu: Talep yazısını inceleyen mahkeme, mevcut delillerin mahkûmiyete yetip yetmediğini denetler; zayıf delil, teklifin kabul edilmemesi için de bir gerekçedir. Tanık, keşif ya da bilirkişi talebi yazılı savunmada ileri sürülmezse duruşmasız hüküm bu taleplerin değerlendirilmesinden önce kurulabilir.
- Cezanın yan sonuçları: Adli para cezasına çevirme, erteleme ve HAGB'nin her birinin denetim süresi, adli sicil ve meslek bakımından sonuçları farklıdır. Bu seçimler seri muhakemede savcının talep yazısında, basit yargılamada mahkemenin hükmünde belirlenir.
- İtirazın bedeli: Sanığın itirazı, dörtte bir indirimin güvencesini kaldırır ve dosyayı başka bir mahkemede olağan yargılamaya taşır. Duruşmadan önce itirazdan vazgeçmek mümkün olsa da itiraz kararı, hükümdeki somut hukuka aykırılık ve beraat ihtimaliyle birlikte verilmelidir.
Dosyalarda gördüğümüz kadarıyla en sık hata, basit yargılama tebligatının sıradan bir duruşma davetiyesi gibi okunması ve iki haftalık yazılı savunma süresinin savunma verilmeden geçmesidir. Bu süre içinde verilmeyen savunma, mahkemenin dosyadaki mevcut delillerle duruşmasız hüküm kurmasının önünü açar.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.
Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Askerliği reddetmeye çağıran bildiri neden halkı askerlikten soğutma değil aşağılama sayıldı?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 14.10.2024

Yüzdeki Yara İzi Ne Zaman Sabit İz Sayılır, Ceza Hangi Fıkradan Kurulur?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 26.06.2018

Aile İçinde Farklı Tarihlerde Yaşanan Şiddet Olayları Eziyet Suçu Sayılır mı?
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 16.02.2026
Bu konuyla ilgili yazılar

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (CMK 171): Şartları, Denetim Süresi ve HAGB'den Farkı
15 Kasım 2026, 17 dk okuma

Yasa Dışı Bahis Suçu: 7258 Sayılı Kanun m. 5 Cezası, Oynayanın Sorumluluğu ve Hesap Kullandırma
14 Kasım 2026, 18 dk okuma

Ruhsatsız Silah Bulundurma ve Taşıma Suçu: 6136 Sayılı Kanun m. 13 Cezası, HAGB ve Müsadere
13 Kasım 2026, 18 dk okuma

