İlme Hukuk Logo
İLMEHUKUK BÜROSU
İLME HUKUK BÜROSU
Hemen AraRandevu Al
Kışın donmuş bir gölün kıyısında sazlıklar

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (CMK 171): Şartları, Denetim Süresi ve HAGB'den Farkı

Savcı, üst sınırı üç yılı aşmayan suçlarda yeterli şüpheye rağmen kamu davasını beş yıl erteleyebilir. Dört şart, beş yıllık süre, özel kayıt, itiraz yolu ve HAGB ile farkı güncel CMK m. 171 metnine göre.

Yayın
15 Kasım 2026
Okuma süresi
17 dk
Hukuk alanı
Ceza Hukuku
Av. Mesut İLME — Yalova Barosu

Av. Mesut İLME

Yalova Barosu, sicil 287

Yayın
15 Kasım 2026
17 dk
okuma

Savcılıktan gelen tebligatta tek cümlelik bir karar vardır: "Şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine." Kararı okuyan kişi aynı anda üç soru sorar: Beraat mı ettim, ceza mı aldım, bu karar sabıka kaydıma işler mi? Üçünün de cevabı beklenenden farklıdır. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (KDAE) ne beraattir ne mahkûmiyet; savcının, suç işlendiğine dair yeterli şüpheyi gördüğü hâlde davayı beş yıl askıya almasıdır ve bu beş yılın nasıl geçtiği dosyanın kaderini belirler.

Kurum Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 171'de düzenlenir. Fıkraları 7188 sayılı Kanunla 2019'da yeniden yazılmış, karara itiraz süresi de 7499 sayılı Kanunla "on beş gün"den "iki hafta"ya çevrilmiştir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesiyle karıştırılmasının önüne geçen de bu güncel madde lafzıdır.

Erteleme kararı bir mahkûmiyet değil, yeterli şüpheye rağmen davanın beş yıl askıya alınmasıdır

CMK m. 171/2 kararın niteliğini tek cümlede verir: Cumhuriyet savcısı, "yeterli şüphenin varlığına rağmen" kamu davasının açılmasının beş yıl süreyle ertelenmesine karar verebilir. İbare, kararın iki yüzünü birlikte gösterir. Bir yandan savcı, dosyadaki delillerin iddianame düzenlemeye yeteceği kanaatindedir; delil yetersizse verilecek karar erteleme değil, CMK m. 172'deki kovuşturmaya yer olmadığına dair karardır. Buna karşın savcı, kamu adına dava açma yetkisini kullanmamayı tercih etmiş, şüpheliye beş yıllık bir sınama süresi tanımıştır.

Karar bir yargılama sonucunda verilmez; ortada sanık, duruşma, delillerin mahkemede tartışılması ve hüküm yoktur. Şüpheli, şüpheli sıfatıyla kalır. Ceza hukukunda "mahkûmiyet" ancak mahkemenin hükmüyle doğduğundan, erteleme kararı ceza, hapis, adli para cezası ya da güvenlik tedbiri içermez. Buna karşılık madde bir bedel öngörür: suçun yol açtığı zararın giderilmesi ve beş yıl boyunca kasıtlı suç işlenmemesi.

Kararın sistemdeki yeri, savcılığın elindeki üç seçenekle birlikte okunduğunda netleşir. Delil yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı, delil yeterli ve şartlar varsa erteleme, delil yeterli ama şartlar yoksa iddianame. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın şartları ve ona itiraz yolu kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz yazısında ayrıca ele alınmıştır; iki karar arasındaki fark, şüphelinin erteleme kararına itiraz edip etmeyeceğini belirleyen başlıca ölçüttür.

Karar, üst sınırı üç yılı aşmayan ve uzlaştırma ile önödeme dışında kalan suçlarda verilebilir

Maddenin kapsamı üç süzgeçten geçer. İlki cezanın ağırlığıdır: suç, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektirmelidir. İkincisi usul önceliğidir: uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar madde metninin başında dışarıda bırakılmıştır. Üçüncüsü suç türüdür: m. 171/6 bazı suç gruplarını, ceza miktarına bakılmaksızın kapsam dışına alır.

Üç yıllık sınır, suçun kanuni üst sınırına bakar

HAGB ve hapis cezasının ertelenmesinde ölçüt, mahkemenin somut olarak hükmettiği cezadır. KDAE'de ise savcı henüz bir ceza belirlemediğinden ölçüt, suç tanımındaki cezanın üst sınırıdır. Kanun maddesinde "dört aydan iki yıla kadar hapis" öngörülen bir suç kapsama girer; "bir yıldan beş yıla kadar" öngörülen suç, somut olayda alt sınırdan ceza verilmesi beklense bile kapsam dışındadır.

Farkın pratik sonucu, kovuşturma aşamasında HAGB'ye ulaşılabilen bazı suçların soruşturma aşamasında ertelemeye konu olamamasıdır. Silahla tehdit (Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 106/2-a) iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası gerektirir; üst sınır üç yılı aştığından savcı erteleme kararı veremez. Aynı suçta mahkeme alt sınırdan ceza belirleyip TCK m. 62'deki takdiri indirimi uygularsa hükmolunan ceza iki yılın altına iner ve koşulları varsa HAGB değerlendirilebilir.

Kapsama giren suçlara örnek ise TCK m. 179/2'deki trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçudur: madde dört aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörür ve suç ne uzlaştırma ne önödeme kapsamındadır. CMK m. 250/1 bu suçu, "kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde" seri muhakeme usulüne tabi suçlar arasında sayar. Sıralama açıktır: savcı önce erteleme şartlarını değerlendirir, ancak bu yol kapanırsa seri muhakemeye geçer.

Suçun nitelendirilmesi ve nitelikli hâller üst sınırı değiştirir

Üç yıllık sınırın hesabında esas alınan, savcının fiile verdiği hukuki nitelendirmedir. Aynı olay, temel şekliyle üç yılın altında kalan bir suç olarak da, cezayı artıran nitelikli bir hâliyle üç yılı aşan bir suç olarak da değerlendirilebilir. Nitelikli hâlin uygulanması, suç tanımındaki üst sınırı yükselttiği için ertelemenin kapısını kapatabilir; nitelikli hâlin unsurlarının dosyada bulunmadığının gösterilmesi ise kapıyı yeniden açar.

Bu nedenle soruşturma aşamasında şüpheli ifadesinin ve müdafi beyanlarının yalnız fiilin işlenip işlenmediğine değil, işlenmişse hangi suç tipine uyduğuna da odaklanması gerekir. Nitelikli hâli kuran olgunun (örneğin silahın varlığı, birden fazla kişiyle birlikte işleme ya da belirli bir yerde işleme) delillerle desteklenip desteklenmediği, erteleme değerlendirmesinin ön sorusudur. Savcı fiili temel şekliyle nitelendirip erteleme kararı verirse, mağdurun itirazında bu nitelendirme de tartışmaya açılabilir.

Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar kendi yollarıyla çözülür

Uzlaştırma kapsamındaki suçlar CMK m. 253/1'de sayılmıştır: soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın kasten yaralamanın bazı hâlleri, taksirle yaralama, tehdidin birinci fıkrası, konut dokunulmazlığının ihlali, hırsızlık (TCK m. 141) ve dolandırıcılık (TCK m. 157) gibi suçlar. Basit hırsızlık örneği farkı iyi gösterir: TCK m. 141 bir yıldan üç yıla kadar hapis öngördüğü için üç yıllık sınırın içindedir, ama uzlaştırma kapsamında olduğundan m. 171/2'ye göre erteleme kararına konu olmaz. Bu suçta önce uzlaştırma yoluna gidilir; uzlaştırma süreci ve uzlaşmanın sonuçları ceza davasında uzlaşma yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Önödeme TCK m. 75'te düzenlenir ve uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere yalnız adli para cezasını gerektiren ya da kanuni hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan suçları kapsar. Bu suçlarda savcılık, kanundaki formüle göre hesaplanan miktarı soruşturma giderleriyle birlikte on gün içinde ödemesi için faile tebliğ eder; ödeme yapılırsa kamu davası açılmaz. Fail on gün içinde talep ederse miktar birer ay arayla üç eşit taksitle ödenebilir. Önödemenin beş yıllık bir bekleme olmadan dosyayı kapatması, bu suçların erteleme kapsamının dışında tutulmasını anlaşılır kılar.

Kanunun açıkça dışladığı suç grupları

7188 sayılı Kanunla eklenen m. 171/6, üç grup suçu, üst sınırları üç yılın altında kalsa bile erteleme kapsamının dışına çıkarmıştır:

  • suç işlemek için örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar,
  • kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar,
  • cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar.

İkinci bent uygulamada en sık sorulan dışlamadır. Kamu görevlisine görevinden dolayı yöneltilen hakaret ya da direnme gibi fiillerde ceza sınırı ne olursa olsun erteleme kararı verilemez. Aynı kural, görevi sebebiyle suç işlediği iddia edilen kamu görevlisi için de geçerlidir; kanun her iki yönü birlikte kapsama almıştır.

Dört şart birlikte aranır ve zararın giderilmesi çoğu dosyada belirleyici şarttır

Madde 171/3, erteleme kararı verilebilmesi için dört koşulun "birlikte gerçekleşmesi" gerektiğini öngörür. Şartlardan biri eksikse savcının takdir yetkisi doğmaz; dördü birden mevcutsa da karar zorunlu değildir, çünkü madde "karar verebilir" ifadesini kullanır.

Kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûmiyet bulunmaması

İlk şart, şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezası ile mahkûm olmamış bulunmasıdır (m. 171/3-a). Lafız iki sınır çizer. Taksirli bir suçtan, örneğin bir trafik kazasındaki taksirle yaralamadan verilmiş mahkûmiyet bu şartı ortadan kaldırmaz. Kasıtlı suçtan verilmiş olsa bile yalnız adli para cezasına mahkûmiyet de bentte sayılmamıştır. HAGB'nin karşılığı olan CMK m. 231/6-a ise "kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması" ifadesini kullanır ve ceza türüne göre ayrım yapmaz; iki kurum bu noktada farklı genişlikte kapı açar.

Daha önce verilmiş bir erteleme kararı ya da açıklanması geri bırakılmış bir hüküm, mahkûmiyet niteliği taşımadığından bu bendin anlamında engel oluşturmaz. Bununla beraber m. 171/5'teki özel kayıt sistemi tam da bu tür geçmişin savcı tarafından görülebilmesi için tutulur ve önceki kararlar ikinci şarttaki kanaatin oluşmasında değerlendirilebilir.

Suç işlemekten çekineceği kanaati ve yarar dengesi

İkinci ve üçüncü şartlar savcının takdirine dayanır. Yapılan soruşturma, erteleme hâlinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermelidir (m. 171/3-b); ertelemenin şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olması da gerekir (m. 171/3-c). Savcı bu değerlendirmede fiilin işleniş biçimi, şüphelinin ifadesindeki tutumu, suçtan sonraki davranışı ve geçmişi birlikte göz önünde tutulur.

Uygulamada sık karşılaştığımız bir durum, şüphelinin ifadesinde fiili tümüyle inkâr etmesine rağmen zararı da gidermiş olmasıdır. Erteleme için şüphelinin suçu kabul etmesi aranmaz; inkâr tek başına kanaatin oluşmasına engel değildir. Ne var ki zararın giderilmesi ile fiilin inkârı arasındaki gerilim, savcının (b) bendindeki kanaati kurarken dosyaya nasıl baktığını etkileyebilir; ifade bu ihtimal gözetilerek hazırlanmalıdır.

Savcının tespit ettiği zararın tamamen giderilmesi

Dördüncü şart, suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesidir (m. 171/3-d). "Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen" ibaresi 7188 sayılı Kanunla eklenmiştir ve önemli bir belirsizliği gidermiştir: giderilmesi gereken, mağdurun ileri sürdüğü her rakam değil, savcının dosya kapsamına göre belirlediği zarardır.

Madde "tamamen" der; kısmi ödeme bu şartı karşılamaz. HAGB'de m. 231/9 zararın denetim süresi içinde aylık taksitlerle giderilmesine olanak tanırken m. 171'de böyle bir taksit hükmü bulunmaz. Zararın giderildiği dosyaya belgeyle yansıtılmalıdır: banka dekontu, mağdurun zararının karşılandığına ilişkin imzalı beyanı ya da eşyanın iade edildiğine dair tutanak. Bent savcının tespit ettiği zararı konu aldığından, tehlike suçlarında olduğu gibi tespit edilmiş bir zarar yoksa giderilmesi gereken bir şey de kalmaz.

Beş yıl içinde kasıtlı suç işlenmezse dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanır

Süre kanunda sabittir: beş yıl. Savcının bu süreyi kısaltma ya da uzatma yetkisi yoktur. Sürenin iki olası sonu m. 171/4'te düzenlenmiştir: erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmediği takdirde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; erteleme süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde ise kamu davası açılır.

Madde, HAGB'deki denetimli serbestlik tedbirlerine (eğitim programına devam, gözetim altında çalışma, belli yerlere gitme yasağı) benzer yükümlülükler öngörmez. Şüpheliden beklenen tek davranış, beş yıl boyunca kasıtlı suç işlememektir. Yükümlülük öngörülmemesi, kurumun soruşturma aşamasındaki yerine uygundur: henüz hakkında hüküm kurulmamış bir kişiye denetim yükümlülüğü yüklemek, savcının değil mahkemenin işidir.

Kasıtlı suç işlenirse dava açılır; taksirli suç bu sonucu doğurmaz

Davayı açtıran yalnız "kasıtlı" suçtur. Bu süre içinde işlenen taksirli bir suç, örneğin dikkatsizlik sonucu yol açılan bir trafik kazası, ertelenen dosyada davanın açılmasına yol açmaz. Kasıtlı suçun ağırlığı ya da türü ise önem taşımaz; ertelenen suçla aynı nitelikte olması da aranmaz.

Madde "kasıtlı bir suç işlenmesi" ibaresini kullanır; yeni fiil hakkında yalnız şikâyet ya da soruşturma bulunmasının bu şartı gerçekleştirip gerçekleştirmediği lafızdan doğrudan çıkmaz. Yeni fiil hakkında iddianame düzenlenmesini yeterli gören bir yorum bulunsa da kanaatimizce masumiyet karinesi, yeni fiilin işlendiğinin hükümle sabit olmasını gerektirir. Aksi yorumda, sonradan kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanacak bir şikâyetin ilk dosyada davanın açılmasına yol açması ihtimali doğar. Hakkında yeni bir soruşturma başlayan şüphelinin iki dosyayı birlikte izlemesi bu yüzden önem taşır.

Kanunda HAGB'deki "denetim süresi içinde bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez" cümlesine karşılık gelen bir düzenleme yoktur. Süre içinde işlenen yeni kasıtlı suç ise iki ayrı sonuç doğurur: ilk dosyada kamu davası açılır, yeni dosyada da (b) bendindeki "suç işlemekten çekineceği" kanaatinin oluşması güçleşir.

Erteleme süresince zamanaşımı işlemez

Aynı fıkranın son cümlesine göre erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kural, beş yıllık sürenin şüpheli lehine bir zaman kazancına dönüşmesini engeller. Örneğin olağan dava zamanaşımı sekiz yıl olan bir suçta erteleme kararı soruşturmanın birinci yılında verilmiş ve şüpheli dördüncü yılda kasıtlı bir suç işlemişse, zamanaşımı hesabında erteleme süresi sayılmaz; dava, zamanaşımı dolmadan açılabilir. Dava zamanaşımının durma ve kesilme sebepleri ceza davasında zamanaşımı yazısında bütün hâlleriyle anlatılmıştır.

Karar adli sicile değil, yalnız yargı mercilerinin görebildiği özel bir sisteme kaydedilir

"Sabıkama işler mi" sorusunun cevabı CMK m. 171/5'tedir: erteleme kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. Adli sicil, mahkûmiyet hükümlerini kaydeden bir sistemdir; erteleme kararı mahkûmiyet olmadığından adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez. Aynı yapı HAGB için de geçerlidir (CMK m. 231/13).

Bu kayıt, kişinin kendisinin ya da bir işverenin alabileceği adli sicil belgesinde yer alan bir bilgi değildir. Kayda erişim yetkisi yargı mercileriyle ve somut bir soruşturma veya kovuşturmayla sınırlıdır. Kaydın amacı, şüphelinin beş yıl içinde yeni bir kasıtlı suç işleyip işlemediğinin ve sonraki dosyalarda geçmişinin savcı ya da hâkim tarafından görülebilmesidir. Adli sicil kaydının, arşiv kaydının ve silinme sürelerinin nasıl işlediği adli sicil kaydının silinmesi ve arşiv kaydı yazısında karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır.

Memuriyet bakımından da benzer bir ayrım yapılmalıdır. Devlet Memurları Kanunu m. 48/A-5 memuriyete engel hâlleri mahkûmiyete bağlar; mahkûmiyet doğurmayan erteleme kararı bu bentteki engel hâllerinden biri değildir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması ise 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'na tabidir; bu araştırmalarda hangi bilgilerin değerlendirileceği o kanunun hükümlerine göre belirlenir ve erteleme kararının bu süreçlere etkisi ayrıca incelenmelidir.

Erteleme kararına mağdur da şüpheli de iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir

CMK m. 171/2'nin son cümlesi itiraz hakkını iki tarafa birlikte tanır: "Suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara 173 üncü madde hükümlerine göre itiraz edebilir." Atıf yapılan m. 173/1'e göre itiraz, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. Süre, 7499 sayılı Kanunla "on beş gün"den "iki hafta"ya çevrilmiştir.

M. 173/5, Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde maddenin uygulanmayacağını öngörür. Savcının kararı bir takdir kararı olduğundan bu fıkra ilk bakışta itirazı kapatıyor gibi görünür. Ne var ki m. 171/2, erteleme kararı için itiraz yolunu özel olarak ve açıkça tanımıştır; özel hüküm karşısında m. 173/5 bu karara itirazı engelleyecek biçimde okunmamaktadır.

Mağdurun itirazı davanın açılmasını hedefler

Suçtan zarar gören, savcının erteleme takdirinin yerinde olmadığını, örneğin zararın tamamen giderilmediğini, şüphelinin daha önce kasıtlı suçtan hapis cezasıyla mahkûm olduğunu ya da suçun m. 171/6'daki dışlanan gruplardan birine girdiğini ileri sürerek itiraz edebilir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (m. 173/2). Hâkimlik gerek görürse soruşturmanın genişletilmesini isteyebilir; itirazı yerinde bulmazsa gerekçeli olarak reddeder ve itiraz edeni giderlere mahkûm eder (m. 173/3).

Şüphelinin itirazı: "suçsuzum, kovuşturmaya yer olmadığı kararı istiyorum"

Şüphelinin bir lehe karara itiraz etmesi ilk bakışta tuhaf görünür. Oysa erteleme kararının dayanağı yeterli şüphedir ve şüpheli, delillerin bu eşiğe ulaşmadığını, verilmesi gereken kararın kovuşturmaya yer olmadığına dair karar olduğunu savunabilir. Erteleme kararı şüphelinin rızasına bağlanmamıştır; şüphelinin karara karşı koyabileceği yol itirazdır.

İtiraz menfaati somuttur. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse beş yıllık bekleme süresi ve bu süre içinde işlenecek bir kasıtlı suçla davanın açılması ihtimali ortadan kalkar; özel sistemdeki erteleme kaydı da doğmaz. Zararı gidermiş bir şüphelinin, ödediği bedelin "kabul" olarak yorumlanmasından kaygı duyması da itiraz gerekçeleri arasında sık görülür.

Kanun, şüphelinin itirazının kabulü hâlinde hâkimliğin hangi kararı vereceğini ayrıca düzenlememiştir; m. 173'ün fıkraları mağdurun itirazı için yazılmıştır ve şüpheliye uyarlanarak uygulanır. Düzenlemedeki boşluk, itirazın gerekçesinin özenle kurulmasını gerektirir. Dilekçede, yeterli şüphenin bulunmadığını gösteren olay ve deliller somut olarak belirtilmeli, savcının dayandığı delillerin neden iddianameye esas alınamayacağı açıklanmalıdır. İtirazın şüpheliyi daha iyi bir konuma taşıyıp taşımayacağı dosyanın delil durumuna bağlıdır ve karar, bu değerlendirme yapılarak verilmelidir.

Uzlaşmada edimin taksitlendirilmesi, şartlar aranmaksızın ayrı bir erteleme yolu açar

Uzlaştırma kapsamındaki suçların m. 171/2'nin dışında kalması, bu suçlarda erteleme kararının hiç verilemeyeceği anlamına gelmez. Farklı bir erteleme yolu CMK m. 253/19'da düzenlenmiştir: uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini defaten (bir defada) yerine getirmesi hâlinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arz etmesi hâlinde ise "171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın" kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir.

Bu ertelemenin işleyişi m. 171'dekinden ayrılır. Sabıka, kanaat ve zararın tamamen giderilmesi şartları aranmaz; uzlaşmanın kendisi yeterlidir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Davayı açtıran olay da farklıdır: m. 253/19'a göre uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, m. 171/4'teki "kasıtlı suç işlenmesi" şartı aranmaksızın kamu davası açılır. Taksitleri aksatan şüpheli, yeni bir suç işlemese bile yargılanma riskiyle karşılaşır.

Uzlaşma belgesi, edimin yerine getirilmemesi hâlinde İcra ve İflas Kanunu m. 38 anlamında ilam niteliğinde belgelerden sayılır; mağdur bu belgeyle icra takibi de yapabilir. Taksitli bir uzlaşma teklif edildiğinde ödeme takviminin gerçekçi kurulması, hem ceza dosyası hem de olası icra takibi bakımından önem taşır.

KDAE, HAGB ve hapis cezasının ertelenmesi aynı amaca üç farklı aşamada hizmet eder

Üç kurum da ilk kez suç işleyen kişiyi ceza sisteminin ağır sonuçlarından uzak tutmayı ve bir sınama süresi tanımayı amaçlar. Farkları, ceza muhakemesinin hangi aşamasında, kim tarafından ve hangi ölçütle verildiklerindedir. Kovuşturma aşamasındaki HAGB'nin ayrıntıları hükmün açıklanmasının geri bırakılması sayfasında, hükümden sonraki erteleme ise hapis cezasının ertelenmesi yazısında anlatılmıştır.

KonuKDAE (CMK m. 171)HAGB (CMK m. 231)Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51)
AşamaSoruşturmaKovuşturma, hüküm kurulduktan sonraKovuşturma, mahkûmiyet hükmüyle
Kararı verenCumhuriyet savcısıMahkemeMahkeme
Ceza ölçütüSuçun kanuni üst sınırı 3 yıl veya daha azHükmolunan ceza 2 yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasıHükmolunan ceza 2 yıl veya daha az hapis (18 yaş altı ve 65 yaş üstü için 3 yıl)
Geçmiş şartıKasıtlı suçtan hapis cezasıyla mahkûmiyet bulunmamasıKasıtlı suçtan mahkûmiyet bulunmamasıKasıtlı suçtan 3 aydan fazla hapis cezasına mahkûmiyet bulunmaması
Zararın giderilmesiŞart; savcının tespit ettiği zarar tamamenŞart; taksitle ödeme imkânı var (m. 231/9)Mahkeme ertelemeyi bu koşula bağlayabilir
Süre5 yıl5 yıl denetim1-3 yıl denetim, ceza süresinden az olamaz
YükümlülükYokEn çok 1 yıl denetimli serbestlik tedbiri verilebilirEğitim, çalışma gibi yükümlülükler verilebilir
Süre içinde kasıtlı suçKamu davası açılırHüküm açıklanırErtelenen ceza kısmen veya tamamen infaz edilir
Süre iyi geçerseKovuşturmaya yer olmadığı kararıHüküm ortadan kalkar, düşme kararıCeza infaz edilmiş sayılır
KayıtÖzel sistem (m. 171/5)Özel sistem (m. 231/13)Adli sicil
Kanun yoluİki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itirazİstinaf (m. 231/12)Hükümle birlikte istinaf ve temyiz

Tablonun en çok gözden kaçan satırı ceza ölçütüdür. KDAE soyut, HAGB ve erteleme somut cezaya bakar; aynı suçta soruşturmada erteleme kapalıyken kovuşturmada HAGB açık olabilir. Bunun tersi de mümkündür: üst sınırı üç yıl olan bir suçta mahkeme alt sınırdan uzaklaşarak iki yılı aşan bir ceza verirse HAGB yolu kapanır, oysa aynı dosyada soruşturma aşamasında erteleme kararı verilebilirdi.

İkinci önemli fark kayıttadır. KDAE ve HAGB özel sisteme, ertelenmiş hapis cezası ise adli sicile kaydedilir; ertelenmiş mahkûmiyet bir mahkûmiyettir ve adli sicil belgesinde görünür. Kamu görevine giriş, bazı meslek ruhsatları ve yabancı ülke vize başvuruları gibi adli sicil belgesinin istendiği durumlarda bu fark kişinin hayatında somut biçimde hissedilir. HAGB ile ilgili 7589 sayılı Kanunla 2026'da yapılan değişiklikler m. 231'in bugünkü metnine işlenmiştir; tablodaki HAGB satırları bu güncel metne dayanır.

Sık Sorulan Sorular

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı sabıka kaydında görünür mü?

Karar adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez; m. 171/5 uyarınca bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Kayıt, yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenirse kullanılabilir. Kişinin e-Devlet üzerinden ya da adliyeden alacağı adli sicil belgesi mahkûmiyetleri gösterdiğinden erteleme kararı bu belgede yer almaz.

Erteleme süresi içinde trafik kazası yapılırsa dava açılır mı?

Davanın açılması sebebi yalnız kasıtlı bir suçun işlenmesidir. Dikkatsizlik ya da tedbirsizlik sonucu yol açılan bir trafik kazasındaki taksirle yaralama gibi taksirli suçlar, ertelenen dosyada kamu davasının açılmasına yol açmaz. Kazanın kendisi ayrı bir soruşturmanın konusu olur ve o dosya kendi kuralları içinde yürür.

Beş yıl dolduğunda başka bir işlem yapmak gerekir mi?

Beş yıl içinde kasıtlı bir suç işlenmemişse m. 171/4 uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararını savcılık verir; şüphelinin ayrıca bir dava açması gerekmez. Sürenin dolduğu tarihte kararın verilip verilmediği UYAP üzerinden ya da savcılıktan öğrenilebilir.

Zarar giderilmeden erteleme kararı verilebilir mi?

CMK m. 171/3-d, savcının tespit ettiği zararın tamamen giderilmesini şart olarak arar ve bu şart diğer üç şartla birlikte gerçekleşmelidir. Kısmi ödeme ya da ileride ödeme taahhüdü m. 171 bakımından yeterli değildir. Edimin takside bağlandığı bir uzlaşma ise m. 253/19 uyarınca ayrı bir erteleme yolu açar ve orada m. 171'deki şartlar aranmaz.

Şüphelinin erteleme kararına itiraz etmesi riskli midir?

İtirazın amacı genellikle erteleme yerine kovuşturmaya yer olmadığı kararına ulaşmaktır ve bu, delillerin yeterli şüphe eşiğine ulaşmadığının gösterilmesine bağlıdır. İtirazın kabulü hâlinde şüpheli bakımından verilecek karar ayrıca düzenlenmediğinden itiraz, dosyanın delil durumu değerlendirilerek yapılmalıdır. Süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.

Kamu görevlisine hakaret suçunda erteleme kararı verilebilir mi?

Madde 171/6-b, kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçları erteleme kapsamının dışında tutar. Bu suçlarda cezanın üst sınırı ne olursa olsun savcı erteleme kararı veremez; soruşturma iddianame ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır. Kovuşturma aşamasında ise koşulları varsa HAGB değerlendirilebilir.

Erteleme kararı tebliğ edildiğinde şüpheli ve mağdur için işleyen iki hafta ve beş yıl

Erteleme kararının tebliğiyle birlikte iki ayrı takvim başlar. Kısa olanı itiraz süresidir: karar tebliğden itibaren iki hafta içinde kesinleşmeden önce, şüphelinin kararı olduğu gibi kabul mü edeceğini yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı için itiraz mı edeceğini belirlemesi gerekir. Seçimde belirleyici olan, savcının dayandığı delillerin yeterli şüphe eşiğine gerçekten ulaşıp ulaşmadığıdır; itiraz dilekçesi, bu eşiğe neden ulaşılmadığını somut olay ve delillerle göstermelidir.

Uzun takvim beş yıllık erteleme süresidir. Bu süre boyunca kasıtlı bir suç işlenmesi, ertelenen dosyada davanın açılmasına yol açar; erteleme süresince zamanaşımı işlemediğinden dosya, bu süre içinde zamanaşımıyla düşmez. Kararın tarihi, sürenin bitiş tarihi ve zararın giderildiğini gösteren belgeler bir arada saklanmalıdır. Süre içinde başlayan her yeni soruşturma, ertelenen dosyayla bağlantısı gözetilerek izlenmelidir; yeni dosyanın kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararıyla kapanması, ilk dosyanın korunması bakımından da önem taşır.

Mağdur bakımından da benzer bir takvim söz konusudur. Zararın tamamen giderilmediğini düşünen ya da suçun erteleme kapsamı dışında kaldığını ileri süren mağdur, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde itiraz etmelidir. Süre geçirildiğinde erteleme kararı kesinleşir ve dosya, beş yıllık süre boyunca şüphelinin davranışına bağlı olarak bekler.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Tüm Ceza Hukuku kararları

Bu konuyla ilgili yazılar

Tüm Ceza Hukuku yazıları