Suç Duyurusu Nasıl Yapılır? Savcılığa Şikâyet Dilekçesi, Şikâyet Süresi ve Sonraki Aşamalar

Bir sabah otoparkta aracının yan aynasının kırıldığını gören kişi, aynı hafta sosyal medyada adını anarak ağır sözler yazan eski iş arkadaşını ve kapısına her gece gelip zile basan komşusunu da düşünür. Üç olayın ortak sorusu aynıdır: nereye, hangi dilekçeyle ve ne zamana kadar başvurulmalı? Cevap olaydan olaya değişir; çünkü bazı suçlarda savcılık kendiliğinden harekete geçer, bazılarında ise mağdurun şikâyeti olmadan soruşturma hiç başlamaz ve şikâyet hakkı belirli bir sürenin sonunda düşer.

Suç duyurusu, ceza muhakemesinin müşteki tarafından atılan ilk adımıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 158 başvurunun nereye yapılacağını, Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 73 şikâyete bağlı suçlarda sürenin nasıl işlediğini, CMK m. 160 ile m. 170-173 ise başvurudan sonra savcılığın izleyeceği yolu düzenler. İlk dilekçenin özeni, soruşturmanın derinliğini çoğu dosyada belirleyen etkendir.

Suç duyurusu herkesin hakkıdır, şikâyet ise suçtan zarar görene aittir

Gündelik dilde iki kavram birbirinin yerine kullanılsa da kanun ikisini ayırır. İhbar, bir suçun işlendiğini öğrenen herhangi bir kişinin bunu yetkili makama bildirmesidir; ihbarda bulunan kişinin suçtan zarar görmüş olması gerekmez. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini bildirmesidir. "Suç duyurusu" ifadesi uygulamada her ikisini de kapsayan genel bir ad olarak kullanılır.

Ayrımın asıl önemi, suçun kendiliğinden (re'sen) soruşturulan bir suç mu yoksa soruşturulması şikâyete bağlı bir suç mu olduğunda ortaya çıkar. Re'sen soruşturulan suçlarda savcılık, ihbar ya da başka bir yolla suçu öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmakla yükümlüdür (CMK m. 160/1). Hırsızlık, dolandırıcılık ve nitelikli kasten yaralama bu gruptadır; mağdurun sonradan "şikâyetçi değilim" demesi soruşturmayı sona erdirmez.

Şikâyete bağlı suçlarda ise mağdurun iradesi muhakemenin ön şartıdır. Kanun bu suçları tek tek sayar; en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâl dışında hakaret (TCK m. 131/1),
• Etkisi basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafif kasten yaralama (TCK m. 86/2),
• Malvarlığına büyük zarar verileceğinden ya da sair bir kötülük edileceğinden bahisle tehdit (TCK m. 106/1 son cümle),
• Cinsel taciz (TCK m. 105/1),
• Konut dokunulmazlığının ihlalinin temel şekli (TCK m. 116/1),
• Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (TCK m. 123),
• Mala zarar vermenin temel şekli (TCK m. 151/1),
• Hakkı olmayan yere tecavüz (TCK m. 154/1) ve güveni kötüye kullanmanın temel şekli (TCK m. 155/1).

Hakaret ve tehdidin cezalandırılma koşulları hakaret suçu ve tehdit suçu sayfalarında ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Aynı suç tipinde bile şikâyet şartı fiilin içeriğine göre değişebilir: TCK m. 106/1'de şikâyet yalnız malvarlığına büyük zarar verileceğinden ya da sair bir kötülük edileceğinden bahisle yapılan tehdit için aranır; hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik saldırı gerçekleştirileceğinden bahisle yapılan tehdit sözle yapılsa da re'sen soruşturulur. Bu yüzden şikâyetçinin, suçun hangi gruba girdiğinden emin olmasa bile dilekçede şikâyetçi olduğunu açıkça yazması gerekir.

Mağdur ile suçtan zarar gören de aynı kişi olmayabilir. Mağdur, suçun doğrudan hedef aldığı hukuki değerin sahibidir; suçtan zarar gören ise suç nedeniyle zarara uğrayan diğer gerçek ya da tüzel kişileri de kapsar. Kiralık bir araçta oluşan hasarda aracın maliki olan şirket ile aracı kullanan kiracı, aynı olay nedeniyle farklı sıfatlarla başvurabilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz hakkı da kanunda suçtan zarar görene tanınmıştır (CMK m. 173/1).

İhbarın bir yükümlülüğe dönüştüğü hâller de vardır. TCK m. 278, işlenmekte olan bir suçu ya da işlenmiş olmakla birlikte sonuçlarının sınırlandırılması hâlen mümkün olan bir suçu yetkili makamlara bildirmeyen kişiyi cezalandırır; tanıklıktan çekinebilecek kişiler bakımından cezaya hükmolunmaz. Kamu görevlisinin görevi sırasında öğrendiği suçu bildirmemesi ise TCK m. 279'da ayrıca düzenlenmiştir.

Başvuru savcılığa, kolluğa ya da elektronik ortamda yapılabilir

CMK m. 158/1 temel kuralı koyar: suça ilişkin ihbar veya şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk makamlarına yapılabilir. Karakol ve jandarma karakolu bu anlamda kolluk makamıdır; burada alınan şikâyet tutanağı savcılığa iletilir. Kanun başvurunun yapılabileceği başka kapılar da açar:

• Valilik, kaymakamlık ya da mahkemeye yapılan başvuru ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (CMK m. 158/2).
• Yurt dışında işlenip Türkiye'de takibi gereken suçlar için Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarına başvurulabilir (CMK m. 158/3).
• Kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı bir suç nedeniyle ilgili kurum idaresine yapılan başvuru, gecikmeksizin başsavcılığa gönderilir (CMK m. 158/4).

Başvurunun biçimi serbesttir: ihbar ve şikâyet yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158/5). Adliyedeki başsavcılık ön bürosuna verilen dilekçe kayda alınır ve başvurana soruşturma numarasını gösteren bir alındı verilir. Bu numara, ilerideki her yazışmanın ve dosya sorgusunun anahtarıdır; saklanması gerekir.

Elektronik başvuru için UYAP Vatandaş Portal kullanılabilir. Portal üzerinden Cumhuriyet başsavcılığına dilekçe gönderimi elektronik imza ya da mobil imza ile yapılır; sisteme giriş ve imza adımları zaman zaman güncellendiğinden başvuru anında portaldaki yönergeler esas alınmalıdır. Elektronik başvuruda da dilekçenin içeriği kâğıt üzerindeki dilekçeden farklı değildir; ekler taranarak eklenir. Sosyal medya, e-posta ya da banka hesabı üzerinden işlenen suçlarda delil türleri ve başvuru yolları siber suçlar sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Başvurunun hangi şehirde yapıldığı süre bakımından sonucu değiştirmez. Suçun işlendiği yer dışındaki bir başsavcılığa verilen şikâyet de yetkili makama yapılmış sayılır; uygulamada bu başsavcılık yetkisizlik kararıyla dosyayı yetkili yerin başsavcılığına gönderir. Şikâyete bağlı suçlarda sürenin son günlerinde bulunan mağdur bakımından en yakın başsavcılığa ya da kolluğa başvurmak, bu nedenle güvenli yoldur.

Dilekçede olay, tarih, kişi ve delilin yeri açıkça yer almalıdır

Kanun suç duyurusu dilekçesi için kalıp bir biçim öngörmez, ancak dilekçenin içeriği soruşturmanın yönünü belirler. CMK m. 158/6'ya göre fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılıyorsa ya da ihbar ve şikâyet soyut ve genel nitelikteyse, savcılık soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verir. "Bu kişi bana karşı sürekli suç işliyor" gibi tarihsiz ve olaysız bir anlatım, tam olarak bu sonuca yol açar.

İyi kurulmuş bir şikâyet dilekçesi şu unsurları taşır:

1. Makam: başvurulan Cumhuriyet başsavcılığının adı.
2. Şikâyetçinin kimliği: ad, soyad, T.C. kimlik numarası, tebligat adresi ve telefon. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar ve diğer bildirimler bu adrese yapılır.
3. Şüphelinin kimliği: biliniyorsa ad, soyad ve adres; bilinmiyorsa "faili belirlenemeyen kişi ya da kişiler" ifadesi ve failin tespitine yarayacak her bilgi (araç plakası, kullanıcı adı, IBAN, telefon numarası).
4. Olay anlatımı: tarih, saat ve yer belirtilerek kronolojik sırayla; her paragraf tek bir olayı anlatacak biçimde.
5. Deliller ve bulundukları yer: tanıkların adı ve adresi, kamera kaydının bulunduğu işletme ya da kurum, banka dekontu, mesaj ekran görüntüsü ile o mesajın bağlantı adresi, doktor raporu.
6. Talep: şüphelinin cezalandırılması için şikâyetçi olunduğu, delillerin toplanması ve kamu davası açılması istemi.
7. Tarih ve imza ile ekler listesi.

Bir dilekçe iskeleti: aynası kırılan araç örneği

Girişteki otopark olayı üzerinden kurulan bir dilekçe, unsurların nasıl bir araya geldiğini gösterir. Başlıkta başsavcılığın adı, ardından şikâyetçinin kimlik ve adres bilgileri yer alır. Şüpheli bölümüne kimlik bilinmiyorsa "faili belirlenemeyen kişi ya da kişiler" yazılır ve aracın park edildiği sitenin adı ile otoparkın konumu eklenir.

Olay bölümü üç kısa paragraftan oluşabilir: aracın hangi gün ve saatte park edildiği, hasarın hangi gün ve saatte fark edildiği, hasarın niteliği. Deliller bölümünde site yönetiminin otopark kamerası, hasarı belgeleyen fotoğraflar, servisten alınan onarım bedeli teklifi ve olayı gören komşunun adı yer alır. Talep bölümünde şüphelinin tespit edilerek cezalandırılması için şikâyetçi olunduğu, kamera kayıtlarının silinmeden ivedilikle istenmesi ve zararın tespit edilmesi istemi yazılır.

Bu örnekte fiil mala zarar vermenin temel şeklidir; şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır. Zararın belgeyle ortaya konulması, uzlaştırma aşamasında edimin belirlenmesini de kolaylaştırır. Mala zarar verme kamu malına karşı işlenmişse ya da nitelikli bir hâl söz konusuysa suç re'sen soruşturulur; dilekçede olayın yeri ve hasar gören malın kime ait olduğu bu yüzden açıkça yazılmalıdır.

Suçun hukuki nitelendirmesi dilekçenin zorunlu unsuru değildir. Savcılık olayları kendisi nitelendirir; şikâyetçinin "dolandırıcılık" diye adlandırdığı fiil soruşturmada güveni kötüye kullanma olarak değerlendirilebilir. Bu nitelendirme şikâyet şartını da değiştirebilir: dolandırıcılık re'sen soruşturulurken güveni kötüye kullanmanın temel şekli şikâyete bağlıdır. Yanlış madde numarası yazılması şikâyeti geçersiz kılmaz, ancak olay anlatımının eksik olması savcılığın hangi delili toplayacağını bilememesine yol açar.

Delilin yerinin gösterilmesi, özellikle kısa sürede silinen kayıtlar bakımından belirleyicidir. Uygulamada en sık karşılaştığımız eksik, olay yerini gören kamera kaydının hangi işletmeye ait olduğunun dilekçede yazılmaması ve kaydın talep edildiği tarihte üzerine yeni kayıt alınmış olmasıdır. Bu tür delillerde dilekçede ayrıca "kayıtların ivedilikle istenmesi" talebine yer verilmesi gerekir. Mağdurun soruşturma evresinde delillerin toplanmasını isteme hakkı CMK m. 234/1-a'da açıkça tanınmıştır.

Savcılığın delil yerini gösteren bir şikâyeti araştırmadan kapatması denetime açıktır. Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2025/14922, K. 2026/11178, 8 Ekim 2026 tarihli kararında, bir konutun işgal edildiği iddiasıyla yapılan şikâyette taşınmazın tapu kayıtları ile taraflar arasındaki icra ve hukuk mahkemesi dosyaları getirtilmeden "hukuki ihtilaf" gerekçesiyle verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karara yapılan itirazın reddini kanun yararına bozmuştur. Daire, eksik soruşturmaya dayalı karara yapılan itirazda sulh ceza hâkimliğinin soruşturmanın genişletilmesine karar vermesi gerektiğini vurgulamıştır. Karar, dilekçede delilin hangi dosyada ya da kurumda bulunduğunun yazılmasının sonraki aşamalarda da işe yaradığını gösterir.

Şikâyete bağlı suçlarda süre altı aydır ve failin öğrenilmesiyle başlar

TCK m. 73/1'e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre olay tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği ya da öğrendiği günden başlar (TCK m. 73/2). İki bilginin birlikte gerçekleşmesi gerekir; hakaret içeren mesajı alan ama mesajı gönderen hesabın kime ait olduğunu bilmeyen mağdur bakımından altı aylık süre henüz işlemeye başlamamıştır.

Sürenin iki üst sınırı vardır. Birincisi dava zamanaşımıdır: TCK m. 73/2 öğrenme kuralını "zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla" uygular. İkincisi yalnız hakarete özgüdür: 7531 sayılı Kanun'la TCK m. 73/2'ye eklenen cümleye göre şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Sahte bir hesaptan yapılan hakaretin failini üç yıl sonra öğrenen mağdurun şikâyet hakkı, öğrenme tarihinden bağımsız olarak düşmüş olur.

Durum	Şikâyet süresi	Dayanak
Şikâyete bağlı suçlar (genel kural)	Fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay; dava zamanaşımını geçemez	TCK m. 73/1-2
Şikâyete bağlı hakaret	Öğrenmeden itibaren 6 ay; her hâlde fiil tarihinden itibaren 2 yıl	TCK m. 73/2 (7531 s.K.)
İcra ve İflas Kanunu'ndaki suçlar	Fiilin öğrenilmesinden itibaren 3 ay; her hâlde fiil tarihinden itibaren 1 yıl	İİK m. 347
Re'sen soruşturulan suçlar	Şikâyet süresi yok; dava zamanaşımı işler	CMK m. 160/1, TCK m. 66

Tablodaki üçüncü satır sık gözden kaçar. İcra ve İflas Kanunu'nun ceza hükümlerinde, örneğin mal beyanında bulunmama ya da taahhüdü ihlal gibi fiillerde, şikâyet hakkı fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 347). Bu suçlarda şikâyet savcılığa değil icra mahkemesine, dilekçeyle ya da sözlü beyanla yapılır (İİK m. 349). TCK'nın altı aylık genel süresi bu dosyalarda uygulanmaz.

Şikâyet hakkı olan birden fazla kişi varsa, birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK m. 73/3). Re'sen yürütülen bir soruşturmadan sonra kovuşturma evresinde suçun aslında şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa, mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmedikçe yargılamaya devam edilir (CMK m. 158/7). Şikâyetten vazgeçmenin davayı düşürmesi, kamu davası ile hukuk davası üzerindeki etkisi ve vazgeçmenin kimi kapsadığı şikâyetten vazgeçme ve sonuçları yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Süre dolduktan sonra yapılan şikâyet üzerine savcılık, kovuşturma olanağının bulunmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172/1). Öğrenme tarihi ileri sürülüyorsa, bu tarihin dilekçede belirtilmesi ve mümkünse belgeyle desteklenmesi gerekir; failin kimliğinin hangi gün ve nasıl öğrenildiği, sürenin hesabında savcılığın ilk bakacağı olgudur.

Başvurudan sonra savcılık delil toplar, taraflar ifadeye çağrılır

Şikâyet kayda alındıktan sonra savcı, kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırır ve emrindeki adli kolluk aracılığıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplar (CMK m. 160). Bu araştırma çoğu dosyada kolluğa verilen bir talimatla başlar: kamera kayıtları istenir, tanıklar dinlenir, kurumlardan yazı cevabı beklenir. Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak üzere soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir (CMK m. 157).

Şikâyetçi genellikle önce müşteki sıfatıyla ifadeye çağrılır. Bu ifadede dilekçedeki anlatım tekrar edilir, eksik kalan tarih ve isimler tamamlanır ve şikâyetçi olunup olunmadığı ayrıca sorulur. Şüpheli ise ayrı bir çağrıyla ifadeye davet edilir; şüphelinin hakları ve ifade sırasında izlenecek yol şüpheli olarak ifadeye çağrılmak yazısında anlatılmıştır.

Mağdurun soruşturma evresindeki hakları CMK m. 234/1-a'da sayılmıştır:

• delillerin toplanmasını isteme,
• soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme,
• vekili bulunmaması hâlinde cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda barodan avukat görevlendirilmesini isteme,
• vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan eşyayı inceletme,
• kovuşturmaya yer olmadığına dair karara kanunda yazılı usule göre itiraz etme.

Delil toplama talebi bir kez dilekçede yazılmakla tükenmez. Dosya savcılıkta açıkken yeni bir tanık ya da belge ortaya çıkarsa, şikâyetçi bunu soruşturma numarasını belirterek ek dilekçeyle bildirebilir. Dosyalarda gördüğümüz kadarıyla şikâyetçinin aylar boyunca dosyayı takip etmemesi, sonradan ortaya çıkan delilin hiç dosyaya girmemesiyle sonuçlanabilmektedir.

Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda dosya önce uzlaştırma bürosuna gider

Suç uzlaştırmaya tabiyse ve kamu davası açılması için yeterli şüphe varsa, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; görevlendirilen uzlaştırmacı şüpheli ile mağdura uzlaşma teklif eder (CMK m. 253/4). CMK m. 253/1 kapsamı üç grupta belirler:

• soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar;
• şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın TCK'da sayılan suçlar: kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç m. 86 ve m. 88), taksirle yaralama, tehdit (m. 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali, iş ve çalışma hürriyetinin ihlalinin belirli şekilleri, hırsızlık, üçüncü fıkra hariç güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması ile sır niteliğindeki bilgi ve belgelerin açıklanmasının belirli şekilleri;
• mağdurun gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, adli süreçteki çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.

Kanun bazı suçları şikâyete bağlı olsalar bile uzlaştırma dışında bırakır. CMK m. 253/3'e göre cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takipte (TCK m. 123/A) ve hakarette (TCK m. 125) uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse de uzlaşma hükümleri uygulanmaz; 7571 sayılı Kanun, önödeme kapsamındaki bir suçla uzlaştırma kapsamındaki bir suçun birlikte işlendiği hâl için bu kurala istisna getirmiştir.

Uzlaşma teklifine yedi gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK m. 253/4). Şikâyetçinin teklifi kabul ya da reddetmesi tamamen kendi takdirindedir; uzlaşma gerçekleşir ve edim yerine getirilirse soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sona erer, uzlaşma olmazsa soruşturmaya kaldığı yerden devam edilir. Uzlaştırmacıyla yapılacak görüşmeden önce zararın kalemleriyle ve belgeleriyle hazırlanması, edimin içeriğinin somut biçimde tartışılmasını sağlar.

Soruşturma iddianame, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da erteleme ile sona erer

Toplanan deliller soruşturmanın sonunda suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2). İddianamede şikâyetçinin kimliği ve şikâyet tarihi de gösterilir (CMK m. 170/3-f, g). Kamu davası açıldıktan sonra mağdur, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek davaya katılabilir (CMK m. 237/1). Katılan sıfatı, hükme karşı kanun yoluna başvurma imkânı bakımından önem taşır.

Yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse ya da kovuşturma olanağı yoksa savcı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir; karar suçtan zarar görene bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir (CMK m. 172/1). Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren savcının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). Bu süre 7499 sayılı Kanun'la on beş günden iki haftaya çevrilmiştir. İtiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir (CMK m. 173/2); itirazın içeriği ve geçiş dönemi kuralı kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz yazısında ayrıca incelenmiştir.

Üçüncü ihtimal kamu davasının açılmasının ertelenmesidir. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda savcı, yeterli şüpheye rağmen kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir; suçtan zarar gören bu karara CMK m. 173 hükümlerine göre itiraz edebilir (CMK m. 171/2). Erteleme için şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasıyla mahkûm olmaması ve mağdurun savcılıkça tespit edilen zararının tamamen giderilmesi gibi koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir (CMK m. 171/3). Örgüt suçları, kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bu kurumun dışındadır (CMK m. 171/6).

Henüz soruşturma başlatılmadan verilen karar ise ayrı bir karardır. Şikâyet soyut ve genel nitelikteyse ya da fiilin suç oluşturmadığı açıkça anlaşılıyorsa verilen soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı şikâyetçiye bildirilir ve bu karara da CMK m. 173'teki usule göre itiraz edilebilir (CMK m. 158/6). Bu yolla kapatılan bir başvuruda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilmez.

Savcılık kararı	Şikâyetçinin başvurabileceği yol	Süre
İddianame (CMK m. 170)	Kamu davasına katılma	Hüküm verilinceye kadar (CMK m. 237)
Kovuşturmaya yer olmadığı (CMK m. 172)	Sulh ceza hâkimliğine itiraz	Tebliğden itibaren 2 hafta (CMK m. 173/1)
Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171/2)	CMK m. 173 usulüyle itiraz	Tebliğden itibaren 2 hafta
Soruşturma yapılmasına yer olmadığı (CMK m. 158/6)	CMK m. 173 usulüyle itiraz	Tebliğden itibaren 2 hafta

Gerçeğe aykırı suç duyurusu iftira ya da suç uydurma oluşturabilir

Şikâyet hakkı, iddiaların sonunda ispatlanamaması ihtimaline rağmen kullanılabilen bir haktır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da beraat, tek başına şikâyetçinin suç işlediği anlamına gelmez. İftira, isnat edilen kişinin fiili işlemediğinin bilinmesini gerektirir (TCK m. 267/1); somut olgulara dayanan ve şikâyetçinin gerçek olduğuna inandığı iddiaları içeren başvuru bu unsuru taşımaz.

Sınır, şikâyetçinin bilgisinde çizilir. TCK m. 267/1, yetkili makamlara ihbar veya şikâyette bulunarak, işlemediğini bildiği hâlde hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişiyi bir yıldan dört yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır. Fiilin maddi eser ve delillerinin uydurulması hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 267/2). İşlenmediğini bildiği bir suçu yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden kişi ise belirli bir kişiyi hedef göstermese bile suç uydurma suçundan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 271/1).

Pratik sonuç, dilekçenin dilinde kendini gösterir. Şikâyetçinin gördüğü ile tahmin ettiği şeyin ayrılması gerekir: "Aracımın aynasını kırdığını gördüm" ile "aynayı kıranın komşum olduğunu düşünüyorum, çünkü o gece aracımın yanında görüldü" cümleleri farklı ağırlık taşır. İkinci anlatım, kuşkunun dayanağını açıkça ortaya koyduğu için savcılığa araştırma yolu gösterir ve şikâyetçiyi bilmediği bir şeyi kesin gibi yazmaktan korur. İftiranın unsurları, etkin pişmanlık ve zamanaşımının başlangıcı iftira suçu ve cezası yazısında ele alınmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Suç duyurusu için avukat tutmak zorunlu mudur?

Kanun suç duyurusu ya da şikâyet için avukatla temsil zorunluluğu öngörmez; kişi dilekçesini kendisi verebilir ya da kolluğa sözlü olarak başvurabilir. CMK m. 234 ise belirli ağır suçlarda vekili olmayan mağdura barodan avukat görevlendirilmesini isteme hakkı tanır. Vekille temsil, soruşturma belgelerinin incelenmesi ve delil taleplerinin takibi bakımından fark yaratır.

Karakola yapılan şikâyet ile savcılığa yapılan şikâyet arasında fark var mıdır?

Her ikisi de CMK m. 158/1 anlamında yetkili makama yapılmış başvurudur ve şikâyet süresi bakımından aynı sonucu doğurur. Kolluğa yapılan başvuruda şikâyet bir tutanağa geçirilir ve savcılığa iletilir; savcılığa verilen dilekçede ise anlatım şikâyetçinin kendi metnidir. Kolluk tutanağının imzalanmadan önce okunması ve eksik kalan olayların tutanağa eklenmesinin istenmesi gerekir.

Şikâyetçi olduğum kişinin kimliğini bilmiyorsam ne yapılmalıdır?

Fail bilinmiyorsa şikâyet "faili belirlenemeyen kişi ya da kişiler" hakkında yapılabilir; savcılık kimlik tespiti için kolluk ve kurumlar aracılığıyla araştırma yapar. Failin tespitine yarayacak bilgi, örneğin kullanıcı adı, plaka, IBAN ya da telefon numarası, dilekçede ayrıca belirtilmelidir. Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre, failin kim olduğu öğrenilmeden işlemeye başlamaz (TCK m. 73/2).

Suç duyurusu yaptıktan sonra dosyanın akıbeti nasıl öğrenilir?

Başvuruda verilen soruşturma numarası, başsavcılığa yapılacak sorgulamanın temelidir; şikâyetçi kalemden ya da vekili aracılığıyla bilgi alabilir. İşlemler soruşturma evresinde gizli olduğundan (CMK m. 157) her belgeye erişim mümkün olmayabilir, ancak mağdur soruşturmanın amacını bozmamak koşuluyla belge örneği isteyebilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, dilekçede yazılı adrese tebliğ edilir.

Şikâyetimden vazgeçersem aynı olay için yeniden şikâyetçi olabilir miyim?

Şikâyete bağlı suçlarda geçerli biçimde yapılan vazgeçme kamu davasını düşürür (TCK m. 73/4) ve aynı fiil için yeni bir şikâyetle soruşturma yeniden başlatılamaz. Re'sen soruşturulan suçlarda ise vazgeçme beyanı soruşturmayı sona erdirmez. Vazgeçme sırasında şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça bildirilmişse hukuk mahkemesinde dava açma imkânı da kalmaz (TCK m. 73/7).

Altı aylık şikâyet süresi geçtiyse tazminat istenebilir mi?

Şikâyet süresinin geçmesi ceza soruşturmasının önünü kapatır, ancak haksız fiilden doğan tazminat talebini ortadan kaldırmaz. Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (Türk Borçlar Kanunu m. 72/1). Hukuk davasında ispat yükü davacıdadır; ceza soruşturmasında toplanacak deliller bu yolda kendiliğinden dosyaya gelmez.

Savcılık şikâyeti hiç araştırmadan kapatırsa izlenecek yol nedir?

Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararına da kovuşturmaya yer olmadığına dair karara da tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m. 158/6, m. 173). İtiraz dilekçesinde toplanmayan delillerin neler olduğu ve nerede bulunduğu somut biçimde gösterilmelidir. Sulh ceza hâkimliği gerek görürse soruşturmanın genişletilmesini isteyebilir (CMK m. 173/3).

Dilekçe verilmeden önce tamamlanması gereken beş kontrol

Suç duyurusunun sonucu çoğu zaman ilk dilekçenin verildiği gün şekillenir. Başvurudan önce şu beş noktanın tamamlanması, soruşturmanın hem hızını hem derinliğini etkiler:

1. Suçun grubu: fiil şikâyete bağlı bir suç mu, re'sen soruşturulan bir suç mu, yoksa İcra ve İflas Kanunu'ndaki bir suç mu? Süre ve başvuru mercii buna göre değişir.
2. Öğrenme tarihi: fiilin ve failin hangi gün, nasıl öğrenildiği not edilmeli; hakarette fiil tarihinden itibaren iki yıllık üst sınır ayrıca hesaplanmalıdır.
3. Silinebilir deliller: kamera kayıtları, mesajlar ve sosyal medya içerikleri dilekçe verilmeden önce tespit edilmeli; kaydı tutan işletme ya da kurum dilekçede adıyla yazılmalıdır.
4. Olay ile kanaat ayrımı: görülen olgular ile varılan çıkarım ayrı cümlelerde ve dayanağıyla yazılmalıdır.
5. Tebligat adresi: güncel adres ve telefon dilekçede yer almalıdır; itiraz süresi kararın tebliğiyle başlar.

Başvuru yapıldıktan sonra soruşturma numarası saklanmalı, yeni ortaya çıkan delil ek dilekçeyle bildirilmeli ve gelen her tebligatın tarihi kaydedilmelidir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla karşılaşıldığında iki haftalık itiraz süresi, kararın tebliğ tarihinden itibaren hesaplanır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.