Yasaklanmış Hakların İadesinde 3 Yıl Koşullu Salıverilmeden mi, Hak Ederek Tahliyeden mi Başlar?

Kararın Önemi

Cezasını çekmiş kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri, mahkûmiyetin doğurduğu hak yoksunluklarının (memuriyet, seçilme, bazı meslek ve ruhsatlar) ne zaman kalkacağıdır. 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesindeki hak yoksunlukları kural olarak infazın tamamlanmasıyla sona erer; ancak Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların mahkûmiyete bağladığı yoksunluklar için 5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesindeki "yasaklanmış hakların geri verilmesi" yoluna başvurmak gerekir. Bu karar, o yolun ilk koşulu olan üç yıllık sürenin hangi tarihten başlayacağını netleştirmektedir: koşullu salıverilme tarihinden değil, cezanın infazının tamamlandığı hak ederek (bihakkın) tahliye tarihinden.

Kararın önemi, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi koşullu salıverilme ile hak ederek tahliye arasındaki farkın uzun olduğu mahkûmiyetlerde ortaya çıkar: bu dosyada iki tarih arasında yaklaşık iki buçuk yıl vardır ve hükümlü koşullu salıverildikten üç yıl geçtiğini düşünerek başvurmuştur. Daire, koşullu salıverilmenin infazın tamamlanması anlamına gelmediğini, sürenin ancak hak ederek tahliye tarihinden itibaren işleyeceğini teyit etmiştir.

Somut Olay

Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi 29.11.2016 tarihli kararıyla sanığı reşit olmayanla cinsel ilişki ve kasten yaralama suçlarından mahkûm etmiş; hükümler 10.05.2018 tarihinde kesinleşmiştir. Hükümlü 28.12.2021 tarihinde koşullu salıverilmiş; hak ederek tahliye tarihi 27.06.2024 olarak belirlenmiştir.

Hükümlü müdafii yasaklanmış hakların geri verilmesini talep etmiş; Akhisar Ağır Ceza Mahkemesi 02.07.2024 tarihli ek kararıyla talebi reddetmiştir. İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 15. Ceza Dairesi 30.12.2024 tarihinde istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Müdafii, kanuni şartların oluştuğunu belirterek kararı temyiz etmiştir.

Mahkemenin Gerekçesi

Daire, 5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesini aynen aktarmıştır: Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir; bunun için, 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla, (a) mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması ve (b) kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması gerekir.

Bu düzenleme karşısında Daire, memnu hakların iadesi kararı verilebilmesi için infazın tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık sürenin geçmiş olması gerektiğini; somut olayda koşullu salıverilme tarihinin 28.12.2021, hak ederek tahliye tarihinin ise 27.06.2024 olması sebebiyle ret kararında ve istinaf başvurusunun esastan reddinde hukuka aykırılık bulunmadığını belirtmiştir. 5271 sayılı Kanun'un 289/1. maddesiyle sınırlı incelemede hukuka aykırılık görülmediğinden hüküm 5271 sayılı Kanun'un 302/1. maddesi gereği oy birliğiyle onanmıştır.

Sonuç ve Uygulamadaki Etkisi

Kararın ilk pratik sonucu, üç yıllık sürenin başlangıç tarihine ilişkindir: hak ederek tahliye tarihi esas alınır. Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresi boyunca cezasını infaz etmeye devam ettiğinden "infazın tamamlanması" ancak bihakkın tahliye tarihinde gerçekleşir. Bu dosyada hükümlünün en erken 27.06.2027 tarihinde başvurabileceği anlaşılmaktadır.

İkinci sonuç, hangi hak yoksunluklarının bu yola tabi olduğudur: 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesindeki yoksunluklar infazla kendiliğinden sona ererken, başka kanunların (memuriyet, silah ruhsatı, bazı meslek kanunları gibi) mahkûmiyete bağladığı yoksunluklar için 5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesi uyarınca mahkeme kararı gerekir; 53. maddenin beşinci ve altıncı fıkralarındaki özel hâller saklıdır.

Üçüncü sonuç, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda koşullu salıverilme ile hak ederek tahliye arasındaki farkın uzunluğudur; bu suçlarda infaz oranı ve denetimli serbestlik istisnaları nedeniyle iki tarih arasındaki süre yıllarla ölçülür ve memnu hakların iadesi için bekleme süresi buna göre uzar. Koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye tarihlerinin nasıl hesaplandığını infaz hesaplama aracımızda, müddetnamedeki tarihlerin anlamını ise müddetname hesaplama sayfamızda bulabilirsiniz.

Benzer Durumdaysanız

Mahkûmiyetiniz nedeniyle memuriyet, ruhsat veya meslek gibi bir haktan yoksun kaldıysanız ve bu yoksunluk Türk Ceza Kanunu dışındaki bir kanundan kaynaklanıyorsa, yasaklanmış hakların geri verilmesi için müddetnamenizdeki hak ederek tahliye tarihinden itibaren üç yıl geçmesini beklemeniz gerekir; koşullu salıverilme tarihi başlangıç sayılmaz. Bu süre içinde yeni bir suç işlememiş ve iyi hâlli yaşamış olmanız da mahkemede kanaat oluşturacak biçimde ortaya konmalıdır. Başvuru, hükmü veren mahkemeye yapılır. Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; somut dosyanız için Yalova ceza avukatı sayfamızdan randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yasaklanmış hakların geri verilmesi için üç yıl hangi tarihten başlar?

Karara göre cezanın infazının tamamlandığı hak ederek tahliye tarihinden. Koşullu salıverilme tarihi başlangıç sayılmaz; bu dosyada 28.12.2021'de koşullu salıverilen hükümlünün üç yıllık süresi 27.06.2024 tarihinden itibaren işlemektedir.

Yasaklanmış hakların geri verilmesinin koşulları nelerdir?

5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesine göre infazın tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmiş olması ve kişinin bu süre içinde yeni suç işlemeyip iyi hâlli yaşadığına dair mahkemede kanaat oluşması gerekir; 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklıdır.

Koşullu salıverilen kişi cezasını tamamlamış sayılır mı?

Hayır. Karar, koşullu salıverilme tarihi ile hak ederek tahliye tarihini açıkça ayırmış; infazın ancak hak ederek tahliye tarihinde tamamlandığını esas almıştır.