Miras Malını Elinde Tutan Kişiye Karşı Mirasçı Ne Zamana Kadar Dava Açabilir?

Kayyımla yönetilen paylardan toplanan gelirde bir yıllık süre beş yılın önüne geçti

Miras sebebiyle istihkak denince akla çoğunlukla tapudaki payın geri alınması gelir. Oysa terekeyi elinde tutan kişi yalnız malı değil, o maldan yıllar içinde elde ettiği geliri de geri verir ve bu gelir isteminin hangi süreye bağlı olduğu uygulamada sıkça karıştırılır. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin E. 2020/1849, K. 2021/5424, 23 Haziran 2021 tarihli kararı tam bu soruyu ele alıyor. Gaip sayılan bir kişinin taşınmazlarından Hazinenin topladığı gelirler genel borçlar hukuku süresine mi, yoksa Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) miras sebebiyle istihkaka ilişkin kısa süresine mi tabidir?

Daire ikinci yolu benimsedi. TMK m. 585, tereke mallarını teslim almış iyiniyetli kişilerin üstün hak sahiplerine geri verme yükümlülüğünü açıkça miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımına bağlar. TMK m. 639 da bu süreyi iyiniyetli davalıya karşı bir yıl ve en geç on yıl, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıl olarak belirler. İlk derece mahkemesinin uyguladığı Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesindeki beş yıllık süre bu özel düzenlemenin yerini tutmaz. Kararın değeri, mirasçının hakkının varlığından çok o hakkın hangi takvimle yarıştığını göstermesindedir. Miras uyuşmazlıklarının genel çerçevesi miras hukuku sayfasında özetlenmiştir.

Gaip sayılan maliki için Hazineye geçen üç parselin gelirleri geri istendi

İstanbul Gaziosmanpaşa'daki üç parselde payı bulunan bir kişinin nüfus kayıtlarına ve mirasçılarına ulaşılamamış, Gaziosmanpaşa Sulh Hukuk Mahkemesince 1978'de kayyımlık kararı alınmıştı. Dosya içeriğine göre paylara 1995'te kayyım tayin edildi ve taşınmazlar kayyımla yönetildi. Hazinenin istemi üzerine Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesi, kişinin gaipliğine ve paylarının gaibe veya üstün hak sahiplerine geri vermekle yükümlü olarak Hazine adına tesciline hükmetti. Bu karar 11 Nisan 2006'da kesinleşti.

Mirasçılar 21 Nisan 2008'de mirasçılık belgesi aldı ve 15 Mayıs 2008'de TMK m. 588/3 uyarınca Hazine adına olan payların iptali ile kendi adlarına tescili için dava açtı. Kabulle sonuçlanan bu karar 17 Mart 2011'de kesinleşti. Mirasçılar 10 Ağustos 2012'de idareye başvurarak geçmiş yıllarda taşınmazlardan elde edilen gelirleri istedi. Olumlu yanıt alamayınca 10 Ekim 2013'te 10.000 TL için dava açtılar ve 26 Kasım 2015'te verdikleri ıslah dilekçesiyle talebi 64.076,05 TL'ye yükselttiler. Bilirkişi incelemesine göre gelirler 1995 ile 2010 arasındaki döneme aitti.

Hazine zamanaşımı def'inde bulundu. İlk derece mahkemesi gelirlerin 12 Ağustos 2010'dan önceki döneme ait olduğunu, ıslahın 2015'te yapıldığını ve Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesindeki beş yıllık sürenin ıslah edilen kısım yönünden dolduğunu kabul etti. Mahkeme dava dilekçesindeki 10.000 TL'yi kabul edip fazlasını reddetti; hükmü iki taraf da temyiz etti.

İyiniyetli zilyede karşı geri verme borcu istihkak süresine bağlandı

Daire önce uyuşmazlığı nitelendirdi ve davanın TMK m. 585 uyarınca gaibin mirasından elde edilen gelirin geri verilmesi istemine ilişkin olduğunu belirledi. Bu nitelendirme sonucu da belirledi. TMK m. 585, gaip ortaya çıktığında ya da üstün hak sahipleri sıfatlarını ispat ettiğinde tereke mallarını teslim almış olanların bu malları zilyetlik kuralları uyarınca geri vermekle yükümlü olduğunu öngörür. Aynı maddeye göre iyiniyetli olanların yükümlülüğü "miras sebebiyle istihkak davasına ilişkin zamanaşımı süresine tâbidir." Geri verme borcunun süresi böylece borçlar hukukunun genel kurallarından değil, miras hukukunun kendi sisteminden okunur.

TMK m. 639'a göre dava, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi ya da tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve "her hâlde" mirasbırakanın ölümünün ya da vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır. Hangi sürenin işleyeceğini davalının iyiniyeti belirler. Daire, gaiplik kararına dayanarak ve geri verme kaydıyla tescil edilen payları yöneten Hazinenin kötüniyetli olduğunun düşünülemeyeceğini belirterek kısa süreyi uyguladı.

Sürenin hesabında Daire dosyadaki tarih zincirini birlikte değerlendirdi. Mirasçılık 21 Nisan 2008'de belgelenmiş, tapu iptali kararı 17 Mart 2011'de kesinleşmiş, idareye 10 Ağustos 2012'de başvurulmuş ve dava 10 Ekim 2013'te açılmıştı. Kararda sayılan tarihlerin en geç olanı olan idari başvurudan dava tarihine kadar bile bir yıldan uzun süre geçmiştir. Hazinenin zamanaşımı def'ini ileri sürmüş olmasıyla birlikte Daire bir yıllık sürenin dolduğu sonucuna vardı.

Davacıların temyizi reddedildi, kısmi kabul hükmü Hazine lehine bozuldu

Daire, daha fazla gelir isteyen mirasçıların temyiz itirazlarını, delillerin mahkemece takdir edildiği ve takdirde isabetsizlik bulunmadığı gerekçesiyle reddetti. Hazinenin temyizini ise kabul etti. Mahkemenin zamanaşımı nedeniyle talebin tamamını reddetmesi gerekirken 10.000 TL yönünden kabul kararı vermesi bozma sebebi sayıldı ve karar 23 Haziran 2021'de oy birliğiyle verildi.

Hükmün uygulamadaki etkisi iki yönlüdür. İlk olarak ıslah tarihine göre yapılan ayrım anlamını yitirmiştir; bir yıllık süre dava açıldığı gün dolmuş olduğundan dava dilekçesindeki kısım da süre dışında kalmıştır. İkinci olarak beş yıllık genel süreye güvenerek bekleyen mirasçı, iyiniyetli zilyede karşı istemin tamamını yitirme riskiyle karşılaşır. Kötüniyetin ispatlanabildiği dosyalarda yirmi yıllık süre gündeme gelir; bu kararda ise Hazinenin konumu Daire tarafından kötüniyetle bağdaşmaz görülmüştür. Tapu ve paylaşım uyuşmazlıklarının genel akışı miras paylaşımı ve miras davaları sayfasında anlatılmıştır.

Mirasçılığın ve malın kimde olduğunun öğrenildiği tarih belgelenmelidir

TMK m. 639'daki bir yıllık süre, mirasçılığın ve tereke malının kimin elinde olduğunun öğrenilmesiyle işlemeye başladığından, bu iki bilginin hangi tarihte edinildiği dosyanın başında belgelenmelidir. Mirasçılık belgesinin alındığı tarih, tapu kayıtlarının incelendiği tarih ve zilyede yapılan ilk yazılı başvuru, sürenin başlangıcına ilişkin tartışmada belirleyici olabilir. Mirasçılık belgesinin hangi mercilerden ve hangi belgelerle alınabileceği veraset ilamı yazısında ele alınmıştır.

Malın kendisine ilişkin dava ile o maldan elde edilen gelirin iadesine ilişkin istem ayrı ayrı planlanmalıdır. Bu olayda mirasçılar tapu iptali davasını kazanmış, gelir istemini ise ayrı ve sonraki bir davaya bırakmıştı. Uygulamada sık karşılaştığımız tablo da budur: tapu davası sonuçlanınca gelir istemine geçilir, oysa bu kararda o bekleyiş sürenin dolmasıyla sonuçlanmıştır. Gelir isteminin tapu davasıyla birlikte ya da kendi süresi içinde ileri sürülmesi, zilyedin iyiniyetli olmadığı iddia edilecekse buna ilişkin olguların ayrıca delillendirilmesi gerekir.

Gaibin terekesinden gelir istenmesi hakkında sık sorulan sorular

Hazine her durumda iyiniyetli zilyet sayılır mı?

Daire bu kararda, gaiplik kararına dayanarak ve geri verme yükümlülüğüyle tescil edilen payları yöneten Hazinenin kötüniyetli olduğunun düşünülemeyeceğini belirtmiştir. Bu değerlendirme olayın olgularına dayanır; zilyedin terekenin başkasına ait olduğunu bildiğini gösteren olguların bulunduğu dosyalarda iyiniyet tartışması farklı sonuçlanabilir. İyiniyetli olmayan zilyede karşı TMK m. 639 yirmi yıllık süre öngörür.

Beş yıllık genel zamanaşımı neden uygulanmadı?

Kanun koyucu iyiniyetli zilyedin geri verme yükümlülüğünü TMK m. 585 ile açıkça miras sebebiyle istihkak davasının zamanaşımına bağlamıştır. Daire, ilk derece mahkemesinin Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesine dayanan hesabını bu özel düzenleme karşısında isabetli bulmamış ve bir yıllık süreyi uygulamıştır.

On yıllık süre ne anlama gelir?

TMK m. 639, iyiniyetli davalıya karşı bir yıllık sürenin yanında mirasbırakanın ölümünden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlayan on yıllık bir üst sınır da koyar. Mirasçılığını ya da malın kimde olduğunu geç öğrenen mirasçı bakımından bu üst sınırın ayrıca hesaplanması gerekir. Bu kararda ise uyuşmazlık bir yıllık süre üzerinden çözülmüştür.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.