İlme Hukuk Logo
İLMEHUKUK BÜROSU
İLME HUKUK BÜROSU
Hemen AraRandevu Al
Buğulu bir pencere camında kalmış küçük bir el izi

Evlilik Dışı Çocuğun Tanınması: Nüfusta, Noterde ve Mahkemede Tanıma, Tanımaya İtiraz (TMK 295-300)

Evlilik dışı doğan çocuk, babanın nüfus memuruna, mahkemeye, notere ya da vasiyetnameyle yaptığı beyanla tanınır; tanıma ancak hak düşürücü sürelere bağlı iptal davasıyla ortadan kalkar.

Yayın
20 Kasım 2026
Okuma süresi
17 dk
Hukuk alanı
Aile Hukuku
Av. Mesut İLME — Yalova Barosu

Av. Mesut İLME

Yalova Barosu, sicil 287

Yayın
20 Kasım 2026
17 dk
okuma

Evli olmayan iki kişinin çocuğu doğar, doğum bildirimi yapılır ve nüfus kaydında ana bilgileri yerini alırken baba hanesi boş kalır. Birkaç ay sonra baba nüfus müdürlüğüne gider ve çocuğun kendisinden olduğunu söyler; ana ise o gün orada değildir. Çoğu zaman ilk soru aynıdır: babanın tek başına yaptığı bu beyan çocuğu ona bağlamaya yeter mi, ana karşı çıkarsa ne olur, beyan yanlışsa yıllar sonra geri alınabilir mi?

Türk Medeni Kanunu (TMK) bu soruların hepsini birkaç madde içinde cevaplar. Çocuk ile baba arasındaki soybağı TMK m. 282/2 uyarınca üç yoldan biriyle kurulur: ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmü. Bu üç yolun içinde babanın kendi iradesine dayanan tek yol tanımadır; tanımanın şekli, sınırları, itiraz yolu ile hak düşürücü süreleri TMK m. 295-300 arasında düzenlenmiştir. Nüfus kaydına yansıması ise 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 28 ile belirlenir.

Tanıma, babanın tek taraflı beyanıyla soybağı kuran bir işlemdir

Tanıma, evlilik dışında doğan çocuğun babasının "bu çocuk benimdir" yönündeki beyanıdır ve bu beyan kanunda sayılan şekilde yapıldığında çocuk ile tanıyan arasında soybağı kurulur. İşlemin tarafı yalnız babadır; TMK m. 295 tanımanın geçerliliğini ananın ya da çocuğun rızasına bağlamaz. Kanun rızayı yalnız tek bir hâlde arar: tanıyan kişi küçük veya kısıtlıysa veli ya da vasisinin de rızası gerekir (TMK m. 295/2).

Beyanın geçerliliği için biyolojik babalığın ayrıca ispat edilmesi gerekmez. Nüfus memuru, noter ya da hâkim beyanı alır ve kaydın yapılmasını sağlar; genetik inceleme bu aşamanın şartı değildir. Biyolojik gerçekle uyuşmayan bir tanımanın düzeltilme yeri, aşağıda anlatılan tanımanın iptali davasıdır. Kanun koyucunun tercihi açıktır: tanıma kolay yapılır, ama ortadan kaldırılması sıkı şekil ve sürelere bağlanmıştır.

Uygulamada sık karşılaştığımız bir yanılgı, babanın çocuğa fiilen bakmasının, okul masraflarını üstlenmesinin ya da çevresine çocuğu kendi çocuğu olarak tanıtmasının hukuken tanıma sayılacağı düşüncesidir. TMK m. 295 tanımayı belirli bir şekle bağladığından fiilî davranış soybağı kurmaz; yazılı başvuru, resmî senet ya da vasiyetname yoksa çocuk ile baba arasında hukuki bağ da yoktur. Bu durumda soybağı ancak sonradan yapılacak bir tanımayla ya da babalık davasıyla kurulabilir.

Tanıma dört yoldan biriyle yapılır: nüfus memuru, mahkeme, noter ve vasiyetname

TMK m. 295/1'e göre tanıma, babanın nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvurusu ya da resmî senette veya vasiyetnamesinde yapacağı beyanla olur. Dört yolun sonucu aynıdır; fark, beyanın nüfus kaydına hangi kanaldan ve ne zaman ulaştığındadır.

Tanımanın yapıldığı yerNüfusa yansımaDayanak
Nüfus memuruBeyan doğrudan aile kütüklerine tescil edilirTMK m. 295/1; 5490 sayılı Kanun m. 28/3
MahkemeMahkeme, tanımanın yapıldığı tarihten itibaren 10 gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirirTMK m. 296/1; 5490 sayılı Kanun m. 28/1
Noter (resmî senet)Noter, senedin düzenlendiği tarihten itibaren 10 gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirirTMK m. 295/1; 5490 sayılı Kanun m. 28/1
VasiyetnameBildirimi vasiyetnameyi açan hâkim yaparTMK m. 296/1; 5490 sayılı Kanun m. 28/2
Yurt dışında yapılan tanımaBildirim dış temsilciliğe ya da tercüme ve onayla yurt içinde nüfus müdürlüğüne yapılır5490 sayılı Kanun m. 28/5

Nüfus müdürlüğünde tanıma en kısa yoldur

Nüfus memuruna yapılan tanıma beyanı, başka bir makamın bildirimini beklemeden aile kütüklerine işlenir (5490 sayılı Kanun m. 28/3). Babanın kimliğiyle nüfus müdürlüğüne başvurması ve beyanını yazılı olarak vermesi yeterlidir. Ana ile çocuğun aynı gün hazır bulunması kanunen aranmaz; çocuğun kayıtlı olduğu nüfus memurluğu tanımayı sonradan çocuğa, anasına ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına bildirir (TMK m. 296/2).

Noterde tanıma resmî senetle yapılır

Noterde tanıma imkânı, TMK m. 295/1'deki "resmî senet" ifadesinden gelir. 5490 sayılı Kanun m. 28/1 bu yolu "notere başvurusu üzerine düzenlenen senetle" yapılan tanıma olarak anar ve noteri on günlük bildirim yükümlülüğü altına sokar. Bu yol, başka bir şehirde yaşayan ya da nüfus müdürlüğüne gidemeyen baba için elverişlidir. Noterin bildirimi gecikirse tanıma geçersiz hâle gelmez; soybağı beyanla kurulmuştur, bildirim yalnız kaydın güncellenmesine hizmet eder.

Mahkemede tanıma ayrı bir dava değildir

Mahkemeye yazılı başvuruyla yapılan tanıma, karşı tarafı olan bir dava değil, babanın beyanının hâkim önünde tespit edilmesidir. TMK m. 296/1 bildirim yükümlüsü olarak sulh hâkimini sayar. Uygulamada bu yol, tanıma beyanının başka bir yargılama içinde, örneğin ana tarafından açılmış bir babalık davasında davalının babalığı kabul etmesi sırasında da gündeme gelir. Babalık davasında davalının kabulü yargılamayı kendiliğinden bitirmez; hâkim soybağına ilişkin davalarda maddi olguları re'sen araştırır (TMK m. 284 b. 1).

Vasiyetnamede tanıma ölümden sonra hüküm doğurur

Baba tanıma beyanını vasiyetnamesine de yazabilir. Bu beyan, vasiyetnamenin açılmasıyla nüfus kaydına yansır; bildirimi vasiyetnameyi açan hâkim yapar. Vasiyetname yoluyla yapılan tanıma, mirasın paylaşımı üzerinde doğrudan etkili olduğundan uygulamada diğer mirasçıların tanımanın iptali davasıyla sıkça sınadığı tanıma türlerindendir.

Başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, o bağ kaldırılmadan tanınamaz

TMK m. 295/3 tanımanın önündeki en önemli engeli koyar: başka bir erkek ile soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz. Engel çoğu zaman babalık karinesinden doğar. Evlilik devam ederken ya da evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası, TMK m. 285 uyarınca kocadır. Ana henüz boşanmamışken ya da boşanmadan kısa süre sonra doğan çocuğu biyolojik babası tanımak istediğinde, nüfus kaydında koca baba olarak göründüğü sürece tanıma yapılamaz.

Bu durumda izlenecek yol önce soybağının reddi davasıdır. 7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m. 286'ya göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Ananın dava hakkı doğumdan, çocuğunki ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıllık süreye bağlıdır (TMK m. 289/2). Çocuğun babası olduğunu iddia eden kişi ise soybağının reddi davasını yalnız TMK m. 291/1'de sayılan sınırlı hâllerde, kocanın dava açma süresi geçmeden ölmesi, gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi durumunda açabilir. Ret kararı kesinleştikten sonra biyolojik baba çocuğu tanıyabilir; şartlar, süreler ve ispat soybağının reddi davası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Engel tanıma için olduğu kadar babalık davası için de geçerlidir. TMK m. 303/3 bu sıralamayı gözeterek, çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa ananın babalık davası için öngörülen bir yıllık sürenin bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlayacağını öngörür. Önceki bağ kaldırılmadan verilen tanıma beyanı, hangi makam önünde yapılmış olursa olsun TMK m. 295/3 karşısında soybağı kurmaz.

Ana ile baba sonradan evlenirse tanımaya gerek kalmaz

Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tâbi olur (TMK m. 292). Eşler bu çocuğu evlenme sırasında ya da sonrasında nüfus memuruna bildirmekle yükümlüdür; bildirimin yapılmamış olması ise sonucu değiştirmez (TMK m. 293/1-2). Çocuk evlenmeden önce tanınmışsa nüfus memuru gerekli işlemi re'sen yapar (TMK m. 293/3). Sonradan evlenmeyle kurulan soybağına da itiraz edilebilir ve TMK m. 294/3 bu itirazda tanımanın iptaline ilişkin hükümlerin kıyas yoluyla uygulanacağını söyler.

Küçük ya da kısıtlı babanın tanıması veli rızasına bağlıdır

Tanıyan kişinin on sekiz yaşını doldurmamış olması tanımaya engel değildir; ayırt etme gücüne sahip küçük de çocuğunu tanıyabilir. TMK m. 295/2 bu hâlde veli veya vasinin de rızasını arar. Aynı kural kısıtlı kişi için geçerlidir.

Tanınan çocuk soyadı, nafaka ve mirasta evlilik içi çocukla aynı konuma gelir

Tanıma, kanuni şekilde yapılan beyanla birlikte çocuk ile baba arasındaki soybağının bütün sonuçlarını doğurur; nüfus kaydı bu sonucu yalnız belgelemeye yarar. Kanunun soybağının hükümlerine ilişkin beşinci ayırımı, soybağının hangi yolla kurulduğuna göre ayrım yapmaz; birkaç istisna ise ana ve babanın evli olmamasından doğar.

Soyadı ve nüfus hanesi babaya geçer

5490 sayılı Kanun m. 28/4, 7039 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten bu yana açıktır: tanınan veya babalığa hüküm kararı ile soybağı kurulan çocuklar babalarının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir. TMK m. 321'de evlilik dışı çocuk için yer alan "evli değilse ananın" ibaresi Anayasa Mahkemesinin 2009 tarihli kararıyla iptal edildiğinden, tanımadan sonra soyadının belirlenmesinde nüfus kaydı 5490 sayılı Kanundaki bu kurala göre yapılır.

Çocuk yıllarca ananın soyadıyla okula gitmiş, o adla tanınmışsa soyadının değişmesi yeni bir sorun yaratabilir. Bu hâlde çocuğun yararını gözeten bir soyadı talebi, TMK m. 27'deki haklı sebebe dayanan ayrı bir davanın konusudur; ölçütleri ad ve soyadı değiştirme davası yazısında ele alınmıştır.

Velayet kural olarak anada kalır

Velayet ise tanımayla değişmez. TMK m. 337/1'e göre ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337/2). Tanıyan babanın velayet talebi bu nedenle kanunda sayılan hâllerden birine ya da çocuğun menfaatini gösteren somut olgulara dayanmalıdır; talebin hangi dava türüyle ve hangi delillerle ileri sürüleceği velayet davası sayfasında açıklanmıştır.

Velayet anada olsa da tanıyan baba çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir. TMK m. 323, ana ve babadan her birine, velayeti altında bulunmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı tanır. Bu hakkın kapısını tanıma açar; soybağı kurulmamışsa biyolojik baba m. 323 kapsamında ana ve baba sıfatıyla talepte bulunamaz.

Bakım borcu ve iştirak nafakası doğar

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m. 327/1). Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar, eğitimi devam ediyorsa eğitimi sona erinceye kadar sürer (TMK m. 328). Tanımadan sonra çocuğa fiilen bakan ana, babaya karşı çocuk adına nafaka davası açabilir (TMK m. 329/1); nafakanın miktarı çocuğun ihtiyaçlarına ve ana ile babanın ödeme gücüne göre belirlenir (TMK m. 330/1). Davanın kapsamı ve miktarın belirlenmesinde gözetilen ölçütler iştirak nafakası sayfasında anlatılmıştır.

Bir sınır da burada çizilmelidir: TMK m. 304'te düzenlenen doğum giderleri ile doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri, kanunda babalık davasına bağlı ananın mali hakları olarak yer alır. Madde bu giderlerin babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba ya da mirasçılarından istenebileceğini söyler; lafız, talebin babalık davasından bağımsız olarak da ileri sürülebileceğini gösterir. Çocuğu tanımış bir babaya karşı bu talebin hangi davayla ve hangi süre içinde ileri sürüleceği ayrıca değerlendirilmelidir.

Miras hakkı evlilik içi çocuktan farksızdır

TMK m. 498 tartışmaya yer bırakmaz: evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma veya hâkim hükmüyle kurulmuş olanlar, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olurlar. Tanınan çocuk, babanın evlilik içindeki çocuklarıyla aynı payı alır ve saklı paydan aynı ölçüde yararlanır. Mirasa yansıyan bu sonuç, tanımanın iptali davalarının büyük kısmının babanın ölümünden sonra, mirasçılar tarafından açılmasının da sebebidir. Payların somut dağılımı miras payı hesaplama aracıyla hesaplanabilir.

Tanımaya itiraz, tanımanın iptali davasıyla yapılır

Kanun tanımanın geri alınmasına ilişkin bir yol düzenlemez. Tanıyan sonradan pişman olsa ya da ana ile ilişkisi bozulsa bile beyanını nüfus müdürlüğüne giderek geri çekemez; tanıma ancak mahkeme kararıyla ortadan kaldırılabilir. Kanun bu davayı iki ayrı başlıkta düzenler: tanıyanın kendisinin açtığı dava ve diğer ilgililerin açtığı dava. Görevli mahkeme aile mahkemesi, yetkili mahkeme ise taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 283).

Tanıyanın davası irade sakatlığına dayanır

TMK m. 297/1'e göre tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir. En sık görülen hâl, babanın çocuğun kendisinden olduğuna inanarak tanıması ve sonradan bunun gerçeğe aykırı olduğunu öğrenmesidir. Ananın gebelik dönemindeki ilişkileri hakkında tanıyanı yanıltması aldatma, tanıma beyanının baskı altında alınması korkutma kapsamında değerlendirilir. Dava ana ve çocuğa karşı açılır (TMK m. 297/2); çocuk küçükse menfaat çatışması nedeniyle kendisine kayyım atanır.

Ana, çocuk, savcı, Hazine ve diğer ilgililerin davası babalığın yokluğuna dayanır

TMK m. 298/1, ananın, çocuğun ve çocuğun ölümü hâlinde altsoyunun, Cumhuriyet savcısının, Hazinenin ve diğer ilgililerin tanımanın iptalini dava edebileceğini söyler. "Diğer ilgililer" ifadesi, tanıma nedeniyle miras payı azalan yasal mirasçıları, örneğin babanın evlilik içindeki çocuklarını, altsoyu bulunmayan babanın ana ve babasını ya da onların yerine geçen kardeşlerini kapsar. Dava tanıyana, tanıyan ölmüşse mirasçılarına karşı açılır (TMK m. 298/2). Bu davalarda irade sakatlığı aranmaz; iddia, tanıyanın çocuğun babası olmadığıdır.

İspat yükü davacıdadır, genetik inceleme belirleyicidir

TMK m. 299/1 uyarınca davacı, tanıyanın baba olmadığını ispatla yükümlüdür. Ana veya çocuk tarafından açılan davada ise bu yük, tanıyanın gebe kalma döneminde ana ile cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar göstermesinden sonra doğar (TMK m. 299/2). Uygulamada ispatın merkezinde genetik inceleme yer alır. TMK m. 284 b. 2, taraflar ve üçüncü kişileri soybağının belirlenmesinde zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz incelemelere rıza göstermekle yükümlü tutar; incelemeye rıza göstermeyen davalı aleyhine hâkim, durum ve koşullara göre beklenen sonucu doğmuş sayabilir.

Hak düşürücü süreler: bir yıl, beş yıl ve gecikmenin haklı sebebi

Tanımanın iptali davası süreye bağlıdır ve TMK m. 300'deki süreler hak düşürücü niteliktedir. Süre geçtikten sonra açılan dava, haklı sebep ispat edilmedikçe süre yönünden reddedilir; hâkim bu süreleri taraflar ileri sürmese de dosya kapsamından gözetir. Süreler davacıya göre değişir.

DavacıSürenin başlangıcıSüreÜst sınır
Tanıyanİptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarih1 yılTanımanın üzerinden 5 yıl
Ana, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililerDavacının tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendiği tarih1 yılTanımanın üzerinden 5 yıl
ÇocukErgin olduğu tarih1 yılAyrıca öngörülmemiştir
Herkes için ek süreGecikmeyi haklı kılan sebebin ortadan kalktığı tarih1 ayTMK m. 300/4

Tanıyan ve ilgililer için iki süre birlikte işler. Öğrenmeden itibaren bir yıl geçmemiş olsa bile tanımanın üzerinden beş yıl geçmişse dava hakkı düşer; beş yıl dolmamış olsa bile öğrenmeden itibaren bir yıl geçmişse sonuç aynıdır. Bu yüzden tanıyanın şüphesinin hangi tarihte kesinliğe dönüştüğü, örneğin özel bir laboratuvarda yaptırılan genetik testin sonuç tarihi, dosyanın en kritik olgusudur ve belgelenmelidir.

Çocuğun dava hakkı ise ergin olmasından başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m. 300/3). Ergin olmadan önce çocuk adına kayyım aracılığıyla dava açılabilir; çocuk bu yolu kullanmamışsa ergin olduğu tarihten itibaren bir yıl içinde kendisi dava açabilir. Kanunda çocuk için ayrıca beş yıllık bir üst sınır yazılmamıştır.

Bütün bu sürelerin istisnası TMK m. 300/4'tedir: süreler geçtiği hâlde gecikmeyi haklı kılan sebep varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Haklı sebep, davacının elinde olmayan ve davayı açmasını fiilen engelleyen bir olgudur; ağır hastalık, ana tarafından gerçeğin sistemli biçimde gizlenmesi ya da yurt dışında ulaşılamaz durumda bulunma bu kapsamda ileri sürülen başlıca hâllerdir. Haklı sebebin varlığını ve ortadan kalktığı tarihi davacı ispat eder; bir aylık süre ise kısa olduğundan sebebin kalktığı gün belgelenmelidir.

Bile bile gerçeğe aykırı tanımada yol, kayıt düzeltme davası olabilir

Tanımanın iptali davası, tanıyanın kendisini baba sandığı ya da tanımanın sonradan gerçeğe aykırı olduğunun ortaya çıktığı hâller için düzenlenmiştir. Tanıyan daha beyanı verirken çocuğun kendisinden olmadığını biliyorsa durum farklı nitelendirilebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/1969, K. 2025/10512, 2 Aralık 2025 tarihli kararında, nüfusta baba olarak görünen kişinin tanıma işlemi sırasında çocuğun biyolojik babası olmadığını bildiği ve yalan beyanla kayıt oluşturulduğu bir olayda bu ayrımı açıkça yapmıştır.

Daire, tanıma sırasında tanıyanın kendisinin baba olduğunu zannetmesi hâlinde iptal için tanımanın iptali hükümlerinin uygulanacağını belirtmiş, tanıyanın en başından beri baba olmadığını bildiği somut olayda ise gerçeğe aykırı beyanla oluşturulan nüfus kaydının iptali talebinin nüfus kayıt düzeltme davası niteliğinde olduğunu ve asliye hukuk mahkemesinin görev alanında kaldığını kabul etmiştir. Aile mahkemesinin işin esasına girerek verdiği karar bu nedenle görev yönünden bozulmuştur. Kararda nüfus kaydının düzeltilmesine ilişkin davaların zamanaşımı ve hak düşürücü süreye bağlı olmadığı da hatırlatılmıştır.

Bu ayrımın uygulamadaki sonucu büyüktür. Aynı olgu tanımanın iptali olarak nitelenirse TMK m. 300'deki bir ve beş yıllık süreler uygulanır ve dava aile mahkemesinde görülür; kayıt düzeltme olarak nitelenirse süre engeli ortadan kalkar ve görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Dava dilekçesinde tanıyanın tanıma tarihindeki bilgisinin hangi delille ortaya konacağı bu nedenle baştan açıklanmalıdır. Bile bile gerçeğe aykırı beyan, ayrıca 5490 sayılı Kanun m. 67'deki gerçek dışı beyan suçu ile TCK m. 231'deki çocuğun soybağını değiştirme suçu yönünden değerlendirmeyi gündeme getirebilir.

Kendi tanımasını iptal ettiren baba yargılama giderine katlanır

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/6699, K. 2025/10882, 9 Aralık 2025 tarihli kararında, kendisinden olmayan bir çocuğu babası olmadığını bildiği hâlde tanıyan ve sonra tanımanın iptalini isteyen davacının açtığı davada yargılama giderlerini ele almıştır. Daire, davacının bu davanın açılmasına kendi tek taraflı irade beyanıyla sebebiyet verdiğini, ana ve çocuğun TMK m. 297/2 gereği yasal zorunluluktan davalı konumunda bulunduğunu, davaya karşı da çıkmadıklarını belirterek yargılama gideri ve vekâlet ücretinin davacı üzerinde bırakılması gerektiğine hükmetmiş, aksi yöndeki kararı bozmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiş ve temyiz incelemesi yalnız yargılama giderleriyle sınırlı kalmıştır; davanın niteliğine ilişkin görev tartışması bu dosyada yapılmamıştır.

Tanıma ile babalık davası arasındaki seçim, babanın iradesine bağlıdır

Tanıma ile babalık davası aynı sonuca, çocuk ile baba arasında soybağına ulaşır; fark, işlemi kimin başlattığındadır. Tanımayı başlatabilecek tek kişi babadır. Baba tanımıyorsa, tanıyamıyorsa ya da ölmüşse soybağını kurmak için ana ve çocuğun başvurabileceği yol TMK m. 301'deki babalık davasıdır. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır; Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir.

ÖlçütTanımaBabalık davası
Kimin iradesiBabanın tek taraflı beyanıAna veya çocuğun dava açması
YargılamaGerekmezAile mahkemesinde, re'sen araştırma ile
SüreKanunda süre öngörülmemiştirAna için doğumdan itibaren 1 yıl (TMK m. 303/1); çocuğun süresine ilişkin fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir
Ananın doğum ve geçim giderleriTMK m. 304'teki "ayrı olarak" ibaresi ayrı talebe imkân verir; dayanak ve süre ayrıca değerlendirilirDavayla birlikte veya ayrı olarak istenebilir (TMK m. 304)
Kuruluş ve itiraz yoluBeyanla kurulur; itiraz tanımanın iptali davasıyla yapılır (TMK m. 297-300)Hükmün kesinleşmesiyle kurulur; itiraz hükme karşı kanun yollarıyla yapılır

Babalık davasının ispat kuralları, karine ve genetik incelemenin rolü babalık davası yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır. Uygulamada sık karşılaştığımız tablo, babanın tanımayı geciktirmesi ve ananın bir yıllık babalık davası süresini bu bekleyiş içinde kaçırmasıdır. Ananın süresi geçmiş olsa da çocuğun babalık davası açma hakkı devam eder; bu dava çocuk adına atanan kayyım aracılığıyla açılır. Tanıma sözü verilmiş ama yerine getirilmemişse, sözün varlığı tek başına süreyi durdurmaz; gecikmeyi haklı kılan sebep olarak ileri sürülüp sürülemeyeceği TMK m. 303/4 çerçevesinde somut olaya göre değerlendirilir.

Tanıma beyanında ve iptal davasında dosyada aranacak belgeler

İşlem çoğu zaman tek bir başvuruyla tamamlanır; sorun, yıllar sonra işlemin sınanması gerektiğinde ortaya çıkar. Bu yüzden tanıma anında oluşan kayıtların korunması ileride açılabilecek davanın seyrini belirler. Beyanın yapıldığı tarih ve makam, nüfus kayıt örneğinden ve bildirim yazısından tespit edilebilir; noter senedinin bir örneği taraflarda saklanmalıdır.

Tanımanın iptali davasında ise süre hesabı için üç tarih belirleyicidir: tanımanın yapıldığı tarih, davacının tanımayı öğrendiği tarih ve tanıyanın baba olamayacağının öğrenildiği tarih. Bu tarihlerin her biri ayrı bir belgeye bağlanmalıdır. Genetik testin sonuç tarihi, ana ile yapılan yazışmalar ya da tanıyanın üçüncü kişilere yaptığı açıklamalar, öğrenme tarihinin ispatında başvurulan başlıca delillerdir.

Görev meselesi dava açılmadan önce çözülmelidir. Tanıyanın tanıma sırasında baba olmadığını bilip bilmediği, Yargıtay'ın ayrımı karşısında davanın aile mahkemesinde mi asliye hukuk mahkemesinde mi açılacağını ve hak düşürücü sürenin uygulanıp uygulanmayacağını belirler. Yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve yargılamayı aylarca uzatır.

Sık Sorulan Sorular

Babanın çocuğu tanıması için ananın onayı gerekir mi?

Türk Medeni Kanunu tanımanın geçerliliğini ananın rızasına bağlamaz. Ana, tanımadan çocuğun kayıtlı olduğu nüfus memurluğunun bildirimiyle haberdar olur. Tanıyanın baba olmadığını düşünen ana, TMK m. 298 uyarınca tanımanın iptali davası açabilir; bu davada süre, tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıldır.

Tanıma için genetik inceleme (DNA testi) yapılması zorunlu mu?

Beyan biyolojik babalığın ispatına bağlı değildir; nüfus memuru, noter ya da hâkim genetik inceleme istemeden beyanı kayda geçirir. Genetik inceleme, tanımanın iptali davasında ispatın merkezine yerleşir. Bu davada taraflar ve üçüncü kişiler, sağlık açısından tehlike yaratmayan incelemeye rıza göstermekle yükümlüdür (TMK m. 284 b. 2).

Babası olmadığı ortaya çıkan kişi tanımadan vazgeçebilir mi?

Kanun tanımayı, beyanla tek taraflı geri alınabilen bir işlem olarak düzenlenmemiştir. Tanıyanın başvurabileceği yol, yanılma, aldatma veya korkutmaya dayanan tanımanın iptali davasıdır. Dava, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıl içinde açılmalıdır; haklı sebep varsa sebebin ortadan kalkmasından itibaren bir aylık ek süre işler.

Tanınan çocuk babasının soyadını alır mı?

Tanınan çocuk, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 28/4 uyarınca babasının hanesine baba adı ve soyadı ile nakledilir. Çocuğun uzun süre ananın soyadıyla tanınmış olması gibi hâllerde soyadına ilişkin talep, TMK m. 27'deki haklı sebebe dayanan ayrı bir davayla ileri sürülür ve çocuğun yararı gözetilerek değerlendirilir.

Tanıyan baba çocuğun velayetini alabilir mi?

Ana ve baba evli değilse velayet kanun gereği anaya aittir (TMK m. 337/1). Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre velayeti babaya verebilir. Velayet anada kalsa da tanıyan baba çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir ve bakım borcuyla yükümlü olur.

Babanın ölümünden sonra mirasçılar tanımayı iptal ettirebilir mi?

Miras payı tanıma nedeniyle etkilenen yasal mirasçılar, TMK m. 298'deki "diğer ilgililer" kapsamında tanımanın iptalini dava edebilir. Tanıyan ölmüşse dava onun mirasçılarına karşı açılır. Mirasçının süresi, tanımayı ve tanıyanın baba olamayacağını öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde tanımanın üzerinden beş yıldır.

Tanımadan önce soybağı engelini, sonra öğrenme tarihini kayda geçirmek

Soybağını kurmanın en kısa yolu tanımadır ve tek bir yazılı beyanla tamamlanır; ama bu kolaylık iki noktada sınırlanır. Birincisi, çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa tanıma yapılamaz ve önce o bağın soybağının reddi davasıyla kaldırılması gerekir. İkincisi, tanıma bir kez yapıldıktan sonra ancak mahkeme kararıyla ortadan kalkar ve bu davada bir yıllık ve beş yıllık hak düşürücü süreler birlikte işler. Beyandan önce nüfus kaydındaki baba bilgisinin kontrol edilmesi, beyandan sonra ise tanıma ve öğrenme tarihlerinin belgelenmesi, ileride doğacak uyuşmazlığın seyrini belirler. Ana ve babanın bilmesi gereken bir başka nokta da tanımanın soyadı, nafaka, kişisel ilişki ve miras sonuçlarını hemen doğurması, velayeti ise kural olarak değiştirmemesidir. Aile hukukunun diğer alanlarına ilişkin genel çerçeve aile hukuku sayfasında yer almaktadır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.

Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Tüm Aile Hukuku kararları

Bu konuyla ilgili yazılar

Tüm Aile Hukuku yazıları