Fazla Mesai Tanıkla İspatlanır mı? Husumetli Tanık ve İşyeri Kayıtları (Yargıtay)

Fazla çalışmayı tanık anlatır ama davayı işyeri kaydı kazandırır

Fazla çalışma alacağı davalarında işçinin elinde çoğu zaman yazılı belge yoktur; iddia tanıkla ispatlanmaya çalışılır. Uygulamada en sık takılan iki nokta da tam burada ortaya çıkar: tanık işverene karşı kendi davasını açmışsa beyanına ne ölçüde güvenilecek ve tanık "fazla mesai yapıyorduk" demekle yetinmişse bu anlatım hesaplamaya yeter mi. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi bu kararında her iki soruya da somut bir dosya üzerinden cevap veriyor ve üçüncü bir yol daha gösteriyor: işyeri giriş-çıkış kayıtları işverenin elindeyse ve işveren bunları mahkemeye sunmuyorsa, işçinin kendi sunduğu kayıtlar o dönem için esas alınabilir. Kararın önemi, fazla çalışma ispatının ağırlık merkezini tanık anlatımından belgeye doğru kaydırması ve tanık deliline dayanan işçiye anlatımın nasıl somutlaştırılacağını göstermesidir. Aynı dosyada bir dönem için bozma, diğer dönem için ret kararı verilmesi, hangi delilin hangi sonucu ürettiğini yan yana okumaya imkân veriyor.

Emekli olan operatörün elindeki bir yıllık giriş çıkış kayıtları

Davacı, Temmuz iki bin on bir ile Temmuz iki bin on beş arasında bir işyerinde kontrol sorumlusu-operatör olarak çalışmış, emeklilik başvurusunun ardından işten ayrılmış ve ödenmediğini ileri sürdüğü fazla çalışma ücretlerini dava etmişti. İşveren savunmasında işyerinde üçlü vardiya düzeni bulunduğunu, iş sözleşmesine göre yıllık iki yüz yetmiş saate kadar fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğunu, bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olduğunu, banka ödemelerinin de bordrolarla uyumlu olduğunu belirtti. Davacı, dört yıllık çalışmasının yalnızca bir yılına, Temmuz iki bin on iki ile Ağustos iki bin on üç arasına ait işyeri giriş-çıkış kayıtlarını dosyaya sundu. Mahkeme, işverene tüm döneme ait giriş-çıkış kayıtlarını sunması için iki haftalık kesin süre verdi ve bu sürenin sonuçlarını içeren ihtarı şerh düşerek tebliğ etti; işveren kayıtları sunmadı. İlk derece mahkemesi yine de davacının sunduğu kayıtlarda davalı şirkete ait olduğunu gösteren bir ibare bulunmadığı gerekçesiyle bu belgelere itibar etmedi. Tanıklar bakımından ise husumetsiz tanıkların anlatımlarının hesaplamaya elverişli olmadığını, yıllık iki yüz yetmiş saati aşan çalışmayı göstermediğini, işverene karşı davası bulunan tanığın beyanının diğer tanıklarla örtüşmediğini ve tek husumetli tanıkla sonuca gidilemeyeceğini söyleyerek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi de işverenin yazılı kayıt sunmadığını kabul etmekle birlikte davacının kayıtlarını sistem kaydı saymadı, husumetli tanığın beyanının yan delille desteklenmesi gerektiğini vurguladı ve istinaf başvurusunu esastan reddetti.

İşveren kesin süreye rağmen kaydı vermeyince işçinin sunduğu kayıt esas alınır

Daire, gerekçesine 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun tarafın belgeyi ibraz etmemesini düzenleyen 220. maddesini olduğu gibi aktararak başladı. Bu hükme göre ibrazı istenen belge ispat için zorunluysa ve karşı taraf belgenin elinde olduğunu ikrar etmiş ya da talep karşısında sessiz kalmışsa, mahkeme ibraz için kesin süre verir; belgeyi ibraz etmeyen ve kabul edilebilir bir mazeret de göstermeyen taraf aleyhine mahkeme, belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Somut olayda işverene tüm döneme ilişkin giriş-çıkış kayıtlarını sunması için usulüne uygun kesin süre verilmiş, üçüncü fıkranın sonuçları şerh düşülerek tebliğ edilmiş ve kayıtlar yine de sunulmamıştı. Bu tabloda ilk derece mahkemesinin davacının sunduğu kayıtları "şirkete ait olduğu anlaşılmıyor" diyerek dışlaması, kanundaki düzenlemeyi dikkate almadan karar vermek anlamına geliyordu. Daire, davacının sunduğu kayıtların kapsadığı dönem için bu belgelerin esas alınması, iş sözleşmesindeki yıllık iki yüz yetmiş saatlik fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğu hükmünün de gözetilmesi ve daha önce alınmış bilirkişi ek raporundaki karşılaştırmanın değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Kayıt bulunmayan dönem için ise Daire farklı bir sonuca vardı: dosyadaki bilgi ve belgeler, davacının beyanı ve tanık anlatımları işyerinde sekizer saatlik üçlü vardiya düzeni bulunduğunu gösteriyordu; tanıklar normal çalışma dışında fazla çalışma yapıldığını söylemiş olsalar da bu durumu somutlaştırmadıkları için fazla çalışmanın ispatlandığından söz edilemezdi. Davacı vekilinin husumetli tanığın beyanının dışlanmasına yönelik temyiz itirazı da bozma paragraflarının kapsamı dışında bırakıldı; yani alt derece mahkemelerinin işverene karşı davası devam eden tanığın anlatımını tek başına yeterli görmeyip yan delil arayan yaklaşımı Yargıtay önünde bozma sebebi olmadı.

Kayıtlı dönem için bozma, kayıtsız vardiya dönemi için ret yerinde

Daire, bölge adliye mahkemesinin esastan ret kararını ortadan kaldırdı ve ilk derece mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu. Bozmanın kapsamı bellidir: davacının giriş-çıkış kaydı sunduğu bir yıllık dönem için bu kayıtlar esas alınarak, sözleşmedeki yıllık iki yüz yetmiş saat hükmü ve mevcut bilirkişi ek raporu değerlendirilerek yeniden hesap yapılacaktır. Kayıt bulunmayan dönemler bakımından fazla çalışma talebinin reddi ise yerinde bulunmuştur; bu kısım için işçinin elinde üçlü vardiya düzenini aşan, gün ve saat bazında somut bir anlatım olmadığından yeniden yargılamada da bir alacak hesabı beklenmemelidir. Kararın uygulamadaki etkisi iki yönlüdür. İşçi tarafı bakımından, işverenin elindeki giriş-çıkış kayıtlarını mahkeme aracılığıyla istemenin ve işveren sunmadığında kanundaki sonucu işletmenin, tanık dinletmekten çok daha güçlü bir ispat yolu olduğu teyit edilmiştir. İşveren tarafı bakımından ise kesin süreye rağmen kayıt sunmamanın bedeli, işçinin kendi sunduğu kayıtların o dönem için doğru kabul edilmesidir. Husumetli tanık meselesinde ise Yargıtay yerleşik çizgisini değiştirmemiş, alt derecenin yan delil arayan tutumunu bozma konusu yapmamıştır.

Fazla çalışma iddianızı saat ve gün bazında somutlaştırıp yan delille destekleyin

Fazla çalışma ücreti talep eden bir çalışan için bu karardan çıkan ilk ders, dava dilekçesinde ya da tanık dinletirken "fazla mesai yapıyorduk" cümlesinin tek başına bir hesap üretmediğidir. Tanığın hangi günlerde, hangi saatler arasında, hangi ara dinlenmesiyle çalışıldığını anlatması; vardiya düzeni varsa fazla çalışmanın vardiyanın neresinde ve ne sıklıkla yapıldığını söylemesi gerekir. İkinci ders, işyerinde kart basma, turnike ya da elektronik giriş-çıkış sistemi varsa bu kayıtların mahkemeden ibraz edilmesinin istenmesidir; işveren kayıtları sunmazsa kanun, işçinin bu konudaki beyanının ve elindeki kayıtların kabul edilmesine imkân verir. Çalışan, kendi telefonundan ya da e-postasından edindiği giriş-çıkış listelerini de saklamalıdır; bu dosyada tam olarak böyle bir bir yıllık liste bozmayı getirdi. Üçüncü ders tanık seçimine ilişkindir: aynı işverene karşı davası bulunan iş arkadaşı tanık gösterilebilir, ancak onun anlatımının tek delil kalmaması, davasız bir tanıkla ya da yazılı bir belgeyle desteklenmesi beklenir. İş sözleşmesinde yıllık iki yüz yetmiş saate kadar fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğu yazılıysa, hesaplanan fazla çalışmadan bu miktarın düşüleceği de baştan bilinmelidir. İşveren tarafında ise giriş-çıkış kayıtlarının saklanması ve mahkeme istediğinde sunulması, kayıt sunmamanın kanundaki sonucundan daha ucuz bir yoldur. Konunun genel çerçevesi için fazla mesai rehberimize ve fazla mesai alacağı talebi ve dava süreci yazımıza bakılabilir; Yalova ve çevresinde iş hukuku uyuşmazlıkları için büromuzun iş hukuku sayfası üzerinden görüşme planlanabilir. Bu bölüm bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi delil durumuna göre değerlendirilmelidir.

Fazla çalışmanın tanıkla ispatı hakkında sık sorulan sorular

Tanığın işverene karşı kendi davası varsa beyanı hiç dikkate alınmaz mı

Alınır, ancak tek başına yeterli sayılmaz. Bu dosyada hem ilk derece hem bölge adliye mahkemesi, işverene karşı davası devam eden tanığın anlatımının yan delille desteklenip desteklenmediğine baktı; Yargıtay bu yaklaşımı bozma sebebi yapmadı. Davasız bir tanık ya da yazılı belge, husumetli tanığın anlatımını ayakta tutar.

Tanıklar fazla mesai yapıldığını söylediyse mahkeme neden alacak hesaplamadı

Çünkü anlatım somutlaştırılmamıştı. İşyerinde sekizer saatlik üçlü vardiya düzeni sabitken tanıkların genel olarak fazla çalışma yapıldığını söylemesi, hangi gün ve saatlerde ne kadar çalışıldığını göstermediği için hesaplamaya elverişli bulunmadı.

İşveren giriş çıkış kayıtlarını mahkemeye vermezse ne olur

Mahkeme işverene belgeyi sunması için kesin süre verir ve sonuçlarını bildirir. İşveren kayıtları sunmaz ve kabul edilebilir bir mazeret de göstermezse, mahkeme belgenin içeriği konusunda işçinin beyanını kabul edebilir. Bu dosyada işçinin kendi sunduğu bir yıllık kayıt tam bu nedenle esas alınmak üzere karar bozuldu.

Sözleşmede yıllık belli bir saate kadar fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğu yazıyorsa ne değişir

Bu hüküm hesapta gözetilir. Yargıtay, davacının kayıt sunduğu dönem için hesap yapılırken sözleşmedeki yıllık iki yüz yetmiş saat hükmünün de dikkate alınmasını istedi; yani ispatlanan fazla çalışmadan bu miktar düşülerek alacak belirlenir.