
Belediye encümeninin yıkım kararı tebliğ edilir, yapı sahibi otuz gün dolmadan idare mahkemesinde iptal davasını açar ve rahatlar. İki hafta sonra kapıya iş makinesi gelir. Dava açılmış olduğu hâlde idare kararını neden uygulayabilmektedir? Cevap 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 27. maddesinin ilk fıkrasındadır: idari yargıda dava açmak, kural olarak dava konusu işlemi durdurmaz. İşlemi dava sürerken durduran şey ayrı bir karardır; bu karar istenmedikçe verilmez, istendiğinde de kanunun saydığı şartlara bağlıdır.
Yürütmenin durdurulması, idari yargının geçici hukuki korumasıdır. Hangi şartlarla verildiği, teminatın ne zaman istendiği, karara nereye ve kaç gün içinde itiraz edildiği ve idarenin kararı ne kadar sürede uygulamak zorunda olduğu, iptal davasının kendisi kadar sonuç doğurur. Bir yıl sürecek bir yargılamanın sonunda verilecek iptal kararı, yıkılmış bir yapıyı ya da kaçırılmış bir sınav dönemini geri getirmez.
Dava açmak işlemi durdurmaz; vergi davasında tahsilat kendiliğinden durur
Kanunun 27. maddesinin ilk fıkrası açıktır: "Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz." İdari işlemler hukuka uygunluk karinesinden yararlanır ve kesin, yürütülmesi zorunlu işlemlerdir. Yasa koyucu, her davanın kamu hizmetini kendiliğinden askıya almasını istememiştir. Bu yüzden atama, disiplin cezası, ruhsat iptali, yıkım ya da idari para cezası gibi işlemler, iptal davası açılmış olsa da idarece uygulanabilir.
Genel kuralın aynı maddede yazılı önemli bir istisnası vardır ve kural yazılırken onunla birlikte okunmalıdır. Aynı maddenin dördüncü fıkrasına göre (İYUK m. 27/4) vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. Vergi tarhiyatına ya da vergi cezasına karşı açılan davada mükellefin ayrıca yürütmenin durdurulması istemesine gerek yoktur; tahsil, davanın açılmasıyla kendiliğinden durur. Durdurulan kısım yalnız dava konusu edilen bölümdür: tarhiyatın bir kısmına dava açan mükellef, kalan kısım bakımından bu korumadan yararlanmaz.
İstisnanın da istisnaları vardır. Aynı fıkra üç durumu kendiliğinden durma etkisinin dışında bırakır ve bunlar için yürütmenin durdurulmasının istenebileceğini açıkça söyler:
| Dava türü | Tahsil kendiliğinden durur mu | Dayanak (İYUK) |
|---|---|---|
| Tarh edilen vergi, resim, harç ve bunların zam ve cezalarına karşı vergi mahkemesinde açılan dava | Evet, dava konusu bölüm için | m. 27/4, birinci cümle |
| Davacının adresine tebligat yapılamadığı için işlemden kaldırılan vergi davası | Hayır, tahsil işlemi devam eder | m. 27/4, ikinci cümle; m. 26/3 |
| İhtirazi kayıtla verilen beyanname üzerine yapılan işlemlere karşı dava | Hayır; yürütmenin durdurulması istenebilir | m. 27/4, üçüncü ve dördüncü cümle |
| Tahsilat işlemlerine (ödeme emri, haciz gibi) karşı dava | Hayır; yürütmenin durdurulması istenebilir | m. 27/4, üçüncü ve dördüncü cümle |
| Vergi dışı idari işlemler (imar, disiplin, atama, ruhsat) | Hayır; yürütmenin durdurulması istenebilir | m. 27/1-2 |
Uygulamada sık karşılaştığımız karışıklık, vergi cezası ile belediye ya da başka bir idarenin kestiği idari para cezasının aynı kurala tabi sanılmasıdır. Kendiliğinden durma etkisi vergi mahkemesinde görülen vergi uyuşmazlığına özgüdür; imar mevzuatına dayanan para cezasında tahsilin durması için ayrıca yürütmenin durdurulması istenmesi gerekir. İmar cezası ve yıkım kararındaki bu ayrım imar para cezası ve yıkım kararına itiraz yazısında ayrıntılı işlenmiştir. Vergi cezasına karşı izlenecek yol ise vergi cezası itiraz dilekçesi sayfasında ele alınmıştır.
Özel kanunlar da kendi alanlarında genel kuraldan ayrılabilir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 53/3'e göre sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir ve yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ya da yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bu nedenle bir işleme karşı dava açılmadan önce, işlemin dayandığı özel kanunda dava açmaya bağlanmış bir durdurma etkisi bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Kanun yollarında da kural değişmez. İstinaf ya da temyiz yoluna başvurulmuş olması da İYUK m. 52/1 uyarınca hâkim, mahkeme ya da Danıştay kararlarının yürütülmesini durdurmaz. Buna karşılık m. 52/5'e göre kararın bozulması, kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurur.
Karar için iki şart birlikte gerçekleşmelidir: açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar
Yürütmenin durdurulmasının şartları anayasal düzeyde belirlenmiştir. Anayasa m. 125'e göre yürütmenin durdurulması kararı, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek verilebilir. Usul kanunundaki karşılığı olan m. 27/2 aynı iki şartı tekrarlar ve kararın davalı idarenin savunması alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra verileceğini ekler.
Açıkça hukuka aykırılık
"Açıkça" sözcüğü bir derece belirtir. Bu aşamada mahkeme esası incelemez; dosyadaki bilgi ve belgelerle, ilk bakışta görülebilen bir aykırılık arar. Yetkisiz makamca kurulmuş işlem, kanunun öngördüğü savunma alınmadan verilmiş disiplin cezası, imar planına açıkça uygun yapı hakkında verilmiş yıkım kararı bu niteliği taşıyabilir. Aykırılığın tespiti ancak bilirkişi incelemesi, keşif ya da kapsamlı bir araştırmayla mümkün oluyorsa, mahkemeler çoğu zaman bu incelemeyi yaptırdıktan sonra yürütmenin durdurulması istemi hakkında karar verir ya da istemi esasla birlikte değerlendirir.
Telafisi güç veya imkânsız zarar
İkinci şart, işlemin uygulanmasıyla doğacak zararın sonradan giderilemeyecek ya da güçlükle giderilebilecek nitelikte olmasıdır. Yıkılan yapı, öğrencinin kaybettiği eğitim dönemi, kapatılan işyerinin müşteri çevresi, başka bir ile atanan kamu görevlisinin aile düzeni bu tür zararlara örnektir. Para ödenmesini gerektiren işlemlerde durum farklıdır: iptal hâlinde ödenen tutar faiziyle iade edilebildiğinden (İYUK m. 28/6), telafi güçlüğünün somut olgularla gösterilmesi gerekir. İşletmenin faaliyetini sürdüremeyecek hâle gelmesi, banka hesaplarına konulan haczin ücret ödemelerini durdurması gibi olgular belgeyle desteklenmelidir.
Şartlardan yalnızca birinin varlığı yetmez. Ağır bir zarar doğuracak ama hukuka uygunluğu tartışmalı bir işlemde de, açıkça hukuka aykırı olduğu hâlde uygulanmasıyla önemli bir zarar doğmayacak bir işlemde de istem reddedilir. Bu nedenle dilekçede iki şart ayrı başlıklar altında ve ayrı delillerle gösterilmelidir.
Gerekçe zorunluluğu ve Anayasa Mahkemesi sınırı
Gerekçe yükümlülüğü de bu fıkradadır: yürütmenin durdurulması kararlarında idari işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğunun ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur. Fıkranın son cümlesi bir yasak da koyar: yalnızca ilgili kanun ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez. İşlemin dayanağı olan norm Anayasa Mahkemesinin önünde olsa bile, mahkeme şartları kendi dosyası üzerinden ayrıca değerlendirir.
Talep dava dilekçesinde ya da yargılama sırasında yapılır; aynı sebeple ikinci kez istenemez
Yürütmeyi durdurma kararı davacının istemine bağlıdır; mahkeme bu karara kendiliğinden ulaşmaz. İstem çoğunlukla dava dilekçesinde yapılır ve dilekçenin başlığında "yürütmenin durdurulması istemlidir" ibaresi yer alır. İstemin zamanı dava dilekçesiyle sınırlanmamıştır; yargılama sırasında ortaya çıkan bir gelişme, örneğin idarenin yıkım için tarih vermesi ya da haciz işlemine geçmesi üzerine, ayrı bir dilekçeyle de yürütmenin durdurulması istenebilir. Davanın açılmasının ardından birkaç ay geçmiş olması tek başına istemin reddi sebebi değildir; ancak zararın yakınlığı ve somutluğu, istemin zamanlamasıyla birlikte değerlendirilir.
Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması isteminde bulunulamaz (İYUK m. 27/10). İlk istem reddedilen davacı, yeni bir olguya ya da yeni bir hukuka aykırılık sebebine dayanmadıkça istemini yenileyemez. Bu kural, ilk istemin özenle hazırlanmasını gerektirir: dilekçeye eklenmeyen bir belge ya da ileri sürülmeyen bir hukuka aykırılık sebebi, sonradan aynı sebep sayılarak dinlenmeyebilir.
Savunma süresinin kısaltılması ve hızlı tebligat
Karar kural olarak idarenin savunması alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra verilir. Savunma süresi, m. 16/3 uyarınca tebliğden itibaren otuz gündür. İstem varsa mahkeme bu süreyi kısaltabilir ve tebliğin memur eliyle yapılmasına karar verebilir (İYUK m. 27/5). Zararın yakın olduğu dosyalarda dilekçede bu imkânın kullanılması açıkça talep edilmeli ve neden gerekli olduğu, örneğin yıkım için idarenin verdiği tarih, belgeyle gösterilmelidir.
Savunma alınmadan ret
Mahkeme, dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığını anlarsa idarenin savunmasını almadan istemi reddedebilir (İYUK m. 27/3). Bu yol ret için açık tutulmuştur; savunma alınmadan kabul kararı ise ancak bir sonraki bölümde anlatılan dar istisnada mümkündür.
Savunma alınmadan durdurma yalnız uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde mümkündür
Uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerin yürütülmesi, m. 27/2'nin ikinci cümlesine göre savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, idarenin savunması alınmaksızın da durdurulabilir. Uygulamada "geçici yürütmenin durdurulması" ya da "savunma alınıncaya kadar yürütmenin durdurulması" olarak anılan karar budur. Yıkım kararı uygulandığında yapı ortadan kalkar; bir etkinliğin yasaklanması, etkinlik tarihi geçtiğinde anlamını yitirir; bir ağacın kesilmesine izin veren işlem uygulandığında geri dönüş kalmaz. Bu işlemlerde savunmanın gelmesini beklemek, verilecek kararı sonuçsuz bırakabilir.
Geçici karar kesin bir değerlendirme değildir. Mahkeme savunma geldikten sonra istemi yeniden inceler ve yürütmenin durdurulmasına ya da istemin reddine karar verir. İlk kararın varlığı, ikinci kararın da aynı yönde olacağı anlamına gelmez.
Bu istisna kamu görevlileri bakımından daraltılmıştır. 6526 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici ya da sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. Başka bir ile atanan memur, işlem uygulanacak olsa bile savunma alınmadan yürütmenin durdurulmasını isteyemez; mahkeme bu işlemlerde savunmayı ya da savunma süresinin geçmesini bekler. Memurların disiplin cezalarına karşı dava yolu ve bu davalarda yürütmenin durdurulması istemi memur disiplin cezasına itiraz ve iptal davası yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Teminat kuraldır; idare, adli yardımdan yararlanan ve uygun görülen dosyalar muaftır
Yürütmenin durdurulması kararları, m. 27/6 uyarınca teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Teminat, işlemin durdurulması sonucunda davanın reddedilmesi hâlinde idarenin ya da üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararı güvenceye alır. Aynı fıkraya göre idareden ve adli yardımdan yararlanan kimselerden teminat alınmaz.
Teminatın tutarı ve şekli konusunda usul kanununda özel bir hüküm yoktur. Teminat konusunda m. 31 Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine yollama yapar; HMK m. 87/1'e göre verilecek teminatın tutarını ve şeklini hâkim serbestçe tayin eder ve koşullar değişirse teminatın azaltılmasına, artırılmasına, değiştirilmesine ya da kaldırılmasına karar verebilir (HMK m. 87/2). Teminata ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkları, İYUK m. 27/6 uyarınca yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme ya da hâkim çözer.
Dosyalarda gördüğümüz kadarıyla iptal davalarında, özellikle kişi hakları ya da kamu görevine ilişkin işlemlerde, teminat aranmaksızın karar verilmesi yaygındır; ödeme emri, haciz gibi tahsilat işlemlerine karşı açılan davalarda ise teminat istenmesi daha sık görülür. Teminat şartıyla verilen kararda teminat yatırılmadıkça durdurma kararı uygulamaya konulamayacağından, teminatın türü ve yatırılacağı yer karar tebliğ edilir edilmez araştırılmalıdır.
Kanun yolu aşamasında da benzer bir kural vardır: m. 52/1'e göre ilk derece ya da istinaf kararının yürütülmesinin durdurulmasına teminat karşılığında karar verilebilir; m. 52/2'ye göre iptal davalarında teminat istenmeyebilir ve m. 52/3'e göre idareden ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz.
Karara yedi gün içinde, bir defaya mahsus itiraz edilir; ivedi ve sınav davalarında bu yol kapalıdır
Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı itiraz yolu m. 27/7'de düzenlenmiştir. İtiraz hem kabul hem ret kararına karşı açıktır; ret kararına davacı, kabul kararına davalı idare itiraz edebilir. Süre, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gündür ve itiraz bir defaya mahsustur. Merci kararı veren yere göre değişir:
| Kararı veren | İtiraz mercii |
|---|---|
| İdare ya da vergi mahkemesi (kurul hâlinde) | Bölge idare mahkemesi |
| Tek hâkim | Bölge idare mahkemesi |
| Bölge idare mahkemesi | En yakın bölge idare mahkemesi |
| Danıştay dava dairesi | Konusuna göre İdari ya da Vergi Dava Daireleri Kurulu |
İtiraz edilen merci, dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar vermek zorundadır ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İYUK m. 27/7). Yedi günlük itiraz süresi kısa olduğundan, kararın tebliğ tarihi tebligat mazbatasından ya da elektronik tebligat kaydından okunmalı, sürenin son günü tatil gününe rastlıyorsa İYUK m. 8/2'deki uzama kuralı gözetilmelidir. İtiraz dilekçesi, bölge idare mahkemesine yapılacak başvurular için öngörülen harca tabidir; Harçlar Kanunu'na ekli (1) sayılı tarife, yürütmenin durdurulmasına ilişkin itirazları bölge idare mahkemesine yapılan başvurular kalemine bağlar.
İtiraz yolunun kapalı olduğu davalar
İki özel yargılama usulünde yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilemez. Madde 20/A-2-e'ye göre ivedi yargılama usulüne tabi davalarda, m. 20/B-1-d'ye göre ise Millî Eğitim Bakanlığı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezince yapılan merkezî ve ortak sınavlara ilişkin davalarda yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz yolu tanınmamıştır. Bu davalarda istem ilk derece mahkemesinde tek seferde ve eksiksiz ortaya konulmalıdır.
Kanun yolu aşamasındaki kararlar da kesindir: temyiz ve istinaf incelemesi sırasında yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara itiraz edilemez (İYUK m. 52/4).
Yürütmenin durdurulmasının yasaklandığı hâller
Anayasa m. 125, kanunun olağanüstü hâllerde, seferberlik ve savaş hâlinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni ve genel sağlık nedenleriyle yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabileceğini öngörür. Askerî yargılamaya ilişkin m. 20/C bu yetkinin kullanıldığı bir örnektir: askerî hizmete ilişkin uyuşmazlıklarda savaş hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verilemez ve olağanüstü hâller sebebiyle alınan tedbirlerin uygulanmasında görevlendirilenlerin naklen atanmalarına ilişkin iptal davalarında da yürütmenin durdurulması kararı verilemez.
İdare yürütmenin durdurulması kararını en geç otuz gün içinde uygulamak zorundadır
Bu karar da iptal kararı gibi bağlayıcıdır. İYUK m. 28/1'e göre idare, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereklerine göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye ya da eylemde bulunmaya mecburdur; bu süre "hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez." Anayasa m. 138/4 de idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bu kararları hiçbir suretle değiştiremeyeceğini ve yerine getirilmesini geciktiremeyeceğini hükme bağlar.
Kararın etkisi, işlemin uygulanmasının dava sonuçlanıncaya kadar askıya alınmasıdır. Disiplin cezasıyla görevden uzaklaştırılan memurun yürütmenin durdurulması kararı üzerine göreve başlatılması, mühürlenen işyerinin mührünün sökülmesi, haczin kaldırılması gibi sonuçlar bu yükümlülükten doğar. Kararın idareye tebliğ edildiği belgelenmeli ve otuz günlük süre bu tarihten izlenmelidir.
Kararın uygulanmaması tazminat sorumluluğu doğurur. Kararlara göre işlem tesis edilmeyen ya da eylemde bulunulmayan hâllerde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (m. 28/3); m. 28/4'e göre kararların süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir.
2026 değişikliği: göreve iade sonucunu doğuran kararlar
2 Temmuz 2026 tarihli 7588 sayılı Kanunla İYUK m. 28/1'e eklenen cümle, belirli personel grupları için uygulama zamanını değiştirmiştir. Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Emniyet teşkilatları ile Millî İstihbarat Teşkilatı personeli ve adayları hakkında terör örgütleriyle iltisak gibi gerekçelerle kamu görevine alınmama ya da kamu görevinden çıkarılma işlemlerine karşı açılan davalarda ve güvenlik soruşturması ile arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesine yönelik davalarda, göreve iade sonucunu doğuran mahkeme kararları uyarınca tesis edilecek işlemler nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. Bu kapsamdaki dosyalarda yürütmenin durdurulması kararının sonucu, genel kuraldaki otuz günlük süreyle değerlendirilmemelidir. Güvenlik soruşturmasına dayanan işlemlere karşı dava yolu güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanınca iptal davası yazısında ele alınmıştır.
Kararın kendiliğinden hükümsüz kaldığı durumlar
Yürütmenin durdurulması kararının kendiliğinden hükümsüz kaldığı iki hâl m. 26'da düzenlenmiştir. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde dosya yeni adres bildirilinceye kadar işlemden kaldırılır ve varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır (m. 26/3). Tarafların ölümü ya da kişilik veya niteliğinde değişiklik nedeniyle işlemden kaldırılan dosyada dört ay içinde yenileme dilekçesi verilmezse de aynı sonuç doğar (m. 26/1). Adres değişikliğinin mahkemeye bildirilmemesi, alınmış bir kararı bu yolla ortadan kaldırabilir.
Yürütmenin durdurulması ne kadar sürer: kanunun koyduğu süreler
İlk derece mahkemesinin yürütmenin durdurulması istemi hakkında kaç gün içinde karar vereceği genel usulde belirlenmemiştir. Süreyi pratikte belirleyen, savunmanın ne zaman alındığıdır: karar kural olarak savunmadan ya da savunma süresinin geçmesinden sonra verilir. Savunma süresi otuz gün olduğundan ve bu süre mahkemece kısaltılabildiğinden (İYUK m. 16/3, m. 27/5), dosyanın ilk haftalarında karar çıkması mahkemenin bu yetkiyi kullanıp kullanmamasına bağlıdır. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde ise savunma beklenmeden geçici karar verilebilir.
| Aşama | Süre | Dayanak (İYUK) |
|---|---|---|
| Genel dava açma süresi (idare mahkemesi) | 60 gün | m. 7/1 |
| Genel dava açma süresi (vergi mahkemesi) | 30 gün | m. 7/1 |
| İdarenin savunma süresi | 30 gün (yürütmenin durdurulması isteminde kısaltılabilir) | m. 16/3, m. 27/5 |
| Kararın yazılması ve imzalanması | 15 gün | m. 27/9 |
| Karara itiraz | Tebliği izleyen günden itibaren 7 gün | m. 27/7 |
| İtiraz merciinin karar süresi | Dosyanın gelişinden itibaren 7 gün | m. 27/7 |
| İdarenin kararı uygulama süresi | Tebliğden itibaren en geç 30 gün | m. 28/1 |
Kararın etkisi davanın sonuna kadar sürer. Madde 27/8'e göre bu karar verilen dava dosyaları öncelikle incelenir ve karara bağlanır; kanun koyucu, işlemin askıda kaldığı sürenin uzamamasını amaçlamıştır. Davanın reddi hâlinde idarenin işlemi yeniden uygulanabilir hâle gelir; davacı bu durumda istinaf ya da temyiz aşamasında İYUK m. 52 uyarınca yeniden yürütmenin durdurulması isteyebilir. Dava açma süresinin başlangıcı ve idareye başvurunun süreye etkisi idari dava açma süresi yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.
İvedi yargılama usulünde sıkıştırılmış takvim
Madde 20/A'da sayılan uyuşmazlıklar, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu uyarınca yapılan satış, tahsis ve kiralama işlemleri, idari yaptırım kararları hariç çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar ile 6306 sayılı Kanun uyarınca alınan Cumhurbaşkanı kararlarıdır. Bu davalarda dava açma süresi otuz gündür, ilk inceleme yedi gün içinde yapılır, savunma süresi on beş gündür ve bir defaya mahsus en fazla on beş gün uzatılabilir; dava, dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır. Bu usulde verilen yürütmenin durdurulması kararlarına itiraz edilemez ve nihai karara karşı istinaf yoluna gidilemez; tebliğden itibaren on beş gün içinde doğrudan temyiz yoluna başvurulur (m. 20/A-2-g, m. 45/8). İstem, yargılamanın kendisi zaten hızlı yürüdüğünden, esas kararla birlikte sonuçlanabilir.
İstinaf ve temyiz aşamasında yürütmenin durdurulması ayrı kurala bağlıdır
İlk derece kararına karşı istinaf ya da temyiz yoluna gidilmesi, o kararın yürütülmesini durdurmaz (İYUK m. 52/1). Kararın yürütülmesinin durdurulmasına, istinaf başvurusunu incelemeye yetkili bölge idare mahkemesi ya da temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi veya kurulu teminat karşılığında karar verebilir.
Davanın reddine ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulduğunda durum farklıdır. Ret kararının "durdurulması" tek başına davacıya bir şey kazandırmaz; davacının asıl istediği, dava konusu işlemin durdurulmasıdır. Madde 52/1'in son cümlesine göre bu hâlde dava konusu işlem hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi, 27. maddede öngörülen koşulun varlığına bağlıdır. Bölge idare mahkemesi ya da Danıştay, açık hukuka aykırılık ve telafisi güç zarar şartlarını yeniden ve kendi önündeki dosya üzerinden inceler.
Temyiz dilekçesinde yürütmenin durdurulması isteği varsa dilekçe, karşı tarafa tebliğ edilmeden dosyayla birlikte, istem hakkında karar verilmek üzere Danıştaya gönderilir (İYUK m. 48/5). İstinaf ve temyiz aşamasında verilen yürütmenin durdurulması kararları kesindir (m. 52/4). Bölge idare mahkemesinin yapısı, istinaf süresi ve dosyanın izlediği yol bölge idare mahkemesi istinaf rehberinde, istinaf dilekçesinde yürütmenin durdurulması isteminin nasıl yer alacağı ise idari istinaf dilekçesi örneğinde ele alınmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Yürütmenin durdurulması kararı davanın kazanıldığı anlamına gelir mi?
Bu karar esas hakkında verilmiş bir hüküm değildir; işlemin uygulanmasını dava sonuçlanıncaya kadar askıya alan geçici bir korumadır. Mahkeme bu aşamada işlemin açıkça hukuka aykırı göründüğünü saptamış olsa da yargılamanın devamında toplanan deliller, savunma ve bilirkişi incelemesi farklı bir sonuca götürebilir. Davanın reddi hâlinde idare işlemi yeniden uygulayabilir.
Yürütmeyi durdurma kararına itiraz süresi ne kadardır?
İtiraz süresi kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gündür ve itiraz bir defaya mahsus yapılabilir (İYUK m. 27/7). İtiraz merciinin dosyayı aldıktan sonra yedi gün içinde verdiği karar kesindir. İvedi yargılama usulüne tabi davalar ile merkezî sınav davalarında ve kanun yolu aşamasında verilen kararlarda itiraz yolu yoktur.
Vergi cezasına dava açınca ayrıca yürütmenin durdurulması istemek gerekir mi?
Vergi mahkemesinde tarhiyata ya da vergi cezasına karşı açılan dava, dava konusu edilen bölüm için tahsil işlemlerini kendiliğinden durdurur (İYUK m. 27/4); bu kısım için ayrı bir istem gerekmez. Ödeme emri ya da haciz gibi tahsilat işlemlerine karşı açılan davalar ile ihtirazi kayıtla verilen beyannameye dayanan işlemlere karşı davalar bu etkiden yararlanmaz. Bu davalarda tahsilin durması için yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Yürütmenin durdurulması talebi reddedilirse yeniden istenebilir mi?
Reddedilen istem aynı sebeplere dayanılarak yenilenemez (İYUK m. 27/10). Yeni bir olgu, örneğin idarenin uygulama tarihi belirlemesi ya da yeni bir hukuka aykırılık sebebi ortaya çıkmışsa, bu yeni sebebe dayanan istem incelenebilir. Ret kararına karşı yedi gün içindeki itiraz yolu ise ayrıca açıktır.
İdare yürütmenin durdurulması kararını uygulamazsa ne olur?
İdare kararı gecikmeksizin ve tebliğden itibaren en geç otuz gün içinde uygulamakla yükümlüdür (İYUK m. 28/1). Uygulanmaması hâlinde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kamu görevlisinin kararı yerine getirmemesinden doğan tazminat davası da ilgili idareye karşı açılır (m. 28/3-4). Kararın idareye tebliğ tarihinin belgelenmesi, sürenin ve sorumluluğun ispatı için gereklidir.
Yürütmenin durdurulması için teminat ne kadar olur?
Teminat için bir oran ya da tutar öngörülmemiştir; teminatın tutarını ve şeklini İYUK m. 31'in yollamasıyla HMK m. 87 uyarınca mahkeme belirler. Durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir; idare ve adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz (İYUK m. 27/6). Teminat şartıyla verilen kararda teminat yatırılmadan durdurma kararı uygulamaya konulmaz.
Yürütmeyi durdurma istemi hazırlanırken dosyada bulunması gerekenler
Yürütmeyi durdurma istemi, iptal davasının en kısa ve en yoğun bölümüdür. Mahkeme bu aşamada dosyayı esastan incelemez, önündeki belgelerle karar verir; belgede görünmeyen zarar ya da aykırılık, karar anında yok hükmündedir. Uygulamada en sık karşılaştığımız eksiklik, telafisi güç zararın dilekçede yalnızca soyut bir cümleyle anılmasıdır. Aşağıdaki unsurlar istemin dayanağını oluşturur:
- İşlemin ve tebliğin belgesi: dava konusu işlem, tebliğ tarihi ve varsa idarenin uygulama için verdiği tarih.
- Açık hukuka aykırılığın ilk bakışta görülebilen kanıtı: yetki, şekil, sebep, konu ya da amaç unsurlarından hangisinin sakat olduğu ve bunu gösteren belge, örneğin imar durumu, savunma istenmediğini gösteren dosya ya da yetki dağılımını gösteren mevzuat.
- Telafisi güç zararın somut olguları: yapının kullanım durumu, işletmenin çalışan sayısı ve gelir kaybı, eğitim dönemi takvimi, aile durumu gibi zarara ilişkin belgeler.
- Usul talepleri: savunma süresinin kısaltılması ve memur eliyle tebligat istemi (İYUK m. 27/5); uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan karar istemi (m. 27/2).
- Teminat durumu: teminat aranmaması için gerekçe ya da adli yardım istemi; teminat gerekirse sunulabilecek teminatın türü.
- Takvim: karar tebliğ edildiğinde yedi günlük itiraz süresinin ve idarenin otuz günlük uygulama süresinin başlangıç tarihleri.
Vergi uyuşmazlığında ise ilk soru, davanın tahsili kendiliğinden durduran türden olup olmadığıdır: tarhiyat ya da vergi cezası mı dava konusu edilmektedir, yoksa ödeme emri, haciz ya da ihtirazi kayıtlı beyanname mi? Bu ayrım yapılmadan istemin gerekip gerekmediği belirlenemez.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi olgularıyla değerlendirilir.
Bu konuyla ilgili emsal kararlar

Memura Disiplin Cezası Verme Süresi Geçtiyse Ceza İptal Edilir mi?
Danıştay 2. Daire, 05.02.2026

Şirket Müdürünün Vergi Borcu Sorumluluğu Tescilden mi, Atama Kararından mı Başlar?
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 21.05.2025

HAGB Kaydı Göreve Başlamadan Önceyse Sözleşmeli Erin Feshine Dayanak Olur mu?
Danıştay 12. Daire, 17.12.2025
Bu konuyla ilgili yazılar

Sınır Dışı Etme Kararına İtiraz: Süre, Görevli Mahkeme ve İdari Gözetim (YUKK 53-57)
23 Ekim 2026, 18 dk okuma

Güvenlik Soruşturması Olumsuz Sonuçlandı: Atamanın Reddine Karşı İptal Davası (7315 Sayılı Kanun)
22 Ekim 2026, 18 dk okuma

Tam Yargı Davası: İdarenin Hizmet Kusuru ve Kusursuz Sorumluluğu, Başvuru ve Tazminat
16 Ekim 2026, 17 dk okuma

